Kokosolie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gestolde kokosolie
Kokospalm

Kokosolie (synoniem Oleum cocos, kokosvet of klapperolie) is een tropische olie, die wordt verkregen door persen of extractie van kopra, het gedroogde witte vruchtvlees van de vrucht van de kokospalm (Cocos nucifera), de kokosnoot. Ongeharde en ongeraffineerde (vierge) kokosolie heeft een smeltpunt van rond de 24-26 °C en is daarom in ons klimaat meestal gestold, en dus een vet. In tropische gebieden heeft het meestal een vloeibare consistentie, een olie. Geraffineerde en geharde kokosolie heeft een smeltpunt van 30 tot 37 °C.

Zo'n twee derde tot driekwart van het droge gedeelte van het kokosvlees bestaat uit kokosolie/vet. Het is zeer rijk aan verzadigde vetzuren met een middellange keten, zoals laurinezuur, myristinezuur en palmitinezuur.

Kokosolie moet niet worden verward met kokosmelk of kokoswater. Kokosmelk is een melkwitte vloeistof, bereid uit het geraspte vruchtvlees van de kokosnoot. Kokoswater is het troebele vocht in het binnenste van de noot.

Samenstelling[bewerken]

Voedingskundig gezien valt kokosolie onder de groep verzadigde vetproducten, het bestaat voor 86% uit verzadigde vetzuren. Niettemin heeft kokosolie een vetzuurprofiel dat afwijkt van dat van de meeste andere en vergelijkbare bronnen van verzadigd vet. Ongeveer 68% van het verzadigd vet in kokosolie bestaat uit middellangeketen vetzuren (MKZV; ook wel bekend onder hun engelse afkortingen MCT (Medium Chain Triglycerides) of MCFA (Medium Chain Fatty Acids)). Het overgrote deel hiervan (circa 45-50%) is laurinezuur, dit vetzuur wordt in de darm omgezet in monolaurine, daarnaast nog relatief grote hoeveelheden myristinezuur en palmitinezuur. Verder bevat het nog 7% caprinezuur[1].. Kokosolie levert 8,6 kcal per gram[2].

De meeste andere plantaardige oliën en vetten bestaan uit langeketen vetzuren. Van alle plantaardige oliën heeft alleen palmpitolie een vergelijkbaar vetzuurprofiel.

Vetzuursamenstelling van kokosolie
Vetzuur
 
Aantal koolstofatomen
en aantal dubbele bindingen
Soort vetzuur
 
Percentage in kokosolie
Bron:[3]
Caprinezuur 10:0 Verzadigd vetzuur) 6-7 % [1]
Laurinezuur 12:0 Verzadigd vetzuur) 49 % [3]
Myristinezuur 14:0 Verzadigd vetzuur 17,5 % [3]
Palmitinezuur 16:0 Verzadigd vetzuur 9,0 % [3]
Stearinezuur 18:0 Verzadigd vetzuur 3,0 % [3]
Oliezuur 18:1 (ω-9) Enkelvoudig onverzadigd vetzuur 5,0 % [3]
Linolzuur 18:2 (ω-6) Meervoudig onverzadigd vetzuur 1,8 % [3]

Verwerking door het lichaam[bewerken]

Middellangeketen vetzuren worden gemakkelijk door de darmen geabsorbeerd. Eenmaal in het bloed gaan ze rechtstreeks naar de lever en worden daar net zo snel in energie omgezet als suikers. Bovendien worden MCT's maar voor een klein deel opgeslagen als vet. Om deze redenen worden ze vaak gebruikt in sportdrankjes.

Deze middellangeketen vetzuren worden iets gemakkelijker omgezet in onmiddellijk bruikbare energie dan andere vetten.

Toepassingen[bewerken]

Kokosolie wordt in de keuken vooral gebruikt om te bakken, braden of frituren. De olie is voor dat doel zeer geschikt, omdat het een zeer hittestabiele olie is: het heeft een hoger rookpunt dan olijfolie. Door de aanwezigheid van veel verzadigde vetzuren is de gevoeligheid voor oxidatie c.q. ranzig worden minder dan bij onverzadigde vetten. Daardoor ontstaan minder schadelijke polymeren en vrije radicalen dan het geval zou zijn bij vetten die gevoelig zijn voor hitte, zoals vetten met veel onverzadigde vetzuren. Daardoor gaat kokosolie langer mee dan de gevoeligere meervoudig onverzadigde vetzuren die in de meeste frituuroliën zitten.

Ook als vervanger van roomboter of margarine is kokosolie/kokosvet geschikt. Kokosolie levert gemiddeld zo'n 8,3 - 8,6 kcal per gram, terwijl vetten normaal gesproken 9 kcal per gram leveren.

MCT-oliën (medium chain triglyceride oils) worden vaak toegevoegd aan medicinale preparaten voor mensen die moeite hebben om de langere ketens te verteren en vormen een bestanddeel van babyvoeding.

Daarnaast wordt kokosolie in de zoetwarenindustrie gebruikt, aangezien kokosvet bij het smelten smeltwarmte opneemt, geeft het een verkoelend effect in de mond.

Kokosolie wordt ook in de cosmetische industrie gebruikt. Toepassingen zijn onder andere gangbare cosmetica, zeep, tandpasta en shampoo. Ook andere laurinezuurrijke oliën (laurineoliën) worden voor dat doel gebruikt.

Kokosvet wordt daarnaast als grondstof voor de oleochemie gebruikt. Vanwege het hoge gehalte aan laurinezuur is kokosolie een belangrijke uitgangsstof voor de productie van oppervlakte-actieve stoffen. Ook de productie van biobrandstof uit kokosolie is mogelijk.

Meer wetenswaardigheden over kokosolie[bewerken]

Zuivere kokosolie is kleurloos of in vaste vorm wit. Een bruinachtige kleur kan ontstaan als er iets van de bruine bast in de olie terecht is gekomen of door rook, als gevolg van het droogproces.

Kokosolie / vet bestaat voor meer dan 85% uit verzadigd vet. Dat is het meest van alle vet- en oliesoorten. Verzadigd vet staat bekend om de ongunstige gezondheidseffecten. Zo verhoogt verzadigd vet het slechte LDL- cholesterol. Dit vergroot het risico op hart- en vaatziekten. [4]

Tegen bacteriën[bewerken]

Laurinezuur (C12:0) heeft de grootste antivirale activiteit van de MCFA's[1]. Bij metabolisering in het lichaam kan de mono-ester van laurinezuur ontstaan te weten monolaurine. Uit onderzoek blijkt dat monolaurine een destructief dan wel inactiverend effect heeft op de volgende bacteriën:

  1. Listeria monocytogenes
  2. Helicobacter pylori (gramnegatief)
  3. Haemophilus influenzae (gramnegatief)
  4. Staphylococcus aureus
  5. Streptococcus agalactiae
  6. Streptococci groepen A, B, F en G
  7. grampositieve organismen
  8. gramnegatieve organismen, indien geprepareerd met een chelaat
  9. Chlamydia trachomatis[5]

Tegen schimmels[bewerken]

  1. ringworm
  2. Candida albicans: Kokosolie is even effectief als fluconazol bij de bestrijding van de Candida albicans schimmel.[6] Caprinezuur is het snelst en meest effectief, laurinezuur (12:0) was effectiever bij lagere concentraties en langere blootstelling.[7]

Eéncelligen:

  1. Giardia lamblia

Ook bij een aantal virussen werkt monolaurine inactiverend of dodend. Met name de zogeheten lipid coated viruses oftewel de virussen met een lipidenenvelop:

  1. hiv-1, hiv+
  2. mazelen (Rubeola) virus
  3. Herpes simplex virus 1
  4. Herpes simplex virus 2
  5. Herpes viridae (alle)
  6. Humaan lymfotrope virussen (type 1)
  7. Vesicular Stomatitis Virus (VSV)
  8. Visna virus
  9. Cytomegalovirus (CMV)
  10. Epstein-Barrvirus
  11. Influenza virus
  12. Pneumonovirus
  13. Sarcomavirus
  14. Syncytieel virus

Het werkingsmechanisme van monolaurine om lipid coated-virussen uit te schakelen wordt toegeschreven aan het oplosbaar maken van de in de virusenvelop aanwezige vetzuren en fosfolipiden. Hierdoor desintegreert de virusenvelop en wordt het virus gedeactiveerd. Onderzoeken suggereren ook een rol in een effect op signaaltransductie in de celreplicatie.

Veel van de virussen die worden gedeactiveerd door monolaurine veroorzaken dikwijls een opportunistische infectie in hiv-positieven. Dit zijn secundaire infecties die een dodelijke afloop kunnen hebben in deze groep patiënten[1].

Bronnen, noten en/of referenties

Algemeen

  • Mary G. Enig, Ph.D. Feiten over vetten. Het complete basiswerk over de voedingswaarde van oliën, vetten en cholesterol. Drukkerij Bakker, Roelofarendsveen (2003, vertaling); ISBN 90-806706-18. (Oorspronkelijke titel: Mary G. Enig, Ph.D. Know Your Fats: The complete Primer for Understanding the Nutrition of Fats, Oils, and Cholesterol. Bethesdapress, USU (2000); ISBN 0-9678126-0-7)----

In de tekst

  1. a b c d (en) Liebermann S, Enig MG, Preuss HG. A review of monolaurin and lauric acid: natural virucidal and bactericidal agents; Alternative and Complementary Therapies. December 2006, 12(6): 310-314.
  2. Kokosolie en calorieën
  3. a b c d e f g (en) Assunção ML, Ferreira HS, Dos Santos AF, et al. Effects of Dietary Coconut Oil on the Biochemical and Anthropometric Profiles of Women Presenting Abdominal Obesity. (2009) Lipids . PMID 19437058 gratis volledige artikel. In dit gerandomiseerde, dubbelblinde, gecontroleerde onderzoek bij 40 vrouwen met obesitas bleek inname van 30 ml kokosolie per dag, gecombineerd met een hypocalorisch dieet en lichamelijke activiteit in staat het HDL-cholesterolgehalte te verhogen, de HDL/LDL verhouding te verbeteren en de tailleomvang te verminderen in vergelijking met proefpersonen die hetzelfde dieet volgenden en oefeningen deden, maar sojaolie kregen in plaats van kokosolie
  4. {Voedingscentrum: Kokos en kokosvet
  5. (en) Bergsson G, Arnfinnsson J, Karlsson SM, et al. In vitro inactivation of Chlamydia trachomatis by fatty acids and monoglycerides. (1998) Antimicrob Agents Chemother 42:2290-2294. PMID 9736551 gratis volledige artikel.
  6. (en) Ogbolu DO, Oni AA, Daini OA, et al. In vitro antimicrobial properties of coconut oil on Candida species in Ibadan, Nigeria. (2007) J Med Food 10:384-387. PMID 17651080.
  7. (en) Bergsson G, Arnfinnsson J, Steingrímsson O, et al. In vitro killing of Candida albicans by fatty acids and monoglycerides. (2001) Antimicrob Agents Chemother 45:3209-3212. PMID 11600381 gratis volledige artikel.