Cacaoboom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Cacaoboom
bron: Koehler (1887)
bron: Koehler (1887)
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Malviden
Orde: Malvales
Familie: Malvaceae (Kaasjeskruidfamilie)
Geslacht: Theobroma
soort
Theobroma cacao
L. (1753)
bron: Koehler (1887)
bron: Koehler (1887)
Cacaobonen met en zonder zaadmantel
Cacaobonen met en zonder zaadmantel
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De cacaoboom (Theobroma cacao) wordt geteeld in landen rond de evenaar, en levert cacaobonen, waarvan onder meer chocolade wordt gemaakt.

Hij groeit tussen 20 graden noorderbreedte en 20 graden zuiderbreedte, maar stelt hoge eisen aan neerslag, temperatuur en bodemvruchtbaarheid. Cacaobomen groeien slecht in de volle zon. Daarom wordt cacao meestal onder schaduwbomen geteeld.

Beschrijving[bewerken]

Een cacaoboom wordt meer dan 50 jaar oud, tot 10 meter hoog en heeft een matig dikke stam. De stam vertakt zich op 1 meter van de grond in maximaal 5 wijd uitstaande hoofdtakken. Deze hoofdtakken vertakken zich verder. De boom heeft een dichte bladerkroon. De bladeren zijn leerachtig.

Als de boom ongeveer 4 jaar oud is, gaat hij bloeien. De kleine witte of roze bloemen zitten direct op de stam en op de dikke takken. Als hij eenmaal is gaan bloeien, bloeit de cacaoboom zonder ophouden vrijwel het hele jaar door. De boom draagt dan ook constant vruchten.

Bloeiwijze

Ondanks de lange bloei, levert de cacaoboom maar 30 tot 40 vruchten per jaar. Deze vruchten lijken op langwerpige meloenen. Ze worden geplukt en vervolgens opengebroken. De cacaobonen liggen in het midden van de steenvrucht. Elke vrucht bevat 40-50 'bonen', die elk ongeveer een gram wegen. Een gemiddelde cacaoboom levert per jaar dus 1 tot 2 kilo bonen.

De cacaobonen worden, met het vruchtvlees dat er nog aanzit, door schimmels en bacteriën gefermenteerd. Hierbij loopt de temperatuur op tot 50 graden. Deze fermentatie duurt ongeveer vijf dagen. De kiem van het zaad wordt gedood en de kleur van de bonen verandert van paars naar bruin. Tenslotte wordt door het fermenteren de smaakvoorlopers voor de chocoladesmaak gevormd. De bonen worden in de zon gedroogd, of in drooghuizen. De gedroogde bonen worden vervolgens geëxporteerd.

Geschiedenis[bewerken]

De cacao is inheems in Midden-Amerika en het noordelijke deel van Zuid-Amerika. De Azteken verbonden cacao met Tlaloc, de god van de regen en de vruchtbaarheid. Zij dronken een cacaodrank, xocoatl, die vaak op smaak werd gebracht met vanille, chilipeper en piment.

Cacaobonen dienden bij de Azteken ook als betaalmiddel. Voor 10 bonen kon een konijn gekocht worden, terwijl men - naar verluidt - een slaaf kon kopen voor 100 bonen.

De Spaanse veroveraar Fernando Cortez bracht in 1528 als eerste een grote hoeveelheid cacaobonen naar Europa.

In de 17e en 18e eeuw is de cacao aangeplant in Azië, met name in Ceylon, Indonesië en Maleisië. In Zuid-Amerika verspreidde de productie zich tot in Brazilië. Ook in Afrika werden cacaobomen aangeplant, aan de Goudkust (het huidige Ghana). Een vrijgelaten slaaf bracht de bonen in 1879 vanaf een plantage op Fernando Pó over naar zijn geboorteland.

In 2009/2010 was 78% van de wereldproductie afkomstig uit vijf landen, namelijk Ivoorkust, Ghana, Indonesië, Nigeria en Brazilië. Een van de meest gebruikte insecticiden bij de verbouw van cacao in West-Afrika is lindaan (hexachloorcyclohexaan), een giftige organochloorverbinding net als DDT.

affiche Caspar Flick door J.G. van Caspel ontworpen

Nederland[bewerken]

Nederland heeft vanouds een belangrijke rol in de cacaohandel gespeeld. In Suriname werden cacaobomen aangeplant. Na de afschaffing van de slavernij in 1863 waren deze cacaoplantages niet lonend meer. Amsterdam is nog steeds de belangrijkste wereldhaven voor cacao; jaarlijks wordt hier circa 500.000 ton cacaobonen overgeslagen.

In 1828 werd door Casparus van Houten ontdekt hoe het vet uit de bonen kon worden verwijderd, waarbij cacaopoeder en cacaoboter ontstond. Dit was de basis voor de huidige chocolade.

Cacaoproducerende landen[bewerken]

Wereldwijde productie van cacaobonen

De productie van cacaobonen is sterk afhankelijk van de weersomstandigheden en ziekten. In oogstjaar 2006/2007, dat begint op 1 oktober en eindigt per 30 september, was de oogst van cacaobonen in West-Afrika laag vanwege de harmattan en de daarmee samenhangende droogte. Een teveel aan neerslag is ook niet bevorderlijk voor de groei.

  • West-Afrika was in het oogstjaar 2009/2010 met 68,0% van de totale wereldproductie de belangrijkste producent van cacaobonen. Ivoorkust en Ghana zijn de twee belangrijkste West-Afrikaanse producenten, met een aandeel van circa 50% en 25% van de totale cacaoproductie in de regio. Deze twee landen worden gevolgd door Nigeria en Kameroen. De meeste cacaoboerderijen zijn in familiebeheer en zijn bijgevolg slechts tussen 2 en 10 hectare groot. De productie is grotendeels bestemd voor export daar de binnenlandse vraag naar cacao erg gering is.
  • Met ongeveer 17,5% van de totale wereldproductie is ook Zuidoost-Azië een belangrijke speler. Indonesië is veruit de grootste producent met een aandeel van circa 80% in de regio. Papoea-Nieuw-Guinea is nummer twee met minder dan 10% gevolgd door diverse kleinere producenten waaronder Maleisië. In deze landen gebeurt productie in grote, geïndustrialiseerde bedrijven.
  • Latijns-Amerika verzorgt ongeveer 14,4% van de wereldproductie. Net als in Zuidoost-Azië komen hier meestal grootschalige plantages voor. Naast Brazilië is Ecuador een belangrijke cacao producerend landen. In de Caraïben is de Dominicaanse Republiek de voornaamste, andere zijn Haïti, Jamaica, Cuba, Trinidad en Tobago en Grenada.

Wereldwijd ligt de jaarproductie van cacaobonen op zo'n 3,5 miljoen ton.

Gewone cacao, gewonnen uit de Forastero variëteit van de cacaoboom, omvat 95% van de wereldproductie. Fijne cacao, gewonnen uit de Criollo en Trinitario variëteiten, is slechts 5% van de wereldproductie.

Er is kritiek op de wijze van produceren van cacao, specifiek het gebruik van (kind)slavernij op de plantages. In Nederland is deze discussie aangewakkerd door het RVU televisieprogramma Keuringsdienst van Waarde.

De verwerking van de cacaobonen gebeurt veelal in de landen waar veel cacao wordt geconsumeerd. Nederland is wereldwijd de grootste verwerker van cacaobonen, met name rond Amsterdam en Zaandam wordt veel cacao verwerkt. In 2009/2010 werd in Nederland 470.000 ton cacao verwerkt, dit is gelijk aan een wereldmarktaandeel van bijna 13%. Ivoorkust heeft de laatste jaren ook sterk geïnvesteerd in extra capaciteit en bereikte in hetzelfde jaar een productie van 400.000 ton en kwam hiermee voor de Verenigde Staten (382.000 ton) en Duitsland (361.000 ton) uit[1].

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) ICCO Annual Report 2009/2010, p.3