Stierenvechten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Barcelona, 1890

Stierenvechten is een traditie in landen als Spanje, (Zuid-)Frankrijk, Portugal en Latijns-Amerika waarbij een gevecht plaatsheeft tussen een of meer mannen en een of meer stieren. In het Spaans zijn verschillende benamingen voor stierenvechten in omloop; tauromaquia, corrida of toreo zijn de meest gebruikte.

Geschiedenis

Een dode stier met banderillas

Stierenvechten is gebaseerd op eeuwenoude tradities. De mythische krachten van stieren worden al duizenden jaren bewonderd: in de Griekse mythologie wordt de minotaurus (half man, half stier) bestreden. Op het Minoïsche Kreta werd bij een soort rituele dans een soort stiersprong uitgevoerd waarbij de danser(es) over de rug van het dier een salto maakte. Wat hiervan precies de betekenis was is niet bekend. In de Romeinse tijd waren er geregeld gevechten met stieren te zien in de arena's die verspreid over het gehele rijk stonden. In de vijfde eeuw was het bevechten van stieren in het gebied dat later Spanje zou heten een ritueel waarmee jonge mannen hun moed konden tonen. Later brachten de Moren het bevechten van stieren vanaf paarden naar het Iberisch Schiereiland.

Spanje

Een stierenvechter met stier, Arles

Geschiedenis

Het stierenvechten maakt deel uit van de Spaanse cultuur. Een stierengevecht wordt niet gezien als een sport, maar heeft voor hen het karakter van een artistieke uitvoering waarbij de menselijke (vooral mannelijke) superioriteit over het dier en de dood wordt getoond. Daarbij schijnt het voor sommige vrouwen als afrodisiacum te werken. Stierenvechten zoals dat tegenwoordig wordt beoefend is al eeuwenoud en werd oorspronkelijk op dorpspleinen uitgevoerd. De eerste arena's waren van hout, maar begin 18e eeuw - in 1711 - werd voor het eerst een arena uit steen gebouwd, in Béjar, een dorp in de provincie Salamanca. Vijf jaar later volgde Campo Frio, in de provincie Huelva. De arena van Ronda, naar men zegt gebouwd op de funderingen van een Romeins theater, werd in 1804 in gebruik genomen.

Catalonië was per 28 juli 2010 de eerste Spaanse regio op het vasteland die het stierenvechten heeft verboden. Het parlement stemde over de kwestie en met een meerderheid van 68 stemmen voor tegenover 55 stemmen tegen, werd het verbod officieel. Negen parlementsleden onthielden zich van stemmen. Het verbod ging in op 1 januari 2012, maar aangezien er in het winterseizoen geen stierengevechten zijn, werd de laatste stier in Catalonië reeds op 25 september 2011 bevochten in de arena La Monumental.[1] De matador was José Tomás.

Protocol

Torero Antonio Barrera, 2003

Een stierengevecht verloopt volgens een vast protocol. Meestal vinden de gevechten aan het eind van de middag of aan het begin van de avond plaats. Het doden van de stier moet plaatsvinden binnen twintig minuten, waarbij enkele fases moeten worden doorlopen.

De ochtend voor het gevecht worden de stieren aan de stierenvechters (toreros, tot de achttiende eeuw, en abusievelijk in het buitenland, toreadores genoemd) gekoppeld door middel van loting. Elke stierenvechter wordt torero genoemd. Degene die in het laatste bedrijf de stier doodt, noemt men matador. Doorgaans vinden er op een avond zes gevechten plaats door drie matadores. De meest ervaren matador betreedt als eerste en als vierde de ring, de op een na meest ervarene als tweede en als vijfde, en de minst ervarene als derde en als zesde.

Een stierengevecht staat onder leiding van een president, meestal een lokale politicus of politieagent. Op zijn teken wordt een stier in de arena losgelaten. Enkele assistenten van de matador (in het Spaans: subalternos of peones) leiden de stier af met hun grote capes. De bedoeling hiervan is dat de matador een indruk krijgt van de vechtlust, intelligentie en kracht van de stier. Soms blijkt een stier niet tot vechten in staat, omdat hij te zwak is. In dat geval zwaait de president met een groene doek en wordt de stier naar buiten de arena geleid. Voor de eigenaar van de stier wordt dit als een grote schande gezien.

