Homo antecessor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Homo antecessor
Fossiel voorkomen: laat Vroeg Pleistoceen / vroeg Midden Pleistoceen
Homo antecessor.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Primates (Primaten)
Familie: Hominidae (Mensachtigen)
Geslacht: Homo (Mensen)
soort
Homo antecessor
Bermúdez de Castro et al., 1997
Archeologische opgraving in de grot van Gran Dolino. De steiger bevindt zich boven het TD6-niveau waar de resten van Homo antecessor zijn gevonden.
Archeologische opgraving in de grot van Gran Dolino. De steiger bevindt zich boven het TD6-niveau waar de resten van Homo antecessor zijn gevonden.
Reconstructie van een Homo antecessor-schedel samengesteld uit botfragmenten. Bevindt zich in het Museu d'Arqueologia de Catalunya in Barcelona (Spanje).
Reconstructie van een Homo antecessor-schedel samengesteld uit botfragmenten. Bevindt zich in het Museu d'Arqueologia de Catalunya in Barcelona (Spanje).
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

Homo antecessor[1] is een fossiele mensensoort die voor het eerst in Spanje werd gevonden. Omdat de Spaanse ontdekkers menen, dat het om de eerste Europese inwoner gaat, hebben ze hem naar het Latijnse woord voor "ontdekker", "pionier" genoemd: Antecessor.[1] De soort kwam voor van 1,2 miljoen tot 800.000 jaar geleden (in het Vroeg Pleistoceen) in Eurazië en mogelijk Afrika.

Homo antecessor wordt door enkele onderzoekers als een synoniem van Homo heidelbergensis of Homo ergaster (of erectus) beschouwd[bron?] (zie ook onder controverse). Hij zou de voorvader kunnen zijn van zowel Homo sapiens als de neanderthaler.[2] Andere onderzoekers vinden dat de Homo antecessor de evolutionaire overgangsvorm is van de Homo ergaster naar de Homo heidelbergensis.[3]

De botten van Homo antecessor werden aan het eind van de 20e eeuw gevonden in het Atapuercagebergte in de Noord-Spaanse provincie Burgos. Een 780.000 jaar oud skelet van een tienjarig meisje is het best bewaard gebleven.[4]

Opvallend is dat de werktuigen die in Atapuerca gevonden zijn voor die periode zeer archaïsch zijn. Ze zijn bijna identiek aan werktuigen van de Oldowantraditie (2,6 miljoen jaar oud).[5]

Fysiologie[bewerken]

Homo antecessor was ongeveer 1,6-1,8 meter lang en de mannetjes wogen ongeveer 90 kg. Hun hersenen waren circa 1.000-1.150 cm³ groot, kleiner dan het gemiddelde van de moderne mens (1.350 cm³). Ten gevolge van het geringe fossiele materiaal is er weinig meer van de fysiologie van deze soort bekend, maar hij was waarschijnlijk robuuster gebouwd dan Homo heidelbergensis. [6]

Leefwijze[bewerken]

De bij de Gran Dolina opgraving gevonden simpele stenen werktuigen zijn wellicht gebruikt bij het slachten en bewerken van prooidieren. Dit wordt bevestigd door nabijgelegen botten die snijsporen en ongeheelde breuken vertonen, wat aantoont dat deze mensensoort de dieren vilde, ze van het vlees ontdeed en zelfs het merg als voedsel gebruikte.[7]

Opvallend is, dat er geen sporen van vuur in de leefruimten en op de beenderen van de prooidieren aangetroffen zijn.[7] Deze mensachtige gebruikte dus geen vuur om te verwarmen en het eten te bereiden.

Blijkbaar werden de grotten niet permanent gebruikt.[8] Integendeel, ze werden bezocht voor bepaalde activiteiten of op bepaalde tijdstippen van het jaar. Waarschijnlijk had de Homo antecessor een nomadische levenswijze, waarbij hij het wild, zijn primaire voedselbron, volgde.

Kannibalisme[bewerken]

Sporen van beten op gevonden botten wijzen mogelijk op kannibalisme. Analyse van onder andere craniale en postcraniale overblijfselen laten menselijke aanwijzingen zien, waaronder inkepingen, groeven en botbreuken, die verband houden met het slachten van karkassen. De menselijke botresten waren vermengd met skeletresten van dieren. De dierlijke resten vertonen dezelfde verwerkingskenmerken. Deze gegevens suggereren dan ook dat naast dieren ook de eigen soort door deze mensensoort geconsumeerd werd.[9]
De fossiele vondsten van Gran Dolina (TD6-niveau) tonen volgens diverse onderzoekers aan, dat het eten van soortgenoten niet gebeurde vanwege religieuze redenen of uit noodzaak, maar een onderdeel was van het normale eetpatroon van H. antecessor.[9][10]

Latere vondsten[bewerken]

Sima del Elefante, Spanje[bewerken]

In 2007 vonden Spaanse onderzoekers werkzaam bij de Sima del Elefantegrot, die ongeveer 200 meter af ligt van de Gran Dolinagrot, een 1,2 tot 1,2 miljoen jaren oude tand van een individu tussen 20 en 25 jaar oud. Op 27 maart 2008 kondigden deze wetenschappers onder meer de ontdekking aan van een fragment van een onderkaak, stenen scherven en het bewijs - in de vorm van een bewerkt bot - dat Homo antecessor aldaar dieren verwerkte.[11] Simo del Enfante en Gran Dolina vormen een onderdeel van een complex van grotten gelegen in de Sierra de Atapuerca. Dit grottencomplex wordt door de Unesco gerekend tot het werelderfgoed.

Norfolk, Engeland[bewerken]

In 2010 zijn weliswaar geen fossiele resten, maar wel stenen werktuigen gevonden in Happisburgh, Norfolk die aan Homo antecessor worden toegeschreven[12][13][14][15], wat suggereert dat deze vroege mensachtige al ongeveer 800.000 jaar geleden in Engeland leefde. Bevestigd wordt dit door de vondst van 800.000 jaar oude voetafdrukken van maximaal 5 personen van de Homo antecessor in de modder van een oude zeearm bij deze plaats.[16][17] Uit de omvang van de voetafdrukken kan worden afgeleid, dat ze van een man en een aantal kleinere mensen afkomstig zijn, misschien wel vrouwen en kinderen. De onderzoekers vermoeden dat dit niet een jachtgroep was, maar een familie. De individuen waren tussen 93 centimeter en 1,73 meter groot.

Controverse[bewerken]

De indeling van Homo antecessor als een aparte soort is controversieel. Al in 1997 uitte de Franse paleoantropoloog Jean-Jacques Hublin van het Centre National de la Recherche Scientifique in Science kritiek op het feit dat de nieuwe soort gedefinieerd werd op basis van in de eerste plaats schedelfragmenten van het gezicht van een jeugdige en in de tweede plaats een onderkaak fragment ATD6-96, dat waarschijnlijk afkomstig is van een jonge vrouw.[18] De wetenschap heeft slechts een gering aantal skeletresten van hominiden in Europa gevonden, die tussen 1,8 miljoen en 500.000 jaar oud zijn. Er is dus weinig fossiel vergelijkingsmateriaal, zeker wat betreft het gezicht van jongvolwassenen. Vaak zijn fossielen van Homo antecessor toegewezen aan Homo ergaster of Homo heidelbergensis. Zo komt de onderkaak, die gevonden is in Sima del Elefante overeen met fossielen van zowel de jongere Homo heidelbergensis als die van Homo georgicus uit Dmanisi (Georgië).[19]

In een overzichtsartikel over de oorsprong van de Homo sapiens bestrijden Jeffrey H. Schwartz en Ian Tattersall de hypothese dat H. antecessor de laatste gemeenschappelijke voorouder van neanderthalers en de mens was, door erop te wijzen dat de twee jongere types te weinig anatomische eigenschappen delen met de vermeende voorlopersoort.[20] Het gebit van de onderkaak van H. antecessor komt volgens Schwartz en Tattersall sterk overeen met die van fossiele kaakfragmenten van een andere mensensoort - de H. mauritanicus[21] of H. erectus mauritanicus - uit Algerije. Omdat de Algerijnse vondsten van eerdere datum zijn, moeten de Spaanse vondsten eveneens dezelfde soortnaam krijgen. Echter een studie uit 2007 toont aan dat H. mauritanicus en H. antecessor tot verschillende soorten behoren [22]

Voorlopers en oude verwanten van de mens
Fossiel voorkomen Geslacht(engroep) Soorten
7 - 4,4 Ma Sahelanthropus Sahelanthropus tchadensis
Praeanthropus Praeanthropus tugenensis
Ardipithecus Ardipithecus ramidus · Ardipithecus kadabba
4,3 - 2 Ma Australopithecus A. anamensis · A. afarensis · A. bahrelghazali · A. africanus · A. garhi · A. sediba
3,5 Ma Kenyanthropus Kenyanthropus platyops
2,5 - 1 Ma Paranthropus P. aethiopicus · P. boisei · P. robustus
tot heden Homo H. antecessor · H. cepranensis · H. denisova · Homo erectus (Javamens · Pekingmens) · H. ergaster · H. floresiensis · H. gautengensis · H. georgicus · H. habilis · H. heidelbergensis · H. helmei · H. neanderthalensis · H. rhodesiensis · H. rudolfensis · Homo sapiens (H. s. idaltu · Cro-magnonmens · Red Deer Cave-mensen)