Jaffa (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jaffa
יָפוֹ
يَافَا
Stadsdistrict in Israël Vlag van Israël
Jaffa (stad)
Jaffa (stad)
Situering
District (mechoz) Tel Aviv
Coördinaten 32° 3′ NB, 34° 45′ OL
Foto's
Jaffa met de Sint-Petruskerk
Jaffa met de Sint-Petruskerk
Portaal  Portaalicoon   Israël

Jaffa (Arabisch: يافا :Jaffa, Hebreeuws: יָפוֹ Jafo) is een oude havenstad in Israël en tegenwoordig een stadsdistrict van de gemeente Tel Aviv-Jaffa. Jafa betekent mooi. Het ligt aan de Middellandse Zee.

Gezicht vanaf de zee op Jaffa (Palestina), 1867-1870
Markt in Jaffa 1887
Torenklok van Jaffa uit de Ottomaanse periode
Gemeentehuis Jaffa met Britse soldaten, 1918
Ruïnes van de grote Karavanserai in Jaffa. Een truck met explosieven bedekt met sinaasappelen was op 4 januari 1948 door leden van de Stern Gang bij de ingang geparkeerd en tot explosie gebracht; met 26 Palestijnse burgerdoden tot gevolg.
De Sint-Petruskerk (2013)
Steegje in het oude Jaffa (2007)

Geschiedenis[bewerken]

Voor de christelijke jaartelling[bewerken]

De stad is een van de oudste steden van de wereld en was gedurende vele millennia een belangrijke havenstad. Het is de oudste havenstad in het oostelijke Middellandse Zeegebied. In de bronstijd maakten de Egyptenaren deze plaats tot een bolwerk met rondom koninklijke tempel-staatjes. In de twaalfde eeuw v.Chr. werd het bewoond door Filistijnen, die zich langs de gehele kustlijn tot voorbij Gaza vestigden. De naam Jaffa wordt vermeld op kleitabletten die bij Achetaton in Egypte zijn gevonden, en in de Griekse mythologie in het verhaal van Andromeda.

Vanaf de christelijke jaartelling[bewerken]

In het christendom speelt het stadje ook een rol. In de Nederlandse Bijbelvertalingen wordt de plaats Joppe genoemd. In de christelijke Bijbel komt deze havenstad in het Nieuwe Testament voor in het boek Handelingen van de Apostelen in hoofdstuk 9 en 10. Hier wordt vermeld wordt in Joppe de apostel Petrus - na tot God gebeden te hebben - een vrouw genaamd Tabitha, ook wel Dorcas genoemd, weer tot leven wekt. Petrus logeerde bij Simon de Leerlooier, in diens huis "aan de zee".

De Jaffa-sinaasappel[bewerken]

Vanaf de 18e eeuw stond Palestina bekend om zijn sinaasappelen: de nogal groene Balad en de oranje Shamouti. Na de Krimoorlog 1856 raakte de export van sinaasappelen in een stroomversnelling. De uitvoerhaven was Jaffa, vandaar dat dit de merknaam werd. In 1873 telde de streek rond Jaffa al 420 sinaasappelplantages met een jaarlijkse productie van 33,3 miljoen stuks. Tussen 1922 en 1935 verzesvoudigden de Palestijnen de oppervlakte aan plantages. De vader van Aboe Nidal bezat een grote sinaasappelplantage. Na de oorlog van 1948 kregen de Israëli's het monopolie op de sinaasappelproduktie en -export. Zij houden sindsdien vast aan de oude bekende Arabische merknaam.[1]

20e eeuw[bewerken]

Door de zionistische immigratie in het Mandaatgebied Palestina na de Eerste Wereldoorlog braken in mei 1921 in Jaffa onlusten uit tussen Joodse bolsjewiekse en socialistische organisaties, waarbij de bevolking van de stad betrokken werd. Hierbij kwamen 95 mensen om het leven. De onlusten leidden tot een administratieve scheiding van het christelijke, joodse en islamitische Palestijnse Jaffa en het nabijgelegen Joodse Tel Aviv.

