Wet inkomstenbelasting 2001

De Wet inkomstenbelasting 2001 (kortweg IB of Wet IB 2001, identificatienummer BWBR0011353) regelt een belasting in Nederland, nl. de inkomstenbelasting die de Nederlandse rijksoverheid heft met betrekking tot inkomen dat in Nederland woonachtige en bepaalde niet in Nederland woonachtige natuurlijke personen genieten. Rechtspersonen vallen niet onder de Wet IB 2001, maar onder de Wet op de vennootschapsbelasting 1969. De inkomstenbelasting is een zogenoemde inkomensbelasting.

De wet is ingegaan in het jaar 2001 en vervangt de Wet inkomstenbelasting 1964.

Indeling

De indeling is hiërarchisch met drie niveaus: hoofdstukken, afdelingen, en, alleen in de hoofdstukken 3 en 4, paragrafen. De nummers van de afdelingen zijn hiërarchisch zoals 2.5 en 3.1, de nummers van de paragrafen zijn hiërarchisch zoals 3.2.5 en 3.3.1. De artikelnummering is hiërarchisch met twee niveaus: het hoofdstuknummer en het artikelnummer binnen het hoofdstuk. Bij hoofdstuk 10A en het voorgestelde hoofdstuk 10B worden in de artikelnummers kleine letters a en b gebruikt, bijv. artikel 10a.9 en artikel 10b.1.

• Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen
  • Artikel 1.2 geeft afwijkingen van de definitie van partner t.o.v. die in artikel 5a van de Algemene wet inzake rijksbelastingen; zie ook onder.
  • Artikel 1.7 geeft de definitie van lijfrente en pensioen.
  • Artikel 1.7a geeft de definitie van vitaliteitssparen (aanhangig)
• Hoofdstuk 2. Raamwerk (over o.m. boxen, heffingskorting, verzamelinkomen, binnenlandse en buitenlandse belastingplichtigen, zie ook onder)
  • Het tarief per box staat voor box 1 in de artikelen 2.10 en 2.10a (uitsluitend de inkomstenbelasting, de premies volksverzekeringen worden elders geregeld, zie inkomsten in box 1 als grondslag voor andere heffingen), voor box 2 in artikel 2.12, en voor box 3 in artikel 2.13.
  • Artikel 2.14a gaat over het afgezonderd particulier vermogen.
• Hoofdstuk 3. Heffingsgrondslag bij werk en woning (d.w.z. bij box 1)
• Hoofdstuk 4. Heffingsgrondslag bij aanmerkelijk belang (d.w.z. bij box 2)
• Hoofdstuk 5. Heffingsgrondslag bij sparen en beleggen (d.w.z. bij box 3)
• Hoofdstuk 6. Persoonsgebonden aftrek
• Hoofdstuk 7. Belastingheffing van buitenlandse belastingplichtigen
• Hoofdstuk 8. Heffingskorting
• Hoofdstuk 9. Wijze van heffing
• Hoofdstuk 10. Aanvullende regelingen - o.m. over de inflatiecorrectie (zie onder)
• Hoofdstuk 10A. Overgangsrecht ten gevolge van wijzigingswetten (het overgangsrecht met betrekking tot de invoering van de wet staat in de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001)
• Hoofdstuk 10B. Horizonbepaling (aanhangig; een horizonbepaling is de bepaling dat een regeling tijdelijk is, en wordt toegepast bij een "belastinguitgave", d.w.z. een belastingfaciliteit die niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur, maar meer het karakter van een subsidie heeft; dit gebeurt in gevallen dat de achterliggende gedachte is dat te zijner tijd besloten kan worden om de regeling te continueren; het voorgestelde hoofdstuk bevat één artikel, over de culturele instelling)
• Hoofdstuk 11. Slotbepalingen

De subjectieve belastingplicht

De subjectieve belastingplicht regelt wie de belasting verschuldigd is. Belastingplichtig is de natuurlijke persoon die in Nederland woont - de zogenoemde binnenlands belastingplichtige - en de niet in Nederland woonachtige natuurlijke persoon, maar uitsluitend indien en voor zover die Nederlands inkomen geniet - de zogenoemde buitenlandse belastingplichtige. Voor buitenlandse belastingplichtigen gelden afwijkende regels ten opzichte van de binnenlandse belastingplichtigen. Er bestaat wel de mogelijkheid om voor de regels van belastingplichtigen te kiezen maar zij blijven buitenlands belastingplichtigen. Ook de partner van een buitenlandse belastingplichtige die zelf geen buitenlandse belastingplichtige is (dus hij/zij geniet geen Nederlands inkomen), heeft deze keuze ook.

