Naar inhoud springen

Mario Vargas Llosa

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Nobelprijs voor Literatuur 2010  Mario Vargas Llosa
Mario Vargas Llosa
Mario Vargas Llosa
Persoonsgegevens
Geboortedatum 28 maart 1936
Geboorteplaats Arequipa
Overlijdensdatum 13 april 2025
Overlijdensplaats LimaBewerken op Wikidata
Geboorteland Peru
Nationaliteit Peruaans en Spaans
Handtekening Handtekening
Opleiding en beroep
Opleiding gevolgd aan Universiteit San Marcos (1953 – 1958), Complutense-universiteit van Madrid (1958 – 1971), Leoncio Prado Militaire Academie (maart 1950 – december 1951), Colegio La Salle (maart 1947 – december 1949), Colegio San Miguel de Piura (maart 1952 – december 1952)Bewerken op Wikidata
Beroep romanschrijver, dramaturg, politicus,[1] journalist,[2][1] essayist,[1] literatuurcriticus, academisch docent, prozaïst, toneelschrijver, filosoof, publicist, schrijver,[3][4][5][1] filmregisseur (1976 – 1976),[6] omroepmedewerker,[2] oprichter[1]Bewerken op Wikidata
Werkveld(en) literatuur, creatief en professioneel schrijven[7]Bewerken op Wikidata
Oriënterende gegevens
Invloeden William Faulkner, Gustave Flaubert, Isaiah Berlin, Karl Popper, Friedrich von Hayek, Jean-Paul SartreBewerken op Wikidata
Werken
Stroming(en) magisch realisme, Latín mmg todosBewerken op Wikidata
Bekende werken El pez en el agua
Erkenning en lidmaatschap
Lid van Real Academia Española, American Academy of Arts and Sciences, Academia Brasileira de Letras, Mont Pelerin Society, Peruvian Academy of Language, Inter-American Dialogue, Académie françaiseBewerken op Wikidata
Werken in collectie Biblioteca Virtual Miguel de CervantesBewerken op Wikidata
Prijzen en onderscheidingen Nobelprijs voor de Literatuur (2010),[8] Premio Rómulo Gallegos (The Green House; 1967), Prins van Asturië-literatuurprijs (1986), Grinzane Cavour Prize (The Real Life of Alejandro Mayta; 1986), Premio Planeta (Death in the Andes; 1993),[4] eredoctoraat van de Universiteit van Rennes II (1994),[9] Cervantesprijs (1994), Jeruzalemprijs (1995), Vredesprijs van de Duitse Boekhandel (1996),[10] Mariano de Cavia' Price (1997), Menéndez Pelayo International Prize (1999), Ortega y Gasset Awards (1999),[11] Grand Cross, Special Class of the Order of the Sun of Peru (2001), Irving Kristol Award (2005),[12] Honorary doctor of the Humboldt University of Berlin (13 oktober 2005),[13] Maria Moors Cabot-prijs (2006),[14] eredoctoraat van de Universiteit van Alicante (2008), Prix mondial Cino Del Duca (2008),[15] Carlos Fuentes International Prize for Literary Creation in the Spanish Language (2012), Library of Congress Living Legend (11 april 2016), Ridder in het Legioen van Eer (1985), Commandeur in de Orde van Kunst en Letteren (19 februari 1993), Orde van Christoffel Columbus, Orde van Ruben Dario (2006),[16] Oostenrijkse Decoratie voor Wetenschap en Kunst, Commander of the Order of the Aztec Eagle (2011), Caonabo de Oro Award (2002),[17] Freedom Prize (2008), honorary doctorate of the National University of San Marcos (2001), honorary doctorate of the University of Valladolid (1995), gouden medaille van de gemeenschap van Madrid (2015),[18] eredoctoraat van de Universiteit Bordeaux Montaigne (13 november 2009),[19] honorary doctorate of the University of Granada (2009),[20] Viareggio-Versilia International Prize (2010), honorary doctorate of the University of Las Palmas, Gran Canaria (2012),[21] eredoctoraat van de Universiteit van Murcia (1995),[22] Premio Biblioteca Breve (The Time of the Hero; 1962), Premio de la Crítica de narrativa castellana (The Time of the Hero; 1964), Prix Formentor (1967), Premio de la Crítica de narrativa castellana (The Green House; 1967), National Culture Award (The Green House; 1967), Scanno Prize (The Storyteller; 1989), Premio Arcebispo Xoán de San Clemente de novela española (Death in the Andes; 1995), honorary doctor of the University of Pau (23 oktober 2001),[23][24] honorary doctorate from University of French Polynesia (15 juni 2001),[25] honorary doctor of the Sorbonne Nouvelle University (2005),[26] honorary doctorate of the University of Reims (19 september 2007),[27] Premio Ceppo Pistoia (2009), Alfonso Reyes International Prize (2010),[5] St. Louis Literary Award (2011), Don Quijote Journalism Prize (2015),[28] honorary doctorate of the University of Burgos (2016),[29] Pablo Neruda Order of Artistic and Cultural Merit (2018),[30] eredoctoraat van de Universiteit van Miami (10 mei 2018),[31] Grand Cross of the Order of Boyacá (2019),[32] prix André-Malraux du roman engagé (2021),[33] honorary doctorate from the Pontifical Catholic University of Peru, Order of Vasco Núñez de Balboa, eredoctoraat van de Universiteit van Oxford, Orden al Mérito Docente y Cultural Gabriela Mistral, eredoctoraat van de Katholieke Universiteit Leuven, honorary doctor from the NOVA University Lisbon, eredoctoraat van de Nationale Autonome Universiteit van Mexico, National Book Critics Circle Award in Criticism (1997),[34] Hayek Medal (2016)[35]Bewerken op Wikidata
Nobelprijs voor Literatuur
Jaar 2010
Reden "De manier waarop hij machtsstructuren in kaart brengt en zijn scherpzinnige beelden van het verzet, de opstandigheid en de nederlaag van het individu."
Links
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Jorge Mario Pedro Vargas Llosa (Arequipa, 28 maart 1936 – Lima, 13 april 2025) was een Peruviaans schrijver. In 1993 verkreeg hij ook de Spaanse nationaliteit.[36] Hij werd beschouwd als een van de meest vooraanstaande denkers en schrijvers van Latijns-Amerika. Hij kreeg de Nobelprijs voor Literatuur in 2010.