Arabisch-Palestijnse opstand[bewerken]

De Arabisch-Palestijnse opstand begon op 19 april 1936 in Jaffa en Nabloes met een algemene staking. De haven van Jaffa was een symbool van het Arabisch verzet geworden. Nadat overal in het land rellen waren uitgebroken voerden de Britten versterkingen aan uit Egypte en Malta om de openbare orde te herstellen. [2] De oude stad van Jaffa, met haar nauwe steegjes en haar rioleringssysteem, bood ideale mogelijkheden aan de opstandelingen om te ontsnappen aan het Britse leger. In mei kwamen gemeentelijke diensten tot stilstand en de oude stad werd gebarricadeerd. De maand daarop dropten Britse vliegtuigen in het Arabisch gestelde strooibiljetten met de tekst dat de inwoners de stad terstond moesten evacueren. Op de avond van 17 juni kwamen 1500 Britse soldaten de stad binnen, terwijl een Brits oorlogsschip de ontsnappingsroute over zee afsloot. De Britse Royal Engineers bliezen huizen op van oost naar west om een open strook van het ene naar het andere einde van het stadscentrum te maken. Op 29 juni gebeurde iets dergelijks , maar nu noordzuid.[3] Uiteindelijk werd de opstand neergeslagen.

Na het Verdelingsplan van 29 november 1947[bewerken]

Op 4 januari 1948 bracht de terreurgroep Stern Gang (Lechi) een bom tot ontploffing voor het stadhuis met 26 doden en honderden gewonden als gevolg.

Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948[bewerken]

Op 27 april 1948 begon Irgun een drie dagen durend mortier-bombardement, waaraan de Britten -ter voorkoming van een chaos als in Haifa de week ervoor- een eind maakten. Jaffa was de laatste Palestijnse stad die door de Joodse Haganah en paramilitaire milities Lechi en Irgun werd ingenomen. Binnen het "groter Jaffa" lagen 24 dorpen en 17 moskeëen. Hiervan bleef uiteindelijk een moskee over.[4] Op 13 mei 1948, na een vijf maanden lange belegering, namen 5000 Irgun- en Haganah-strijders het stadje in, dat door zo'n 1500 Palestijnse vrijwilligers onder leiding van een lokale christen, Michaël al-Issa, was verdedigd.[5] Bijna alle (71.000 (stad) plus 46.000 rest district) niet-Joodse inwoners op 4000 na werden uit Jaffa verdreven.[6] Meer dan 10.000 van hen vluchtten met boten overzee. Wie niet gevlucht was, werd gedeporteerd of moest ongewapend naar elders vertrekken. Er was een als tijdelijk bedoeld vluchtelingenkamp ten zuiden van de oude stad Jaffa, uit welk kamp slechts enkele Palestijnse families uiteindelijk konden blijven.

Ilan Pappé beschrijft het gedrag van de veroveraars na de overgave als wreed. Hij noemt daarbij in het bijzonder "het 3e Bataljon", dat zich schuldig maakte aan verkrachtingen, maar "ook andere eenheden".[7]

Gemeente Tel Aviv[bewerken]

De nabijgelegen stad Tel Aviv, oorspronkelijk een dorpje, is door de jaren heen Jaffa voorbij gegroeid. In 1950 werd Jaffa opgenomen in de gemeente Tel Aviv-Jaffa. In dat jaar werd ook de 'Wet Eigendommen van Afwezigen' (Absentee Property Law) aangenomen, waardoor de staat Palestijns eigendom kon claimen. Palestijnen (overgeblevenen en vluchtelingen van elders) moesten in het omheind gebied wonen. De gemeente zag het als een sloppenwijk (Ajami) die uiteindelijk zou worden afgebroken. De inwoners, Palestijnen (midden- en laag inkomen) en joodse immigranten (Oost-Europees en Arabisch), mochten niets aan de huisjes veranderen op gevaar van 'illegale bouw'.[8]

De kleine haven is inmiddels onder andere vanwege de opkomst van de havens van Haifa en Ashdod buiten gebruik geraakt als goederenhaven. Er liggen nu vissersboten en enkele jachten en rondvaartboten[9]

Wetenswaardig[bewerken]

Een van de oude poorten van Jeruzalem heet de Jaffa-poort. Deze poort ligt aan de westkant van de oude stad Jeruzalem, op wat ooit de weg tussen Jaffa en Jeruzalem was. Een hoofdstraat van Jeruzalem die naar die poort leidt, heet de Jaffo-straat.

