Steinheimmens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Homo steinheimensis)
Ga naar: navigatie, zoeken
Steinheimmens
Homo steinheimensis, holotype.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Primates (Primaten)
Onderorde: Haplorhini (Apen en spookdiertjes)
Infraorde: Catarrhini (Smalneusapen)
Superfamilie: Hominoidea
Familie: Hominidae (Grote mens-
apen en mensachtigen)
Geslachtengroep: Hominini
Geslacht: Homo (Mensen)
Soort
Homo heidelbergensis
(Berckhemer, F., 1936)
Afbeeldingen Steinheimmens op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Steinheimmens op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

De Steinheimmens (soms geclassificeerd als Homo steinheimensis) is een individu van het genus Homo waarvan in 1933 een fossiele schedel werd gevonden door Karl Sigrist in een zandgroeve in de Duitse plaats Steinheim an der Murr.[1][2][3]

De term H. steinheimensis moet dan ook eerder worden opgevat als een verwijzing naar de vindplaats en niet als een soortbeschrijving, een taxon. Tegenwoordig wordt het fossiel meestal beschouwd als een late vorm van Homo heidelbergensis met al enige kenmerken van de neanderthaler.

Schedel[bewerken]

De schedel was waarschijnlijk van een 24 jaar jonge vrouw, waarvan de hersenvolume tussen de 1100-1200 ml. bedroeg.[1] De ouderdom van de schedel wordt geschat op ongeveer 250.000 tot 300.000 jaar.[4] De schedel vertoont minder robuuste kenmerken dan de klassieke Homo heidelbergensis, maar heeft evenmin duidelijke neanderthaler-kenmerken.[5] Andere skeletvondsten en stenenwerktuigen zijn niet aangetroffen. Tot welke mensensoort ze gerekend moet worden blijft nog een open vraag.[5] Hij wordt momenteel door de meeste paleontologen als een overgangsvorm van Homo heidelbergensis naar de neanderthaler gezien.[6][7]

Sommige kenmerken van het gezicht, en ook de ligging van de schedelbasis vertonen eerder overeenkomsten met Homo sapiens dan met Homo neanderthalensis.[5] Het is duidelijk vlakker dan die van de neanderthalers, en naast de neusopening bevindt zich een inkeping die de neanderthalers niet hebben. Andere moderne kenmerken zijn onder andere een groot voorhoofdsholte, de rechte, uitgebreide partiële botten en de kleine derde molaar[8]. Aan de ronde processus mastoides[9] onder de schedel bij de gehoorgang ontbreken de belangrijke kamvormige beenderen, die bij de neanderthaler gevonden worden.

De tanden zijn van bijzonder belang, omdat ze misschien wel de vroegste bekende sapiens tanden zijn.[10] De premolaarkroon is symmetrisch van vorm, maar heeft een grote buiten en een kleine binnen knobbel. De molaren worden van voor naar achter kleiner in omvang. De derde molaar is aanmerkelijk kleiner dan de andere twee. Alle tanden vertonen een zekere mate van taurodontisme (uitgebreide pulpholten). Een verschijnsel, dat ook bij de neanderthaler voorkwam.

Volgens een studie van Hermannn Prossinger et al. uit 2003 was de deformatie van de schedel zodanig, dat de conclusie, dat het hier om een jonge vrouw gaat, wellicht onjuist is.[11]

Doodsoorzaak: Tumor of geweld[bewerken]

hersentumor[bewerken]

De jonge vrouw leed aan een hersentumor. Het is de oudste fossiele tumor die tot nu toe gevonden is.[12][13] De locatie, de grootte van de deuk en de gladde afdruk, alles wijst richting een meningeoom. Meningeomen zijn "goedaardige" woekeringen van het spinnenwebvlies (Arachnoidea mater) van de hersenen. Maar als ze te groot worden, drukken ze in de nauwe schedelholte hersengedeelten ineen, wat hoofdpijn en verlammingsverschijnselen kan veroorzaken. Aan deze tumor is ze niet overleden. Het is de oudste fossiele tumor die tot nu toe gevonden is. Het berekende tumorvolume van 29 ml komt overeen met de gemiddelde meningeoomgrootte van circa 30 ml die nu gevonden wordt.[14] Maar door de levensomstandigheden in het Pleistoceen moet de tumor gezien het kleine hersenvolume in die tijd (1100-1200 ml ten opzichte van 1300-1800 ml nu) een flinke druk op het omringende hersenweefsel hebben uitgeoefend met als gevolg de symptomen waaraan de Homo steinheimensis geleden kan hebben.

geweld[bewerken]

De grote schade aan de linker voorkant van de schedel doet vermoeden dat de vrouw met een stomp wapen werd gedood.[2] Het hoofd werd vervolgens van de romp gescheiden en de occipitale opening aan de onderkant van de schedel werd sterk vergroot om de hersenen te bereiken, zodat deze opgegeten konden worden.[15][16] Microscopisch sporenondezoek toont echter aan, dat er geen sporen van menselijk ingrijpen te constateren valt.[16][17]

