Albertkanaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Albertkanaal
LocationAlbertcanal.PNG
Lengte 129,5 km
Scheepsklasse VI
Jaar ingebruikname 1946
Van Luik
Naar Haven van Antwerpen
Loopt door Luik, Belgisch-Limburg en Antwerpen
Het Albertkanaal ter hoogte van Geel
Het Albertkanaal ter hoogte van Geel
Portaal  Portaalicoon   Maritiem

Het Albertkanaal is een kanaal tussen Luik en Antwerpen, via steden zoals Genk, Hasselt en Herentals. In Vlaanderen wordt het beheerd door nv De Scheepvaart, in Wallonië door de Autonome Haven van Luik.

Algemeen[bewerken]

Tot Ternaaien loopt het Albertkanaal parallel aan de Maas. Daar wendt het zich naar het westen, om Maastricht te omzeilen. Hierdoor moest het kanaal het Plateau van Caestert en de Cannerberg doorsnijden. Ook het Kempens Plateau moest doorkruist worden (Briegden-Berenbroek). Op dit gedeelte ligt trouwens de waterscheidingslijn tussen de rivierbekkens van Maas en Schelde (Eigenbilzen). Het kanaal blijft op de westzijde van het Kempens Plateau, alvorens 30 m te dalen naar Hasselt. Daar komt het in vlak terrein en loopt het, in rechte lijnen en met een langzame afdaling, verder naar de Schelde.

Het Albertkanaal dient verschillende doelen:

  • Transport: langs het volledige kanaal liggen haveninstallaties met aansluiting op de E313. De totale afstand kan afgelegd worden in 14 uur. Voor de opening van het Albertkanaal moest alle scheepvaart tussen Luik en Antwerpen via de Kempische kanalen geschieden, wat wegens vele sluizen en draaibruggen 12 dagen[1] duurde.
  • Industriële watervoorziening: de voormalige elektriciteitscentrale van Langerlo trok koelwater uit het kanaal.
  • Drinkwatervoorziening: in Oelegem wint de AWW uit het kanaalwater drinkwater voor de regio Antwerpen.
  • Voeding van andere kanalen: een deel van het kanaalwater wordt in het Kanaal Briegden-Neerharen gestort, waarna het wordt doorgegeven om de overige Kempische kanalen van water te voorzien.
  • Verdediging: samen met de Maginotlinie vormt het een obstakel voor aanvallen uit het oosten. Op de westoever werden talrijke bunkers en weerstandsnesten op gezichtsafstand van elkaar gebouwd, waaronder het fort Eben-Emael.

Planning[bewerken]

Kaart uit 1922 met de kanaalplannen van de regering en die van Van Caenegem

In 1920 besloot de Belgische regering verschillende kanaalprojecten te realiseren, waaronder een nieuwe waterweg tussen Luik en Antwerpen via:

  • het "Kolenafvoerkanaal" of Canal charbonnier Eversel-Genk-Eisden
  • een verbinding tussen het "Kolenafvoerkanaal" (bij Genk) en de Maas (bij Lieze)
  • de Maas, die van Lieze tot Luik gekanaliseerd moest worden

Jules Van Caenegem verdedigde op 17 juni 1921 in de Kamer een alternatieve verbinding, die niet vlak langs de Kempense mijnzetels liep, maar wel andere voordelen bood: ze was korter, telde minder sluizen, werd zonder pompen gevoed en bleef veilig buiten de concessiezones. Desondanks begon men in 1923 het Kolenafvoerkanaal te graven, waardoor 't Kanaalke bij Zolliken (Zolder) ontstond. De werken werden al snel stilgelegd. De Commissie-Bouckaert moest alle plannen vergelijken.

In 1926 had deze commissie haar advies klaar, waarin het plan van Amédée Fontaine de voorkeur genoot. Belangrijke elementen van Van Caenegems plannen waren behouden, maar dit plan was goedkoper doordat het zo veel mogelijk de bestaande kanalen hergebruikte, nl. het Kanaal Luik-Maastricht, het Aftakkingskanaal naar Hasselt en de Kempische Vaart. De nieuwe kanaalstukken waren Coronmeuse-Herstal, Ternaaien-Hasselt en Kwaadmechelen-Grobbendonk.

Aanleg[bewerken]

Tijdens de viering van het 100-jarige bestaan van België gaf koning Albert I op 31 mei 1930 symbolisch de eerste spadesteek voor het kanaal dat zijn naam zou dragen. Het was aangepast aan de grootste binnenschepen van die tijd, dankzij een tonnenmaat van 2.000 en een breedte van 50 m. De opening van het kanaal gebeurde door koning Leopold III en koningin Elisabeth op 30 juli 1939, tijdens het Saison Internationale de l'Eau te Luik. Hierbij werd het standbeeld van de overleden Albert I onthuld, dat de ingang van het kanaal beheerst.