Geografie[bewerken]

Het oude stadscentrum van Jaffa is sindsdien gerestaureerd. Er wonen veel kunstenaars en er zijn galerieën, musea, theaters, winkeltjes en horecagelegenheden. Ook worden hier veel concerten en festivals georganiseerd, grotendeels in de open lucht. Dit gebied is een trekpleister voor nationaal en internationaal toerisme.

Ten zuiden van de oude stad, in de wijk Ajami, wonen vooral Palestijnse Arabieren, moslims en christenen. Hier vindt men actieve moskeeën, kerken van vele denominaties en een levendig cultureel centrum. Ook zijn hier vele restaurants en pitabakkerijen gesitueerd, met aantrekkingskracht voor geheel Tel Aviv en de regio. Hier ligt ook het drukke Givat-Aliya-strand. Een landvulling tussen dit strand en de haven van Jaffa is het onderwerp van strijd die plaatselijke en landelijke groene organisaties leveren met de gemeente en de regering.

In het nieuwe centrum van Jaffa, rond Sderot Yerushalayim (Jeruzalemboulevard), is de bevolking gemengd Joods-Palestijns/Arabisch. Dit gebied is tevens het centrum van de Bulgaarse gemeenschap in Israël. Hier liggen twee voetbalstadions (Blumfield, waar Hapoel Tel Aviv en Maccabi Yafo spelen) en een conservatorium. Bij het conservatorium ligt het Groningenpark, gesticht met giften uit de provincie Groningen. Meer naar de randen van Jaffa is de bevolking overwegend Joods.

De afgelopen tien jaar is ook in Jaffa sprake van gentrificatie. Tel Aviv heeft als economisch en wetenschappelijk centrum een enorme aantrekkingskracht. Mensen willen er graag wonen, zeker ook in het oude Jaffa en omgeving. Dit heeft tot gevolg dat de prijs van grond en van huizen behoorlijk is gestegen. Projectontwikkelaars ontwikkelen het gebied met als gevolg dat zij die niet betaalkrachtig genoeg zijn (moeten) verhuizen.[10] Dit betreft zowel Joodse als Palestijnse Israëli's, maar de Palestijnse inwoners hebben minder alternatieven. Gemeenten als b.v. het nabijgelegen Bat Yam zijn niet ingesteld op niet-joodse nieuwkomers. Deze gaan dus naar armere plaatsen als Lod en Ramla, waar Palestijnse wijken zijn. De gemeente Tel Aviv-Jaffa stelt dat zij niet veel kunnen doen aan 'sociale woningbouw' omdat de nationale regering hen daartoe geen geld ter beschikking stelt.

Sommige Palestijnse inwoners zeggen dat het stadsbestuur probeert Jaffa te verjoodsen[11] door Palestijnse inwoners uit hun huizen te laten zetten.[12]; huizen die eigendom zijn van Amidar, een sociaal woningbedrijf van de staat, dat stelt dat het hier om illegale bewoning gaat. De film Port of Memory uit 2010 behandelt dit thema.[13]

Geboren[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • The Mayumana House, thuistheater van de dans- en slagwerkgroep Mayumana

Zie ook[bewerken]

  1. Palestina, de laatste kolonie?, Lucas Catherine, EPO, 2002, blz. 24
  2. The Land That Became Israel: Studies in Historical Geography, ed. Ruth Kark, Yale University Press & Magnes Press, 1989, "Aerial Perspectives of Past Landscapes," Dov Gavish, blz. 316vv.
  3. Dov Gavish, ibidem
  4. The ethnic cleansing of the palestinian people, Ilan Pappe, Oneworld, Oxford, 2006, blz. 102vv.
  5. Ilan Pappé,ibidem
  6. Palestineremembered Jaffa: 71.000 (stad) plus 46.000 rest district
  7. The ethnic cleansing of Palestine, Ilan Pappe, Oneworld,Oxford, 2006, blz. 209
  8. Israel's 'ethnic cleansing' of Jaffa city, Mairav Zonszein Al Jazeera, 16 april 2014
  9. The sacking of Palestinian Jaffa narrated mondoweiss.net, mei 2016
  10. Israel's 'ethnic cleansing' of Jaffa city, Mairav Zonszein Al Jazeera, 16 april 2014
  11. Israeli Contractor Plans Jewish-only Residential Project in Jaffa Haaretz, 28 januari 2014
  12. Uit huis zetten: Mairav Zonszein, ibidem
  13. Port of Memory filmmakermagazine.com