De objectieve belastingplicht

De objectieve belastingplicht regelt het object waarover de belasting verschuldigd is. Binnenlands belastingplichtigen zijn voor hun gehele inkomen (wereldinkomen) in Nederland belastingplichtig, dat wil zeggen inkomen dat zijn oorsprong zowel binnen als buiten Nederland heeft. Buitenlands belastingplichtigen zijn in Nederland uitsluitend belastingplichtig voor inkomen dat een bepaalde binding heeft met het Nederlandse grondgebied (Nederlands inkomen).

Voor "In Nederland wonen" geeft de Wet IB 2001 geen regels, maar moeten we kijken naar de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) en naar de jurisprudentie. Art. 4 AWR bepaalt dat naar de omstandigheden moet worden beoordeeld waar iemand woont. De belangrijkste maatstaf hierbij is waar iemands middelpunt van zijn of haar leven is. Onder meer de volgende vragen kunnen hierbij een rol spelen:

• Waar woont de partner?
• Waar wonen de minderjarige kinderen?
• Waar werkt iemand?
• Waar neemt hij/zij deel aan het maatschappelijke verkeer?
• Hoe lang wordt er ergens verbleven?

Boxen

In Nederland wordt het inkomen belast in drie verschillende zogenoemde boxen (hier met de cijfers voor 2011):

• Box 1: Inkomsten uit werk en woning - progressief belast, 4 schijven: 33%, 41,95%, 42% en 52%; dit is bij de eerste en tweede schijf inclusief de premies volksverzekeringen (Anw, AOW en AWBZ). Voor personen van 65 jaar of ouder geldt, door het wegvallen van de premie AOW, een verlaagd tarief in de eerste (15,1%) en tweede schijf (24,05%).
• Box 2: Inkomsten uit aanmerkelijk belang - tarief is 25%
• Box 3: Inkomsten uit sparen en beleggen - er wordt uitgegaan van een fictief rendement van 4%; het tarief is 30%, dat is dus 1,2% van het vermogen - dit is de vermogensrendementsheffing. Ingaande 2011 is de enige peildatum 1 januari van het betreffende jaar.

Het drempelinkomen is het totale inkomen van alle drie de boxen samen, vóór toepassing van de persoonsgebonden aftrek. Deze laatste wordt toegepast op het inkomen in box 1 en als dat niet toereikend is op het inkomen in box 3 en vervolgens box 2.

Het verzamelinkomen is het totale inkomen van alle drie de boxen samen, na toepassing van de persoonsgebonden aftrek. Het is het inkomensgegeven in de basisregistratie inkomen (BRI), en dus voor toeslagen, eigen bijdragen e.d. in andere regelingen van belang. Voor de inkomstenbelasting zelf is het onder meer van belang voor de ouderenkorting. Door inkomensafhankelijkheid van regelingen is het netto effect van een verhoging of verlaging van het inkomen in een box in voorkomende gevallen groter dan de bovengenoemde percentages. Binnen bepaalde grenzen voor wat betreft het verzamelinkomen zijn bijvoorbeeld door het kindgebonden budget de effectieve percentages in elke box 7,6% hoger. De effectieve vermogensrendementsheffing wordt dan 0,304 procentpunt hoger, dus 1,504%.

De 'gecombineerde inkomensheffing' is het totaal van de belastingen in de drie boxen, plus de premies in box 1. Hierop worden heffingskortingen toegepast.

Dit boxensysteem geeft de Wet IB 2001 een zogeheten analytisch karakter; dit betekent dat opbrengsten uit bronnen van inkomen worden gerangschikt in boxen (of dergelijke constructies) en verschillend worden belast. Met dit analytisch karakter breekt de Wet IB met de traditie van het synthetische karakter (het optellen van alle inkomsten, dan bedragen aftrekken en tot slot het tarief erop toepassen) dat het altijd gehad heeft. De huidige Wet IB kent echter wel synthetische elementen: het verzamelinkomen, de persoonsgebonden aftrek en de algemene heffingskorting .

Fiscaal partnerschap

Fiscale partners kunnen een aantal inkomstencategorieën (maar met name niet inkomsten uit arbeid) en aftrekposten elk afzonderlijk naar keuze verdelen over beiden. Daarnaast zijn er enkele posten waarvan de verdeling bepaald wordt door de andere keuzes, of anderszins. In sommige gevallen maakt een verschuiving in box 1 tussen partners niet uit voor de verschuldigde belasting over het betreffende jaar, maar wel voor het doorschuiven van een verlies naar een volgend jaar (onbenutte heffingskortingen kunnen niet worden doorgeschoven naar een volgend jaar, maar negatief inkomen in box 1 wel).

Sinds 2011 is er een objectief partnerbegrip (twee mensen kunnen niet meer kiezen of ze wel of niet fiscale partners zijn; overigens is fiscaal partnerschap, mits de gunstigste verdelingen worden gekozen, slechts in uitzonderlijke situaties onvoordelig). Het is strikter dan voorheen, maar wel ruimer dan het basispartnerbegrip: ook ongehuwd samenwonenden met een gezamenlijk kind, een gezamenlijke eigen woning of een gezamenlijke pensioenregeling vallen eronder. Niemand kan meer dan één partner hebben; voor het geval dat zowel A en B als A en C potentieel partners zijn, zijn er regels die bepalen of er een partnerschap geldt, en zo ja, welk.

Tot en met 2010 golden als partners:

• niet duurzaam gescheiden levende echtgenoten
• ongehuwden die in een jaar meer dan zes maanden aaneen een gezamenlijke huishouding voerden
• ongehuwde meerderjarigen die er samen voor kozen; uitgesloten waren bloedverwanten in de eerste graad tenzij beiden 27 jaar of ouder waren, en in het geval een partner buitenlandse belastingplichtige was die niet koos voor het binnenlandse belastingplichtigenregime

Voorheffingen

Op de verschuldigde inkomstenbelasting kunnen onder omstandigheden twee andere Nederlandse belastingen in mindering worden gebracht: de loonbelasting en de dividendbelasting. Kunnen die belastingen met de inkomstenbelasting verrekend worden, dan worden deze belastingen voorheffingen genoemd. Is dat niet het geval, dan zijn de twee belastingen zogenoemde eindheffingen.

Is het bedrag van de verschuldigde inkomstenbelasting hoger dan het bedrag van de voorheffingen, dan dient de belastingplichtige het verschil bij te betalen. Overtreft het bedrag van de voorheffingen de verschuldigde inkomstenbelasting, dan wordt het verschil aan de belastingplichtige terugbetaald.

Aangifte

De gegevens voor de belastingaanslag voor een kalenderjaar worden onder andere bepaald op basis van de aangifte, die de belastingplichtige voor 1 april van het volgende jaar moet indienen. Daartoe stuurt de belastingdienst een aangiftebrief die oproept om het aangifteprogramma te downloaden en daarmee digitaal aangifte te doen; hierbij is de DigiD nodig. Vanaf maart 2009 wordt indien gewenst bij het downloaden een deel van de gegevens (voornamelijk items van box 1, nog niet die van box 3) al door de belastingdienst ingevuld; in dat geval is ook bij het downloaden de DigiD nodig.

Ook is het nog mogelijk een papieren aangiftebiljet te ontvangen, en dat in te vullen en op te sturen of in de bus te doen.

Wijzigingen

Per kalenderjaar zijn er wijzigingen van de wet, soms ook tussentijds.. De wijzigingswetten en -regelingen hebben vaak ook betrekking op andere belastingwetten, zie wijzigingen van belastingen in Nederland.

Artikel 10.1 van de wet somt een aantal artikelen van de wet op waarin bedragen staan waarop jaarlijks een inflatiecorrectie wordt toegepast door ze met een zogeheten tabelcorrectiefactor te vermenigvuldigen; Belastingplan 2008 verwijderde artikel 8.10 per 2009 hieruit en voegt het per 2012 weer toe (tijdelijk achterwege laten indexering algemene heffingskorting); het tweede lid van artikel 10.1 schrijft voor dat de bovengrens van de tweede schijf slechts voor 75% wordt geïndexeerd, behalve in de aparte tabel voor wie vóór 1946 geboren is.

Artikel 10.2 definieert de tabelcorrectiefactor als de verhouding van het gemiddelde van de prijsindexcijfers van de achttiende tot en met de zevende aan het kalenderjaar voorafgaande maand, tot het gemiddelde van de prijsindexcijfers van de dertigste tot en met de negentiende aan het kalenderjaar voorafgaande maand. De prijsindexcijfers zijn de cijfers uit de "Consumentenprijsindex Alle Huishoudens, afgeleid" van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De tabelcorrectiefactor is daardoor in de loop van juli voorafgaand aan het belastingjaar voorlopig bekend, en in augustus definitief. Voor 2012 is deze 1,017, corresponderend met 1,7% inflatie.