Hierna komen de picadors de arena binnen. Picadors zitten op geblinddoekte en met een zwaar harnas (lijkend op een matras) beschermde paarden. De stier wordt uitgedaagd het paard aan te vallen. Zodra de stier het paard aanvalt duwt een picador een lans in de nek van de stier en leunt hier met zijn volle gewicht op. Het doel hiervan is het stoppen van de bloedtoevoer naar de zware nekspier zodat de stier zijn kop niet meer omhoog kan krijgen. Dit maakt het later makkelijker om de stier te doden.

Wanneer de stier voldoende verzwakt is, begint de volgende fase (suerte de banderilla's). In deze fase probeert de matador of een van zijn assistenten (banderilleros) om twee banderilla's in de nek van de stier te steken. Banderilla's zijn versierde stokken van ongeveer een armlengte lang, met weerhaken aan het einde. De matador of zijn banderilleros moeten door lichaamsbeweging en hun stem de stier tot een aanval bewegen, waarna de banderilla's in de nekspier van de aanstormende stier worden gestoken. In de meeste gevallen gebeurt dit drie keer. Behalve voor het tonen van de dapperheid van de stierenvechter is het doel van deze fase ervoor te zorgen dat de stier blijft aanvallen.

Een stier gedood met een mes in Frankrijk

Na de banderilla's begint de laatste fase (suerte de matar). De matador begint met het opdragen van de stier aan iemand in het publiek of aan het gehele publiek. Vervolgens zal hij zijn controle over de stier laten zien door deze met zijn muleta, een half-cirkelvormige doek van rode flanel, gedrapeerd om een houten stok, bepaalde bewegingen te laten maken. Hij kan hiermee de sympathie van het publiek winnen of verliezen: indien het publiek ontevreden is zal het stil blijven, de torero uitfluiten, boe-roepen en in extreme de kussens de arena ingooien. Een enkele keer springt iemand de arena in om de matador te tonen hoe het moet (espontáneo), een actie die niet op prijs wordt gesteld. Het publiek kan ook de tevredenheid laten blijken door te applaudisseren of door Olé te roepen.

Na ongeveer acht minuten geeft een trompetsignaal aan dat het tijd is voor de laatste fase, het doden van de stier, la hora de la verdad. De matador gebruikt hiervoor een licht gekromd zwaard, de zogenaamde estoque, dat hij tussen de schouderbladen van de stier moet steken. Doet hij dit goed en treft hij de stier in het hart, dan volgt de dood vrijwel onmiddellijk. Vaak raakt het zwaard echter niet het hart, maar een ader of de longen of ketst het af op de ribben. In deze gevallen kan het nog enkele minuten duren voordat de stier dood is en soms moet het zwaard opnieuw gebruikt worden. Als de maximale lengte van een gevecht wordt overschreden (voor de voorbereiding op de dood (de faena, uitgevoerd met de rode doek) en de doodsteek tezamen heeft een matador 10 minuten) klinkt een trompetsignaal. Heeft de matador de stier dan nog niet gedood, dan klinkt er na drie minuten een tweede signaal (aviso of waarschuwing). Na het derde signaal dienen de matador en zijn assistenten de ring te verlaten. De stier wordt de arena uitgeleid en in de buitenstallen alsnog, door het slagersmes gedood. Deze drie waarschuwingen gelden als een smet op het blazoen van een matador.

