Monulfus van Maastricht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Monulfus
bisschop van Maastricht
Gebrandschilderd raam O.L.-Vrouwebasiliek(Daan Wildschut, 1952)
Gebrandschilderd raam O.L.-Vrouwebasiliek
(Daan Wildschut, 1952)
Geboren 6e eeuw te Dinant(?)
Gestorven 2e helft 6e eeuw te Maastricht
Verering Rooms-katholieke Kerk
Schrijn cenotaaf in Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)
Naamdag 16 juli
Attributen Miniatuur Sint-Servaaskerk
Lijst van christelijke heiligen
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Gaspar de Crayer, De opstanding van Monulfus en Gondulfus uit hun graven (Collectie Bonnefantenmuseum, Maastricht)

Monulfus, soms met aanduiding van Maastricht (6e eeuw, Maastricht) was de 12e bisschop van Maastricht. Omdat de bisschopszetel eerst Tongeren was en de bisschoppen zich nog lang 'bisschop van Tongeren' bleven noemen, geldt hij tevens als de 21e bisschop van Tongeren. Later werd het bisdom Maastricht naar Luik overgebracht.

Leven en legende[bewerken]

Volgens Gregorius van Tours liet bisschop Monulfus rond 560 boven het graf van Servatius een grote kerk ('templum magnum') bouwen, de latere Sint-Servaaskerk. Ook liet hij het stoffelijk overschot van de heilige in een ruimte onder het koor van de nieuwe grafkerk plaatsen (de 'elevatio' van Servatius). Na zijn overlijden werd Monulfus in de door hem gebouwde kerk begraven. Keizer Hendrik III liet in 1039 het gebeente van Monulfus en Gondulfus verheffen en in een stenen reliekkist bij het altaar plaatsen. Proost Humbertus plaatste ter ere van Monulfus een cenotaaf in het middenschip van de kerk. De cenotaaf werd in 1890 teruggevonden en bevindt zich nu in de crypte van de kerk.

De Acta Sanctorum vermelden slechts twee vitae van Monulfus, waarvan de oudste uit de 11e eeuw stamt. Monulfus was, volgens de overlevering, de zoon van Randas, graaf van Dinant. Hij was gehuwd en geen priester. Hij muntte echter zozeer uit door zijn deugdzaam leven, dat de geestelijkheid en het volk van Maastricht hem kozen tot bisschop, als opvolger van Domitianus. Volgens de legende liet hij op de plaats waar nu de stad Luik is een kapel bouwen ter ere van de Heilige Drie Heelmeesters (volgens andere bronnen ter ere van de heilige Cosmas en Damianus). Ook zou hij rond 556 de plaats Embourg in de huidige gemeente Chaudfontaine gesticht hebben. Volgens een latere legende, gebaseerd op de foutieve lezing van een oude tekst, zouden de heiligen Monulfus en Gondulfus in 1039 uit hun graf zijn opgestaan om te Aken de inwijding van de nieuwe dom bij te wonen.

Nalatenschap[bewerken]

Verering[bewerken]

Na de onofficiële heiligverklaring van 1039 (de 'elevatio') kreeg Monulfus een eigen feestdag op 16 juli, samen met zijn opvolger Gondulfus. Een deel van zijn relieken werd eind 12e eeuw in een verguld koperen reliektafel geplaatst, die als pendant naast de Noodkist van Sint Servaas op het hoogaltaar van de Sint-Servaaskerk was geplaatst. De reliektafel bevond zich tot 1846 in de Schatkamer van de Sint-Servaaskerk en sedertdien in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel. In de Schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek bevinden zich ook het zogenaamde kleed van Monulfus en een aantal reliekschrijnen en portretbustes van de heilige. De oudste reliek van Monulfus, uit de tweede helft van de 7e eeuw, bevond zich in de kathedraal van Chartres. Deze reliek van het kleed van Monulfus is verloren gegaan, maar het bijbehorende attest met de tekst Hic sunt pignora de coberturio domno monulfo trejectinse episcopo[1] is bewaard gebleven.

Monulfus en Gondulfus zijn, naast Sint-Servaas, de nevenpatroonheiligen van Maastricht. In die stad bevinden zich diverse beelden van Monulfus, meestal in gezelschap van Gondulfus ('Monnie en Gonnie'). Monulfus wordt traditioneel met baard afgebeeld en houdt als kerkenbouwer vaak een model van de Sint-Servaaskerk vast. Charles Vos maakte in 1934 een beeld van de twee heiligen voor een pijler van de Sint Servaasbrug. Bij het Mariamonument in Wyck (Albert Termote, 1952) staat Monulfus op een druk kruispunt in gezelschap van Servatius, Lambertus en Hubertus aan de voet van een zuil met het beeld van Maria. Bij de Sint-Servaasbasiliek staat sinds 1993 het bronzen beeld Monulfus en Gondulfus van Jef Courtens. In Aken bevindt zich in de Klappergasse een plaquette met een afbeelding van de Maastrichtse bisschoppentweeling.

Sint-Monulfuskerken[bewerken]

In diverse plaatsen in Nederland en België bevinden zich kerken en kapellen gewijd aan Monulfus en Gondulfus. In Nederland:

In België:

Literatuur[bewerken]

  • Régis de la Haye, De bisschoppen van Maastricht. Maastricht, 1985
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Vertaling: Dit zijn de relieken van het kleed van heer Monulfus, bisschop van Maastricht (zie: De la Haye, p.43)
  2. Monulphus en Gondulphuskerk op http://reliwiki.nl