De nieuwe bedragen in de wet worden in december gepubliceerd, in de bijstellingsregeling voor het daarop volgende belastingjaar.

Wijzigingen met ingang van 2012 staan onder andere in:

• Fiscale verzamelwet 2011 (ingediend in juni 2011; het jaar van indiening en behandeling staat in de titel van de wet)
• Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2012) (ingediend in september 2011; dossier 33003)
• Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Overige fiscale maatregelen 2012) (ingediend in september 2011; dossier 33004)
• Geefwet (ingediend in september 2011; dossier 33006)

Aangenomen wet, waarvan de datum van inwerkingtreding nog niet is bepaald (mogelijk 1 januari 2013):

• Wijziging van een aantal wetten ter uniformering van het loonbegrip (Wet uniformering loonbegrip)

Soms worden in een wet ook wijzigingen voor latere jaren vastgesteld. Dit geldt bijvoorbeeld voor de afbouw van de korting voor maatschappelijke beleggingen en van de korting voor directe beleggingen in durfkapitaal en culturele beleggingen. Deze staat in het Belastingplan 2011 als een wijziging van de artikelen 8.19 en 8.20 per 2011, 2012 en 2013, en het vervallen van deze artikelen per 2014.

Daarnaast is de wet ook deels een zichzelf wijzigende wet: "Artikel 10.6a. Jaarlijkse verlaging percentage in regeling gecombineerde heffingskorting bij minstverdienende partner" bepaalt: "Bij het begin van het kalenderjaar wordt het in artikel 8.9, eerste lid, vermelde percentage bij ministeriële regeling vervangen door een ander percentage. Dit percentage wordt berekend door het te vervangen percentage te verlagen met 6 2/3%-punt." ("versobering uitbetaling algemene heffingskorting", "afbouw dubbele heffingskorting voor kostwinners", zie algemene heffingskorting).

Een tijdelijke regeling wordt soms vormgegeven als wetswijziging per ingangsdatum en een gelijktijdig vastgestelde wetswijziging per einddatum, maar in de aanhangige Geefwet wordt een apart zeer kort "Hoofdstuk 10B Horizonbepaling" toegevoegd met "Artikel 10b.1 Horizonbepaling" luidend "Artikel 6.39a vervalt met ingang van 1 januari 2017."

Geschiedenis

• 1964 - invoering Wet inkomstenbelasting 1964
• 1990 - Wet vereenvoudiging loon- en inkomstenbelasting (Oort-operatie), gebaseerd op het rapport Zicht op eenvoud van de Commissie tot vereenvoudiging van de loonbelasting en inkomstenbelasting (Commissie-Oort), mei 1986:
  • het aantal belastingschijven gaat van 9 naar 3
  • voor belasting en premies volksverzekeringen gaat dezelfde grondslag gelden
  • werknemers gaan alle premies volksverzekeringen betalen in plaats van alleen die voor AOW/AWW, maar ter compensatie moet de werkgever hen overhevelingstoeslag betalen
• 1992 - Brede Herwaardering:
  • Brede Herwaardering, kapitaalverzekeringen
  • Brede Herwaardering, lijfrenten
• 1999 - het aantal belastingschijven gaat van 3 naar 4
• 2001 - invoering Wet inkomstenbelasting 2001, onder andere gebaseerd op Graag of niet, rapport van de Commissie voor de Belastingherziening (commissie Stevens), juli 1991, en de regeringsnota Belastingen in de 21e eeuw, een verkenning, december 1997:
  • invoering boxen, alleen voor box 1 is er nog een schijventarief; invoering vermogensrendementsheffing op basis van fictief rendement, met afschaffing van de vermogensbelasting
  • de overhevelingstoeslag wordt in het bruto loon verwerkt

Zie ook:

• Geschiedenis van de belasting over inkomsten uit vermogen
• Geschiedenis van de fiscale behandeling van lijfrentepremies en -uitkeringen

Internationale aspecten

Zie voor de internationale aspecten van de Wet inkomstenbelasting 2001: belastingverdrag.

Zie ook

• Heffingsrente

Externe links

• Wet inkomstenbelasting 2001
• Algemene wet inzake rijksbelastingen

Voetnoot

Bron