Het verwijderen van de stier in Arles

Nadat de stier is omgevallen geeft het publiek een oordeel over de prestatie van de torero. Indien het publiek genoten heeft van het gevecht en de stier op een goede wijze gedood is, zal het publiek wuiven met witte doeken of andere spullen. De president beslist over de beloning van de torero. Dit kan een of beide oren van de stier zijn of (in een extreem geval) diens staart. Heeft de torero twee oren verdiend, dan mag hij op de schouders de arena uitgedragen worden. Dit geldt als de ultieme blijk van waardering. Als het publiek vindt dat de stier dapper is geweest, kan het de president vragen een blauwe doek te tonen. Het lichaam van de stier maakt dan een ereronde door de arena: dit is voor de eigenaar van de stier een grote eer.

In zeldzame gevallen kan het voorkomen dat een stier levend de arena verlaat, maar de stier zal nooit opnieuw bevochten worden. Dat is te gevaarlijk omdat de stier te veel ervaring heeft opgedaan. Het publiek kan de president vragen het leven van een stier te sparen als deze extreem dapper is geweest. Indien de president dit goedkeurt zal hij met een oranje doek zwaaien. Dit is echter zeer zeldzaam en gebeurt ongeveer acht maal in een seizoen (in Spanje van maart tot en met oktober).

Het vlees van de gedode stier geldt tegenwoordig in Spanje als een delicatesse. (Vroeger werd het uitsluitend verkocht aan minderbedeelden in slagerijen rondom de arena.) Een gerecht uit de klassieke keuken is rabo de toro (stierenstaart), een stoofpot van de staart van de gedode stier.

Aan stierenvechten gerelateerd volksvermaak

Naast het stierenvechten dat aan officiële regels is gebonden worden er in Spanje tijdens dorpsfeesten vele soorten van volksvermaak met dieren, al dan niet legaal, gehouden. Enkele voorbeelden:

  • Bij een 'vuurstier' worden brandende pekbollen op de horens van een stier gebonden en wordt er vuurwerk rond de stier afgestoken. In onder andere Segorbe.
  • In diverse plaatsen in Spanje worden stieren in een groot schuimbad losgelaten waarna de dorpsbewoners met lansen en zwaarden toesteken tot het dier bezwijkt.
  • In Tordesillas wordt een stier door honderden mannen achtervolgd en gestoken met lansen. Nadat het dier dood is wordt zijn staart afgesneden als trofee.
  • In Pamplona, tijdens de Sanferminesfeesten, worden de stieren door de straten naar de arena gejaagd, waarbij jonge mannen voor ze uitrennen.
  • In Benicarló, Castellón laat men vaarzen los in een half open, aan de haven gebouwde arena. De open kant bestaat uit een pier. Bedoeling is om de vaarzen zodanig uit te dagen, dat ze bij hun aanval van de kant in zee tuimelen, alwaar ze veilig naar de kant worden geleid.
  • De concurso de recortesn is een wedstrijd waarbij deelnemers zich meten in acrobatische stiersprongen.

Frankrijk

Course Camarguaise
  • In de arena van Arles wordt de Spaanse variant gevolgd.
  • In het zuidwesten van Frankrijk bestaat nog een diervriendelijkere vorm van tauromachie namelijk de course landaise, dit is een spel met speciaal daarvoor gefokte en getrainde wilde koeien. De koeien mogen tijdens het spel zelfs niet worden aangeraakt en verlaten de arena levend.
  • In het zuidoosten van Frankrijk kent men de course Camarguaise. De kleine vechtstieren uit de Camargue worden door een groep gardians op Camargue paarden naar de arena gedreven, waarbij jongelieden te voet de stieren proberen af te leiden. Het spel in de arena is nietbloedig en bestaat erin dat de stierenvechter in wit tenue de stier met een soort metalen kam een 'cocarde' probeert afhandig te maken, die tussen zijn hoorns vastgebonden is.

Portugal

Portugese stijl

Ook in Portugal vinden stierengevechten plaats. Een belangrijk verschil tussen Spaanse en Portugese stierengevechten is dat in Portugal de stier niet in de ring gedood wordt. Een ander verschil is dat in Portugal de rol van de berijder van een paard veel groter is. Zo worden in Portugal de banderilla's door een ruiter in de nek van de stier gestoken. Het gaat om de sierlijke bewegingen van het paard en de manier waarop de stier om de tuin wordt geleid.

