Limburg (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Provincie Limburg
Provincie van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
 Beneden-Maas
 Roerdepartement
1815–1839 Hertogdom Limburg (1839-1866) 
Limburg (Belgische provincie) 
Kaart
Geel: het voormalig departement Beneden-MaasGroen: delen van het voormalig RoerdepartementRode lijn: splitsing van 1839
Geel: het voormalig departement Beneden-Maas
Groen: delen van het voormalig Roerdepartement
Rode lijn: splitsing van 1839
Algemene gegevens
Hoofdstad Maastricht
Bevolking 338.000 (1830)[1]
Talen Nederlands (ingevoerd in 1819), Frans (afgeschaft in 1823)
Religie(s) Rooms-katholicisme
Regering
Regeringsvorm Provincie
Staatshoofd Gouverneur des Konings

Limburg was een van de provincies van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en bestond uit de huidige Nederlandse en Belgische provincies Limburg.

Geschiedenis[bewerken]

De provincie ontstond in 1815 uit het voormalige Franse departement Beneden-Maas en delen van het Roerdepartement.

Bij het Congres van Wenen ging het Roerdepartement naar Pruisen, maar tevens werd besloten dat de beneden-Maas geheel binnen het nieuwe Verenigd Koninkrijk der Nederlanden zou komen. Hiervoor stond Pruisen het kanton Horst, Sittard en in het noorden een strook aan de rechteroever van de Maas af aan de Nederlanden. In ruil verkreeg Pruisen Nederkruchten. In 1817 vonden bij het Traktaat van Aken nog enige veranderingen plaats. Naast enige kleine grenscorrecties gingen Tegelen en Melick naar de Nederlanden, in ruil ging Hertogenrade naar Pruisen.

Het was de bedoeling dat deze provincie naar haar hoofdstad Maastricht zou gaan heten. Koning Willem I van Nederland wilde echter niet dat de naam Limburg verloren ging, en zo werd de nieuwe provincie vernoemd naar het vroegere Hertogdom Limburg, waarvan het relatief kleine, meer zuidelijk gelegen kerngebied na 1648 tot de Spaanse, later Oostenrijkse Nederlanden had behoord. Het oude hertogdom Limburg, zelf ook in meerderheid Limburgstalig, kwam vrijwel geheel in de Waalse provincie Luik te liggen en verloor zo het verband met de nieuwe provincies die zijn naam hadden overgenomen. Alleen in het noorden was er enige overlapping met de nieuwe provincie Limburg.

Bij de inwerkingtreding van het Verdrag van Londen in 1839 werd de provincie opgesplitst in een Belgische provincie Limburg en een nieuw Hertogdom Limburg, dat pas later (in 1866) de Nederlandse provincie Limburg werd.

Arrondissementen[bewerken]

Juridisch was de provincie opgedeeld in de arrondissementen Roermond, Maastricht en Hasselt. De arrondissementen waren groter dan de huidige drie Vlaams-Limburgse arrondissementen: zo bestond het arrondissement Maastricht ook uit Tongeren en omgeving.

Gouverneurs[bewerken]

Termijn Naam Politieke kleur Afbeelding
1815-1828 Charles de Brouckère (1757-1850) orangist
Charles de Brouckère (1757-1850).jpg
1828-1831 Maximilien Henri Ghislain de Beeckman Libersart

Zie ook de artikelen over de gouverneurs van de Belgische en Nederlandse provincie Limburg vanaf 1830.

Belgisch bestuur[bewerken]

Na de Belgische Opstand van 25 augustus 1830 kwam geheel Limburg met uitzondering van de vesting Maastricht en de gemeente Mook, in welke plaatsen een Hollands garnizoen gelegerd was, tot 1839 onder Belgisch bestuur met zetel te Hasselt te staan. Het Maasleger van de opstandige generaal Daine (vóór de Opstand de provinciale commandant in Limburg) werd op 9 november 1830 in Roermond binnengelaten en op 11 november werd hij in Venlo met open armen ontvangen. De stad Maastricht bleef in regeringshanden: het regiment stond onder bevel van de regeringsgetrouwe militair commandant luitenant-generaal Bernard Dibbets.

Opsplitsing[bewerken]

Na tien jaar status quo erkende koning Willem I de Belgische onafhankelijkheid en ondertekende hij het Verdrag van Londen, waarmee het in werking trad - België had het verdrag al in 1832 ondertekend. Hierdoor moest België het oostelijk deel van Limburg aan Nederland afstaan en ontstonden de twee huidige gelijknamige provincies. De afstand door België van Oost-Limburg aan de koning van Nederland was bedoeld als compensatie aan de Duitse Bond voor de afstand van West-Luxemburg aan België. Luxemburg was namelijk geen provincie van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden geweest, maar een groothertogdom van de Duitse Bond, waarvan de koning van Nederland in personele unie groothertog was. De Duitse Bond verloor dus het overwegend Franstalige West-Luxemburg en kreeg daarvoor Oost-Limburg terug, als nieuw hertogdom met koning Willem I als hertog. Pas in 1866, bij de opheffing van de Duitse Bond, zou Oost-Limburg officieel een provincie van Nederland worden.

In ruil voor de afstand van de oostelijke helft van Limburg verkreeg België het recht op een spoorverbinding door Nederlands Limburg naar Duitsland: de IJzeren Rijn.

Nuvola single chevron right.svg Zie verder Geschiedenis van Limburg
Noten
  1. Noordhoff Atlasproducties (2008) De Bosatlas van de Geschiedeniscanon. Groningen: Noordhoff Uitgevers.