Tegelen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tegelen
Tégele
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Tegelen Wapen van Tegelen
(Details) (Details)
Tegelen
Tegelen
Situering
Provincie Limburg
Gemeente Venlo
Coördinaten 51° 20′ NB, 6° 8′ OL
Algemeen
Oppervlakte 10,40 km²
Inwoners (2006) ca. 20.190
Overig
Postcode 5930-5934
Netnummer 077
Belangrijke verkeersaders A73
Voormalige gemeente  ? - 2001
Detailkaart
Locatie in de gemeente
Locatie in de gemeente
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Tegelen (Tegels: Tegele) is een stadsdeel van de gemeente Venlo in Noord-Limburg. Tot 2001 was het een zelfstandige gemeente (waarvan de oude vlag hiernaast is opgenomen). Sindsdien hoort het bij Venlo. Het kloosterdorp Steyl maakt deel uit van dit stadsdeel Tegelen.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Het stadsdeel Tegelen heeft dezelfde indeling behouden als de voormalige gemeente Tegelen. De linkerlijst geeft de ligging van de kernen van het stadsdeel Tegelen weer. De rechterlijst geeft de ligging van de wijken van de plaats Tegelen weer.

  1. Tegelen
  2. Steyl

Map VenloNL Tegelen kernen.PNG

  1. Centrum
  2. Sint Josephparochie
  3. Windhond
  4. Op de Heide

Map VenloNL Tegelen wijken.PNG

Natuurlijke historie[bewerken]

Tegelen ontleent zijn naam hoogstwaarschijnlijk aan het Latijnse 'Tegula' (vergelijk: tichel) dat dakpan betekent.[1] Deze naam werd reeds door de Romeinse bewoners gebruikt en komt van de potten- en pannenbakkerijen in het dorp. Uit de klei van Tegelen wordt ten oosten van Tegelen al eeuwen klei gewonnen voor de keramische industrie.

Oude kleitram

Vanwege de vele fossiele vondsten die in de klei van Tegelen zijn gedaan is het geologisch tijdvak Tiglien (2,40 tot 1,80 miljoen jaar geleden, onderdeel van het Pleistoceen) naar Tegelen genoemd.[2] De vaak metersdikke klei van Tegelen werd afgezet door de Rijn. Tijdens het Tiglien liep de Maas namelijk niet langs Tegelen, maar voegde deze zich boven Aken bij de Rijn die toen een heel stuk westelijker stroomde dan nu het geval is.

In de Tegelse klei werden de fossiele resten van onder andere de bever, watermol, hyena, panter, stekelvarken, tapir, grote Tegelse hert, kleine Tegelse hert, beer, neushoorn, nijlpaard, moerasschildpad, Zuidelijke olifant en makaak-aap gevonden. Deze Macaca florentina leek veel op de hedendaagse berberaap (Macaca sylvanus). Nooit eerder werden zo ver noordelijk fossielen van apen aangetroffen. Onlangs werd ontdekt dat in Tegelen ook de vliegende eekhoorn heeft geleefd, en verder een soort slaapmuis, die nu alleen nog in Japan voorkomt. Tussen de meer dan honderd in de klei gevonden plantensoorten zaten de rubberboom, Spaanse aak, vleugelnoot en cipres.

In de plaatselijke botanische tuin de Jochumhof is in de jaren zeventig een levende reconstructie gemaakt met planten die hier groeiden tijdens de Tiglien-periode. Helaas is dit 'tiglienpark' sindsdien verwaarloosd.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Tegelen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bij opgravingen in Tegelen zijn verschillende Romeinse pottenbakkers- en dakpanovens gevonden. De Sint-Martinuskerk van Tegelen wordt al rond het jaar 800 vermeld in bisschoppelijke en kloosterarchieven. Wegens de strategische ligging werden er al vroeg diverse kastelen en versterkte boerderijen gevestigd. Hiervan waren de belangrijkste het Kasteel Holtmühle en de Oude Munt. Gedurende de Middeleeuwen werd er dan ook geregeld strijd gevoerd in en om Tegelen en ook wegens de nabijheid van de vestingstad Venlo. In de loop der tijd werd in Venlo nog een kazerne gevestigd en in het nabije Blerick een fort waardoor er gedurende de 16e eeuw t/m 18e eeuw regelmatig plunderende legers door Tegelen trokken.