In de eerste fase betreden acht vrijwilligers (de forcados) de arena en gaan ze in een rechte lijn staan. De stier wordt uitgedaagd deze groep mensen van voren aan te vallen. De leider (die vooraan staat) grijpt de aanstormende stier bij de hoorns, waarna hij aan de nek van de stier moet blijven hangen. De anderen proberen op de stier te springen en deze te stoppen.

Door veel mensen wordt de Portugese variant van het stierenvechten als "beschaafder" beschouwd omdat de stier niet wordt gedood (tenminste niet voor de ogen van het publiek). Maar veel Spaanse voorstanders van het stierenvechten vinden dat de Portugese variant in tegenstelling tot de Spaanse variant gericht is op het vernederen van de stier. De eerste stier in de arena moet drie uur of langer wachten om afgemaakt te worden buiten de arena.

Latijns-Amerika

De Spanjaarden en Portugezen introduceerden het stierenvechten in hun koloniën in Latijns-Amerika. Voor de introductie van voetbal in de 19de eeuw, was het stierenvechten de nationale sport van deze gebieden. Nog steeds wordt het stierenvechten in diverse van deze landen beoefend, al is er hier en daar ook protest tegen deze vorm van vermaak.

Overige landen

Ook elders in de wereld vinden spelen met stieren plaats.

Argumenten voor en tegen stierenvechten

Vanouds gold het stierenvechten als een onschuldig vermaak. Het mogelijke ongerief dat een stier onderging werd normaal gevonden. In de twintigste eeuw is men het anders gaan zien, en daarom werd er ook geprotesteerd tegen het stierengevecht. Spaanse intellectuelen in de 19e en 20e eeuw beklaagden zich over pan y toros (brood en stierengevechten), vergelijkbaar met de Romeinse uitdrukking panem et circenses.

Over het stierenvechten vinden regelmatig verhitte discussies plaats tussen voor- en tegenstanders. Voorstanders vinden dat stierenvechten een onderdeel is van de cultuur, een eeuwenoude traditie. Ook voeren zij regelmatig aan dat een stier tot aan het gevecht veel beter behandeld wordt dan een stier die voor de slacht wordt gefokt in de intensieve veehouderij. Een vechtstier wordt van jongs af aan getraind en goed verzorgd door de fokkers en veel toreros helpen bij het "opvoeden" van de dieren. Bovendien zegt men dat een stierengevecht ook een blijk van waardering en ontzag voor de kracht van het beest is. Een stierengevecht wordt niet gezien als een sport, maar als een mengeling van kunst, dans en volgens de liefhebbers ultieme mannelijkheid (machismo). Stierenvechters zijn in Spanje met naam en toenaam bekend en soms zeer beroemd en de meest fameuze werden geëerd met standbeelden.

Protest tegen stierengevechten in Colombia

Tegenstanders vinden dat het moreel verwerpelijk is om dieren te doden ter vermaak. Ook maken zij bezwaar tegen de lange, bloedige en pijnlijke doodsstrijd van de stier. In de media verschijnen met enige regelmaat berichten dat een stier voor het betreden van de arena al verzwakt wordt door hem zout te laten eten en geen drinken te geven en door de stier met zandzakken tegen de buik te slaan waardoor inwendige bloedingen optreden. Ook de paarden die bij een stierengevecht gebruikt worden, lijden. Ze zijn doodsbang tijdens de onnatuurlijke confrontatie met de aanstormende stier en worden maar ten dele beschermd tegen de scherpe horens. Vaak raakt een paard daardoor (zwaar) gewond en moet het worden afgemaakt. Tegenstanders van stierengevechten beweren dat regelmatig de stembanden van de paarden zijn doorgesneden, zodat het publiek de angstkreten van het paard niet kan horen[2][3].

Verschillende dierenrechtenorganisaties maken zich sterk om een einde te maken aan stierengevechten en dorpsfeesten (fiestas) waarbij stieren worden gemarteld en gedood.

Zie ook

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties