Lijnzaadolie

Lijnolie van een oliemolen

Zaden van olievlas

bron: Koehler (1887)

Lijnzaadolie of kortweg lijnolie is olie afkomstig uit de zaden van olievlas. Olievlas hoort tot dezelfde soort als vezelvlas (vlas, Linum usitatissimum) maar verschilt van vezelvlas doordat de planten van olievlas kort en sterk vertakt zijn en die van vezelvlas lang en weinig vertakt. De zaden van olievlas bevatten ongeveer 40% olie.

Lijnolie wordt gemaakt door de zaden van olievlas uit te persen. Het restant van de vlaszaden wordt als lijnkoeken voor veevoer gebruikt. Bij het telen van vlas ten behoeve van de olieproductie is dus een hoge zaadopbrengst van belang.

Lijnolie moet in donkere flessen bewaard worden, omdat de olie onder invloed van (zon)licht in kwaliteit achteruitgaat.

Toepassing

Industrieel gebruik

Het product wordt als rauwe lijnolie, gekookte lijnolie of als flax oil (vlasolie) op de markt gebracht. Lijnzaadolie is een belangrijk onderdeel van linoleum. Verder wordt het gebruikt voor het maken van zeep en kunsthars. Ook wordt het gebruikt in brood.

Lijnolie is een van de oudst gebruikte oliën en wordt sinds eeuwen gebruikt in verven en vernissen, producten die nu weer populair worden. Tevens wordt lijnolie gebruikt voor de conservering van ongeverfd hout en van visnetten. Deze gebruiken zijn gebaseerd op het uitharden (polymeriseren) van de olie. Er zijn twee soorten lijnolie: rauw en gekookt. Rauwe lijnolie hard minder snel uit dan de gekookte variant. "Gekookte" lijnolie is meestal niet in temperatuur verhoogd maar heeft metaalzouten (met name kobalt) die het polymeriseren katalyseren.

Met lijnzaadolie verontreinigde lappen kunnen, door het polymeriseren, brandgevaarlijk zijn. Als lappen of keukenpapier met lijnzaadolie op een hoop worden gelegd kan er een exotherme chemische reactie optreden, met warmteontwikkeling tot gevolg. Dit heet 'broei' en kan tot brand leiden. Er wordt daarom geadviseerd om lappen en doeken waar lijnzaadolie in zit, vlak op te hangen om de lappen te laten drogen.

Ook in schoonmaakmiddelen vindt men lijnolie, onder andere in vloeibare vloerzeep (mousse de lin).

Geschiedenis

Lijnzaadolie werd tot ongeveer 1930 uit vlaszaad gewonnen in oliemolens. Er zijn diverse molens waar nog steeds olie geslagen wordt. In het oosten van Nederland zijn dat De Passiebloem in Zwolle, de Woldzigt in Roderwolde de Wachter in Zuidlaren, de Oostendorper watermolen in Haaksbergen en Pelmolen Ter Horst in Rijssen. In de Zaanstreek slaan nog steeds De Bonte Hen, Het Pink en De Zoeker olie. In Zuid-Nederland doen de Kilsdonkse Molen in Dinther, de Holten's Molen in Deurne, de Collse Watermolen in Eindhoven en de Leumolen in Nunhem dat.

Menselijke consumptie

Olie voor menselijke consumptie voor bakken en braden moet een laag linoleenzuur en een hoog linolzuur gehalte hebben. Daarentegen moeten hele zaden, die meer en meer worden gegeten juist een hoog alfa-linoleenzuurgehalte hebben. Voor producten met linoleenzuur worden een aantal gezondheidseffecten geclaimd, die deels ook wetenschappelijk bewezen zijn.

Lijnolie van een gewoon olievlasras heeft de volgende samenstelling:

• Linoleenzuur >50%
• Linolzuur 10-20%
• Oliezuur 10-20%
• Stearinezuur <10%
• Palmitinezuur ongeveer 5%
• Eicoseenzuur <1%
• Erucazuur <1%

Referenties

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Linseed oil op Wikimedia Commons.