Het is weinig bekend dat Tegelen nog eeuwenlang tot het, op het Duitse achterland georiënteerde, hertogdom Gulik heeft behoord, terwijl Venlo bij het meer op de Republiek gerichte Hertogdom Gelre behoorde. Tegelen was voor Venlo dus heel letterlijk 'buitenland' en vice versa. Dat feit verklaart dat het dialect van Tegelen duidelijk verschilt van dat van Venlo, en het verklaart ten dele ook de rivaliteit tussen beide stadsdelen, zie hiervoor Land van Gulik. We vinden de zwarte, ongekroonde leeuw van Gulik op een geel veld ook gedeeltelijk terug in de vlag van Tegelen (zie afbeelding).

Na de Franse Tijd ging Tegelen definitief naar het koninkrijk der Nederlanden. Tegelen ontwikkelde zich al vroeg in de 19e eeuw tot een regionaal industriecentrum. Eerst ontstonden er steen- en pottenbakkerijen, en later in de eeuw staal- en tabaksfabrieken. Na 1900 kwam hier de tuinbouw bij. De pottenbakkerskunst nam in Tegelen een hoge vlucht vanaf ongeveer 1750 tot de Tweede Wereldoorlog.

Het economische en sociale leven voor deze oorlog werd beheerst door een klein aantal fabrikantenfamilies die elkaar de bal toespeelden. Een berucht voorbeeld van hoe dezen hun werknemers behandelden en in hun macht hielden is een affaire die speelde in de Eerste Wereldoorlog. De kleiwarenfabrikanten beweerden dat ze door de economische blokkade van Duitsland bijna failliet waren en dat ze alleen konden overleven door de (al magere) lonen drastisch te verlagen. De arbeiders gingen in staking maar op een gegeven moment was de stakingskas leeg. Door bemiddeling van de Tegelse geestelijkheid gingen de arbeiders weer aan het werk, maar wel tegen een zeer schamel hongerloon. Achteraf kwam naar buiten dat de fabrikanten nooit op het punt van faillissement hadden gestaan maar daarentegen exorbitante winsten hadden opgestreken door hun zeer lage loonkosten. Dat ze inderdaad flink verdienden is nog steeds te zien aan de enorme villa's die deze fabrikanten bewoonden en die her en der in Tegelen staan.

Na de oorlogstijd nam het aantal fabrieken in Tegelen gestaag af. Alle ijzergieterijen, waaronder de Globe, bekend van haar putdeksels, verdwenen; enkel aluminiumgieterij Giesen bestaat nog. Van de kleiwarenindustrie, inmiddels overgegaan in internationale handen, zijn nog drie fabrieken over. Van een steenfabriek, Canoy Herfkens, staat de schoorsteen er nog als aandenken aan een roemrucht verleden.

De rivaliteit tussen Tegelen en Venlo bleef bestaan, mede doordat Venlo sinds de jaren 50 doorlopend probeerde het kleinere Tegelen te annexeren. Einde 20e eeuw werd Tegelen door Venlonaren ook wel Venlo-Zuid genoemd, tot ergernis van de inwoners van Tegelen. In 2001 werd Tegelen gemeentelijk samengevoegd met Belfeld en Venlo tot de nieuwe gemeente Venlo. Sindsdien wordt in Tegelen opgemerkt dat Belfeld nu Venlo-Zuid is, Tegelen het centrum en Venlo Genooi (verwijzend naar het meest noordelijke deel van Venlo). Tegenwoordig is de rivaliteit tussen de inwoners van Tegelen en Venlo echter sterk afgenomen, zeker nadat de voormalige gemeente Arcen en Velden is gefuseerd met de gemeente Venlo.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Tegelen gezien vanuit de wijk Maasveld.

Vele historische gebouwen zijn in Tegelen sinds de Tweede Wereldoorlog door verschillende oorzaken verdwenen. Tijdens de oorlog werden onder meer de dubbele villa Lengs en Huize Gusto verwoest. Om plaats te maken voor de kleigroeve van Russel-Tiglia werd in 1962 kasteelboerderij Wambach gesloopt en in 1967 brandde de Holtmeule, de laatste watermolen van Tegelen af . Vanaf eind jaren 60 werden vele historische panden in het centrum rond de kerk gesloopt, waardoor hier slechts enkele interessante panden bewaard zijn gebleven. De meeste bezienswaardigheden zijn na deze kaalslag alleen nog rond de oude markt te vinden en op enkele plaatsen buiten het centrum:

  • Kasteel Holtmühle uit de 17e eeuw, heden in gebruik als hotel. Het oorspronkelijke kasteel werd gebouwd in de 14e eeuw. Naast het kasteel bestaan er ook nog twee poortgebouwen en een tiendschuur.
  • Kasteel De Munt uit 1697, heden in gebruik als klooster. Van het oorspronkelijke Frankische kasteel uit de vroege middeleeuwen is niets meer te zien.
  • Sint-Martinuskerk - De vierde kerk op deze plaats. Delen van de toren zijn nog van de derde kerk uit 1430. De eerste Sint-Martinuskerk werd hier rond 720 gesticht.
  • Kranenbreukerhuis - Brouwerij / pottenbakkerswerkplaats uit 1767 / 1829 (rijksmonument)
  • Coöperatie-gebouwen van de RK Verbruiksvereeniging "de Volharding"

Daarnaast zijn er verschillende kloostercomplexen en fabrikantenvilla's in Steyl:

En verder diverse bezienswaardigheden boven Op de Heide:

Zie de lijst van rijksmonumenten in Tegelen voor de ongeveer 80 rijksmonumenten.