Leven

[bewerken | brontekst bewerken]

Vargas Llosa werd geboren in de afgelegen, zuidelijke stad Arequipa in het gezin van Ernesto Vargas Maldonado en Dora Llosa Ureta, die op het ogenblik van zijn geboorte reeds van elkaar waren gescheiden. Hij ontmoette zijn vader voor het eerst op 10-jarige leeftijd. Vader Vargas wilde hem liever naar een militaire academie sturen, maar de zoon koos voor een opleiding in de literatuur en rechten aan de Nationale Universiteit van San Marcos in de hoofdstad Lima. Tijdens zijn studies ging hij reeds aan de slag als journalist.

In 1959 verhuisde hij naar Parijs om zijn droom van schrijverschap te realiseren. Hij schreef er zijn eerste roman De Stad en de Honden. De volgende dertig jaar woonde hij afwisselend in Peru en in Europa.[37]

Hij speelde ook een politieke rol. Sinds 1989 voerde Vargas Llosa de vrijheidsbeweging Movimiento Libertad aan. In dat jaar deed hij in de coalitie Democratisch Front (Fredemo) mee aan de gemeentelijke verkiezingen. In 1990 was hij als aanvoerder van deze alliantie kandidaat bij de presidentsverkiezingen, met een sterk liberaal programma. Nadat hij de eerste ronde van de verkiezingen won, verloor hij onverwacht van Alberto Fujimori in de tweede ronde.

In 1994 ontving Vargas Llosa de Cervantesprijs, de belangrijkste literaire prijs in de Spaanstalige wereld. Daarnaast werd hem 43 maal de titel van doctor honoris causa verleend door de meeste bekende universiteiten bijna overal ter wereld, maar niet in Afrika, Azië, Nederland en Scandinavië. In 2010 werd Vargas Llosa de Nobelprijs voor Literatuur toegekend.[38] In 2023 werd hij opgenomen in de Académie française, hoewel hij steeds in het Spaans heeft geschreven.[37]

Vargas Llosa overleed op 13 april 2025 op 89-jarige leeftijd.[39]

Werk

[bewerken | brontekst bewerken]

Vargas Llosa schreef maatschappelijk betrokken romans in een vernieuwende stijl. Het leven wordt beschreven als een nooit aflatende strijd om het bestaan. In het werk van de Peruaan spelen vaak gewelddadige figuren een rol, met name militairen. Tot zijn bekendste romans behoren De Stad en de Honden (1963), een schildering van het leven op een kadettenschool in de jaren 1950, en het meer complexe Het Groene Huis (1965), een 'totale' roman vol boeiende en bonte verhalen met merkwaardige trieste en komisch handelende personen. Hierin wordt op verschillende niveaus een samenleving vol geweld beschreven. Later beoefende hij ook het genre van de literaire misdaadroman. In het autobiografische boek De vis in het water deed Vargas Llosa verslag van zijn politiek avontuur. Tevens schreef hij toneelstukken en essays en was hij journalist en literair criticus.