Afbeeldingen[bewerken]

Bronnen en verwijzingen
  1. a b (de) Adam, Karl Dietrich: Die zeitliche Stellung der Urmenschen-Fundschicht von Steinheim an der Murr innerhalb des Pleistozäns. Vortrag auf der Hauptversammlung der Deutschen Quartärvereinigung in Stutt­gart am 18. september 1953. In: Urmenschen-Fundschicht von Steinheim, pp. 18-21
  2. a b (de) Berckheimer, F., (1933): Ein Menschen-Schädel aus den diluvialen Schottern von Steinheim a. d. Murr. In: Anthropol. Anz. 10: pp. 318-321.
  3. (de) Adam, Karl Dietrich, (1988): Der Urmensch von Steinheim an der Murr und seine Umwelt - Ein Lebensbild aus der Zeit vor einer viertel Million Jahren. Zweite Rudolf Virchow-Vorlesung 1988. pp. 1-34
  4. (de) Uni-stuttgart.de, Historisches Institut, Ur- und Frühgeschichte (2002): Mauer an der Elsenz und Steinheim an der Murr - Urmenschen-Fundstätten in Baden-Württemberg von Weltrang. Geraadpleegd op 1 april 2011
  5. a b c (de) Willig, Hans-Peter, (2010): Homo heidelbergensis - (steinheimensis) - Steinheim. Geraadpleegd op 1 april 2011
  6. (de) Hublin,Jean-Jacques, (Juli 1998): Die Sonderevolution der Neandertaler. In: Spektrum der Wissenschaft, Juli 1998, pp. 56-57
  7. (en) Schrenk, F. et al., (2008): The Neanderthals. Peoples of the ancient world. Uitgever Taylor & Francis, pag. 19
  8. Een molaar of echte kies is een tand in de achterste delen van de mond, achter de premolaren.
  9. De processus mastoides is het tepelvormig uitsteeksel van bot achter de oorschelp.
  10. Human Evolution: Steinheim man.. Geraadpleegd op 3 april 2011
  11. (de) Prossinger, Hermann et al., (2003): Electronic removal of encrustations inside the Steinheim Cranium reveals Paranasal Sinus features and deformations, and provides a revised endocranial volume estimate. The Anatomical Record (Part B: New Anat.) 273B: pp.132–142. DOI 10.1002/ar.b.10022
  12. (nl) Kievits, F.; Adriaanse, M.T., (2003): Versteende tumor. In: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 2003;147:1879. Geraadpleegd op 1 april 2011
  13. (en) Czarnetzki A, Schwaderer E, Pusch CM., (2003): Fossil record of meningioma. In: Lancet. 2 augustus 2003; 362(9381):408. PMID 12907030
  14. (nl) Kievits, F. en Adriaanse, M.T. (23 9 2003): Versteende tumor. In: Ned Tijdschr Geneeskd. 2003;147:1879. Bezocht: 8 april 2012.
  15. Of het hier om ritueel kannibalisme gaat is niet bewezen.
  16. a b (de) Orschiedt, Jörg, (1999): Manipulationen an menschlichen Skelettresten. Taphonomische Prozesse, Sekundärbestattungen oder Kannibalismus? Tübingen 1999, p. 60
  17. (de) Orschiedt, Jörg, (1996): Zur Frage der Manipulationen am Schädel des "Homo steinheimensis". In: I. Campen, J. Hahn, M. Uerpmann (Ed.): Spuren der Jagd - Die Jagd nach Spuren. Tübinger Monographien zur Urgeschichte Bd. 11 (Tübingen) 1996, pp. 467-472.
Voorlopers en oude verwanten van de mens
Fossiel voorkomen Geslacht(engroep) Soorten
7 - 4,4 Ma Sahelanthropus Sahelanthropus tchadensis
Praeanthropus Praeanthropus tugenensis
Ardipithecus Ardipithecus ramidus · Ardipithecus kadabba
4,3 - 2 Ma Australopithecus A. anamensis · A. afarensis · A. bahrelghazali · A. africanus · A. garhi · A. sediba
3,5 Ma Kenyanthropus Kenyanthropus platyops
2,5 - 1 Ma Paranthropus P. aethiopicus · P. boisei · P. robustus
tot heden Homo H. antecessor · H. cepranensis · H. denisova · Homo erectus (Javamens · Pekingmens) · H. ergaster · H. floresiensis · H. gautengensis · H. georgicus · H. habilis · H. heidelbergensis · H. helmei · H. neanderthalensis · H. rhodesiensis · H. rudolfensis · Homo sapiens (H. s. idaltu · Cro-magnonmens · Red Deer Cave-mensen)