Cultuur[bewerken]

Het door Charles Eyck ontworpen Timpaan-plastiek in het voormalige gemeentehuis van Tegelen.

Tegelen heeft een rijk cultureel leven met diverse toneel-, muziek- en zangverenigingen en ook een symfonieorkest. Hierbij heeft de horeca altijd een belangrijke rol gespeeld. Zo telde Tegelen in het begin van de 20e eeuw op 5000 inwoners 130 cafés. Wel waren verreweg de meeste hiervan zogenaamde 'huiskamercafés'; een kleine ruimte waar wat gedronken kon worden door de gasten, meestal buurtgenoten, kennissen en vrienden.

Het Missiemuseum Steijl bezit een collectie volkenkundige en natuurhistorische voorwerpen uit de landen waar de missionarissen werkzaam zijn. De stijl en indeling van het museum zijn sinds 1931 niet veranderd.

Het Keramiekcentrum Tiendschuur Tegelen, gevestigd in de tiendschuur van Kasteel Holtmühle, heeft een historische collectie die een blik biedt op de Tegelse kleiwaren-nijverheid vanaf de Romeinse tijd. Ook vinden er wisseltentoonstellingen met keramisch werk plaats. Verder worden er cursussen keramiek en pottenbakken gegeven om de in eeuwen opgebouwde expertise te behouden voor het nageslacht.

In de Tegelse bossen ligt Speelpark Klein Zwitserland, met onder andere het eerste natuurspeelbos van Nederland en met de hoogste schommel en langste glijbaan van Europa.

In Steyl ligt aan de Maas de Jochum-Hof[3], waarvan de oudste delen uit 1799 stammen.

Vanaf 1931 worden de Tegelse passiespelen opgevoerd, sinds 1975 om de vijf jaar. De passiespelen worden gehouden in openluchttheater De Doolhof en in 2000 trokken deze zo'n 60.000 bezoekers.

Ook in Tegelen wordt elk jaar volop carnaval (Tegels: Vastelaovend) gevierd. Tegelen telt de volgende carnavalsverenigingen: VG (VastelaovesGezelsjap) D'n Oeles, VG de Beerpiëp, VV (Vastelaovesvereiniging) de Boereraod, VV De Kleitrappers(opgeheven) en Vv. De Kaetelaers[4] (Steijl).

Elk jaar (sinds 1984) vindt er op de eerste zaterdag van september het Bluesrock Festival plaats in het Openluchttheater De Doolhof. Grote namen als Rory Gallagher (verschillende malen), Ten Years After, Johnny Winter hebben er opgetreden.

Lokale omroep[bewerken]

Tot de opheffing van de gemeente Tegelen in 2001 had Tegelen een eigen lokale omroep, Stichting Lokale Omroep Tegelen (SLOT). In 2001 fuseerde SLOT met Stadsomroep Venlo in het nieuwe Omroep Venlo.

Verkeer en Vervoer[bewerken]

Station Tegelen, sinds 1997 aan De Drink
Treinverbinding

Tegelen heeft een eigen spoorwegstation (Station Tegelen) en wordt aangedaan door :

  • Stoptrein (Veolia) Nijmegen-Venlo-Tegelen-Roermond
Busverbindingen
Wegverbindingen
  • A73 Nijmegen - Venlo - Tegelen - Roermond - Maasbracht (Venlo-Maasbracht is in februari 2008 in gebruik genomen)
  • A74 verbinding A73 met de Duitse Bundesautobahn 61 naar Hockenheim.
  • N271 Roermond - Swalmen - Reuver - Belfeld - Tegelen - Venlo - Velden - Lomm - Arcen - Wellerlooi - Well - Nieuw-Bergen - Afferden - Gennep - Milsbeek - Plasmolen - Mook - Heumen
  • Via veerpont Steyl - Baarlo aansluiting op N273
  • Grensovergang naar Kaldenkirchen, in de regio beter bekend als Kaldenkerken in Duitsland

Voormalige burgemeesters[bewerken]

1rightarrow blue.svg Lijst van burgemeesters van Tegelen

Geboren[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties