Cornelis de Witt

Allegorie op de Tocht naar Chatham. In het midden staat Cornelis de Wit

Cornelis de Witt (Dordrecht, 15 juni 1623 – Den Haag, 20 augustus 1672) was ruwaard van Putten, regent in Dordrecht, verschillende keren lid van de gecommitteerde raden, politiek commissaris tijdens de raid op Chatham en broer van Johan de Witt. Hij werd op 20 augustus 1672 samen met zijn broer op opzienbarende wijze vermoord.

Afkomst

De twee broers waren zonen van Jacob de Witt, uit het patriciergeslacht De Witt. Cornelis was een neef van Andries de Witt, van 1619-21 raadspensionaris van Holland.

Studietijd

Standbeeld van Johan (links) en Cornelis de Witt in Dordrecht

Cornelis- en Johan de Wit studeerden samen aan de Universiteit van Leiden. na hun afstuderen maakten zij ook gezamenlijk een reis door met name Frankrijk. Cornelis trouwde in 1653 met Maria van Berckel.

Eerste Engels-Nederlandse oorlog

Cornelis was van 1652 tot 1654 tijdens de Eerste Engels-Nederlandse Oorlog lid van de admiraliteit van Rotterdam

Functies

Hij werd in 1654 door de Staten van Holland aangesteld tot ruwaard van Putten. Hij werd later ook baljuw van de Beijerlanden. Zijn broer Johan, die als raadpensionaris de belangrijkste politicus van Holland en de republiek was, bezorgde Cornelis diverse belangrijke functies.

Tweede Engels-Nederlandse oorlog

In 1667 had Cornelis tijdens de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog het toezicht op de Tocht naar Chatham.

Rampjaar

Samen gingen ze uiteindelijk ten onder. Hun pro-Franse politiek mislukte toen Lodewijk XIV de Republiek aanviel tijdens de Hollandse Oorlog. Cornelis ging nog mee met de vloot tijdens de Slag bij Solebay, waar hij grote persoonlijke moed betoonde. Door het oprukken van de Franse troepen naar het hart van het land zag de Oranjepartij de kans schoon de Staatsgezinde regenten ten val te brengen. In de meeste Staten en vroedschappen namen ze met geweld de macht over. De zieke Cornelis moest als Dordts raadslid zijn handtekening zetten onder de herroeping van het Eeuwig Edict. In augustus 1672 werd Cornelis door barbier Willem Tichelaar beschuldigd van het beramen van een moordpoging op prins Willem III. Cornelis werd uit de kerkdienst gehaald en gevangengezet in de Gevangenpoort te 's-Gravenhage. Ondanks zware martelingen bekende Cornelis niet, zo werden hem op de pijnbank de scheenschroeven aangezet. Tegenwoordig wordt algemeen aangenomen dat hij volkomen onschuldig was. Omdat Cornelis een eerdere ontmoeting met Tichelaar ontkende, werd hij uiteindelijk vanwege meineed tot verbanning veroordeeld.

Gelyncht

De lijken van de gebroeders De Witt, opgehangen op het Groene Zoodje aan de Vijverberg te Den Haag, 1672.

Toen zijn broer hem op de dag van de uitspraak uit de gevangenis kwam halen, in de val gelokt door een vervalste brief die zogenaamd van Cornelis afkomstig was, werden beiden vanuit een opgejutte menigte door een groep samenzweerders uit de kliek rond de orangist Johan Kievit uit de gevangenis gesleurd. Zijn broer werd meteen met een nekschot afgemaakt; Cornelis werd neergeslagen, -geschoten en -gestoken, opengereten en ondersteboven opgehangen; toen hij zijn hoofd nog oprichtte, werden hem met twee slagen van een geweerkolf de hersens ingeslagen. Eén aanvaller poogde van zijn ontklede lijk het geslachtsdeel af te bijten; toen dat mislukte ontmande hij hem met een mes, nam het geslacht in de mond en gaf het toen aan een ander die het opat. Weer een ander sneed repen vlees uit de billen om die meteen op te eten. Hierop ging Cornelis Tromp, zwager van Johan Kievit en de man die persoonlijk het sein tot de aanval aan de moordenaars had gegeven, het resultaat bekijken. Daarna werden bij beide broers door Hendrik Verhoeff de harten uit het lijf gesneden, die nog jarenlang door deze ter bespotting werden tentoongesteld. De beul die Cornelis gemarteld had zou enkele maanden later op zijn sterfbed nog vergiffenis vragen aan de weduwe.

Trivia

Een van zijn nazaten Cornélis de Witt was in 1874/75 tijdens de Derde Franse Republiek korte tijd staatssecretaris op het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken. Hij was getrouwd met de oudste dochter van de calvinistische Franse politicus en geleerde François Guizot. Zijn broer was getrouwd met Pauline Cornélis Guizot, de jongste dochter van François Guizot.

Referenties

• Panhuysen, L, De Ware Vrijheid, De levens van Johan en Cornelis de Witt (door Luc Panhuysen, Atlas, 2005)

Externe link

• Nederlandse vereniging Vrienden van De Witt

Mediabestanden

Zie de categorie Johan de Witt van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.