Vertalingen in het Nederlands

[bewerken | brontekst bewerken]
  • De jonge honden van Miraflores (roman, 1959; vert. Michiel Tjebbes) (Spaans: Los jefes y los cachorros)
  • De stad en de honden (roman, 1963; vert. J.G. Rijkmans) (Spaans: La ciudad y los perros; bekroond met de Premio Biblioteca Breve)
  • Het groene huis (roman, 1966; vert. Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: La casa verde)
  • Gesprek in De Kathedraal (roman, 1969; vert. Aline Glastra van Loon) (Spaans: Conversación en La Catedral)
  • De geheime geschiedenis van een roman (essay over Het groene huis, 1971; vert. Jan Lechner) (Spaans: Historia secreta de una novela)
  • Pantaleón (roman, 1973; vert. Michiel Tjebbes) (Spaans: Pantaleón y las visitadoras)
  • De eeuwigdurende orgie. Over Flaubert en Emma Bovary (essays, 1975; vert. Arie van der Wal) (Spaans: La orgía perpetua: Flaubert y "Madame Bovary")
  • Het groene huis, roman (1976; Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: La casa verde)
  • Tante Julia en meneer de schrijver (roman, 1977; vert. Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: La tía Julia y el escribidor)
  • De oorlog van het einde van de wereld (roman, 1981; vert. Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: La guerra del fin del mundo)
  • De cultuur van de vrijheid en andere essays (1983; vert. Mieke Westra en Mariolein Sabarte Belacortu (Spaans: Contra viento y marea)
  • De geschiedenis van Alejandro Mayta/Het verhaal van Mayta (roman, 1984; vert. Mieke Westra) (Spaans: Historia de Mayta)
  • Wie heeft Palomino Molero vermoord? (roman, 1986; vert. Mieke Westra) (Spaans: ¿Quién mató a Palomino Molero?)
  • Het woord van de verteller (roman, 1987; vert. Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: El hablador)
  • Gesprek in de kathedraal, roman (1987, vert. Aline Glastra van Loon) (Spaans: Conversación en la catedral)
  • Lof van de stiefmoeder (erotische roman, 1988; vert. Arie van der Wal) (Spaans: Elogio de la madrastra)
  • Een manier om ongeluk te bestrijden (literaire autobiografie en analyse van zes romans, 1990; vert. [uit het Engels] M. Dijkstra) (Spaans: La verdad de las mentiras)
  • De geesten van de Andes (roman, 1993; vert. Mieke Westra) (Spaans:Lituma en los Andes)
  • De vis in het water (autobiografie, 1993; vert. Aline Glastra van Loon) (Spaans: El pez en el agua)
  • Het feest van de Bok (roman over de dictatuur van Rafael Trujillo in de Dominicaanse Republiek, 1996; vert. Arie van der Wal) (Spaans: La Fiesta del Chivo)
  • Geheime notities van don Rigoberto (erotische roman, 1997; vert. Arie van der Wal) (Spaans: Los cuadernos de don Rigoberto)
  • Aan een jonge romanschrijver. Brieven over de kunst van de roman (essays, 1997; vert. Francine Mendelaar) (Spaans:Cartas a un joven novelista)
  • De eeuwigdurende orgie, Flaubert en Emma Bovary (roman, 1998; vert. Arie van der Wal) (Spaans: La orgía perpetua, Flaubert y 'Madame Bovary')
  • De taal van de hartstocht (essays, 2001; vert. Aline Glastra van Loon) (Spaans: El lenguaje de la pasión)
  • Het paradijs om de hoek (roman, 2003; vert. Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: El paraíso en la otra esquina)
  • Dagboek Irak (gebundelde artikels, co-auteur: Morgana Vargas Llosa, 2003; vert. Mariolein Sabarte Belacortu en Mieke Westra) (Spaans: Diario de Irak)
  • Mijn Latijns-Amerika (essays, 2005; vert. Marga Greuter en Margriet Muris) (Spaans: Diccionario del amante de América Latina)
  • Het ongrijpbare meisje (roman, 2006; vert. Aline Glastra van Loon en Arie van der Wal) (Spaans: Travesuras de la niña mala)
  • De droom van de Ier (roman over de strijd van Roger Casement, 2010; vert. Aline Glastra van Loon) (Spaans: El sueño del Celta)
  • De bescheiden held (roman, 2013; vert. Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: El heroe discreto)
  • De verdwenen cultuur = The culture that was, Nexus-lezing 2013 (lezing, 2013; vert. uit het Engels Arie van der Wal)
  • Voor uw liefde (roman, 2017; vert. Arie van der Wal) (Spaans: Cinco esquinas)
  • Bittere tijden (roman, 2019; vert. Eugenie Schoolderman en Arie van der Wal) (Spaans: “Tiempos recios”)
  • Ik draag mijn stilte op aan jou (roman, 2023; vert. Mariolein Sabarte Belacortu) (Spaans: “Le dedico mi silencio”)

Eredoctoraten

[bewerken | brontekst bewerken]
[bewerken | brontekst bewerken]
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mario_Vargas_Llosa&oldid=70825590"