De festiviteiten moesten maanden duren, maar werden in september vroegtijdig afgebroken vanwege het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Om de Duitse invasie te stuiten werden vrijwel alle bruggen opgeblazen. De herstellingen werden in 1946 afgerond; eindelijk kon het kanaal in gebruik genomen worden. De brug tussen Eisterlee en Nederviersel werd niet herbouwd; hier werd een tijdlang een pont ingezet. Ook vandaag zijn er geen plannen voor een nieuwe brug.

Eerste modernisering[bewerken]

Aanvankelijk ging men uit van een trafiek van 15 miljoen ton. Dit volume werd door de naoorlogse economische boom al bereikt omstreeks 1955; in 1969 werd het recordcijfer van 40 miljoen ton bereikt. Bovendien werden de scheepsmotoren sneller, maar zouden de kanaaloevers bij vaarsnelheden boven 6 km/u beschadigd raken.

Om het hoofd te bieden aan deze groei werd in 1968 beslist het kanaal te moderniseren. Het kanaal werd verbreed tot 100 m (behalve onder de bruggen) en de nieuwe randen werden versterkt. Om duwvaart (4 barges ofwel 9.000 ton) mogelijk te maken kreeg elk sluizencomplex een duwvaartsluis. In 1994 werd de duwvaartsluis in Wijnegem als laatste ingehuldigd.

Kanaal Oelegem-Zandvliet[bewerken]

Oelegem, met rechts het begin van het kanaal naar Zandvliet

Vanaf 1958 leek een rechtstreekse verbinding tussen het Albertkanaal en het noordelijke deel van de haven van Antwerpen wenselijk, omwille van de "flessenhals van Wijnegem", de toenemende drukte rond de zuidelijke sluizen en de voorziene havenuitbreiding in het noorden.[2] Plaatselijke besturen uitten zich tegen een voorgestelde verbinding Schoten-Churchilldok. Daarom werd het tracé verschoven naar de Antitankgracht. Het "Kanaal Oelegem-Zandvliet", veelal "het Duwvaartkanaal" genoemd, kreeg in 1968 de goedkeuring van de regering.

Op enkele plaatsen werden de werken aangevat, zoals in Oelegem en Brasschaat (de "E10-plas"). Het project werd echter stilgelegd in 1975 ten gevolge van protest van milieuactivisten en gemeentebesturen. In oktober 2000 besloot de Vlaamse regering de reservatiezone op te heffen, met de motivatie dat een verbreding van de "flessenhals van Wijnegem" zou volstaan. In 2003 volgde een openbaar onderzoek en uiteindelijk het GRUP "Het opheffen van de (alternatieve) reservatie- en erfdienstbaarheden voor het Duwvaartkanaal Oelegem–Zandvliet".[3]

Tweede modernisering[bewerken]

De brug van Vroenhoven vlak na haar openstelling en de verbreding van het stukje kanaal eronder (2011)

Omstreeks 1990 voerden zeeschepen steeds meer goederen in containers aan. Om deze containers verder landinwaarts te kunnen vervoeren moest het kanaal opnieuw breder worden. De beslissing betreffende de verbreding werd door de Vlaamse regering op 23 april 2005 genomen. Ze creëerde bovendien het Economisch Netwerk Albertkanaal (ENA) om alle infrastructuurwerken en verkavelingen rond het Albertkanaal te coördineren.

Hogere stapeling van containers op binnenschepen vereist bovendien meer ruimte onder de bruggen. Streefdoel is een doorvaarthoogte van 9,10 m, geschikt voor vier lagen containers. In de periode 2005-2014 verhoogde nv De Scheepvaart een tiental bruggen over het Vlaamse deel van het kanaal; in 2014 ging de tweede fase van start. Daarin zullen 25 bruggen vervangen worden; 15 andere bruggen kunnen verhoogd worden.

Industrie[bewerken]

De locatie aan een waterweg én een autosnelweg maakt de ligging langs het Albertkanaal vanuit logistiek oogpunt interessant. In 2010 werd daarom het concept "Alberthaven" ontwikkeld: een binnenhaven langs de gehele lengte van het kanaal. Heden liggen er al belangrijke industriegebieden op beide oevers van het kanaal, waaronder:

Sluizen[bewerken]

Tussen Luik en Antwerpen is een verval van 56 meter. Om dit hoogteverschil te overbruggen werden zes dubbele sluizen gebouwd, elk met afmetingen van 136 m bij 16 m. Later kreeg elk sluizencomplex ook een duwvaartsluis (196 m × 24 m). In Wijnegem wordt een tweede duwvaartsluis gepland (230 m x 24 m).

Trafiek[bewerken]

Totaal aantal goederen (in ton) dat jaarlijks één km over het kanaal aflegde:[4]

  • 1977: 1,4 mia. tonkm
  • 2000: 2,6 mia.
  • 2010: 2,7 mia.

Verbinding met andere kanalen[bewerken]