Markelo

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Markelo
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Markelo Wapen van Markelo
(Details) (Details)
Markelo
Markelo
Situering
Provincie Vlag Overijssel Overijssel
Gemeente Vlag Hof van Twente Hof van Twente
Coördinaten 52° 14′ NB, 6° 30′ OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2012) 7595
Inwonersnaam Markeloërs
Foto's
Televisietoren van Markelo.jpg
Televisietoren van Markelo (foto uit 2006)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Markelo (Nedersaksisch of Twents: Maarkel) is een Nederlands dorp in Twente, provincie Overijssel met in 2012 ca. 7500 inwoners. Het behoort tot de gemeente Hof van Twente. Tot de gemeentelijke herindeling van 1 januari 2001 vormde het dorp de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente Markelo.[1]

De naam Markelo betekent bos ("lo") dat een afscheiding of grens ("mark") aangeeft (Groenedijk, 2000). Het landschap rondom het dorp is glooiend tot een hoogte van ruim 40 meter.

Geografie[bewerken]

Markelose berg

Ten westen van het dorp ligt de Markelose Berg of Markelerberg, op de top waarvan zich het Provinciaal verzetsmonument Overijssel bevindt. Nabij de Markelose Berg heeft op de kleine heuvel De Hulpe een kapel met daarin een wonderdadig Mariabeeld getiteld 'Onze (Lieve) Vrouwe ter Hulpe' gestaan (de Hulpe; Maria, hulp der christenen).[2]

Geschiedenis[bewerken]

Of de heilige Lebuïnus van Deventer in de achtste eeuw op de Dingspelerberg de ding van de Saksen in Marclo (aan de Wezer volgens de Vita Lebuini) verstoorde en de heidense Saksen tot bekering opriep, of dat deze ding in een verdwenen nederzetting nabij Nienburg in Duitsland plaatshad, is onzeker.[3] In 1181 wordt het dorp Marclo in het Oversticht in elk geval genoemd. In de middeleeuwen vormde het dorp Markelo het centrum van het gelijknamige kerspel in het Oversticht van het bisdom Utrecht, met in het centrum de parochiekerk H. Martinus. In 1224 werd het latere stadje Diepenheim kerkelijk van Markelo afgescheiden en een zelfstandige parochie gewijd aan de apostel Johannes.

Voor de opkomst van het protestantisme, dat in Markelo tijdens de Tachtigjarige Oorlog verplicht opgelegd werd door de grote invloed van de adel en de Overijsselse Classis te Deventer (die predikanten zond om de bevolking te protestantiseren), was Markelo een belangrijk (katholiek) bedevaartsoord voor de Kerk in de oostelijke Nederlanden.

Voormalig gemeentehuis

Vanaf de Hoge Middeleeuwen tot midden 17e eeuw werden bedevaarten naar Markelo ondernomen vanuit geheel Twente en omliggende gebieden, ondanks een verbod door de 17e-eeuwse protestantse overheid; in de voormalige Sint-Martinuskerk werd vóór de Reformatie een eucharistische wonderreliek van het Heilig Bloed bewaard en vereerd. Later maakte de overheid de bedevaarten onmogelijk door de devotiekapellen (heylig bloedhuisken en een afgodischen steen), waaronder ook de al eerder eens verwoeste Mariakapel op De Hulpe dicht te metselen of af te breken.

Sinds de 15e eeuw maakte het kerspel Markelo deel uit van het richterambt Kedingen. In 1811 werden het kerspel Markelo, de buurschap Kerspel Goor en de stad Goor samengevoegd tot de gemeente Goor. Op 1 juli 1818 werd Markelo een zelfstandige gemeente tot deze op 1 januari 2001 deel ging uitmaken van de gemeente Hof van Twente. Onder de gemeente Markelo hoorden de buurtschappen Achterhoek, Dijkerhoek, Elsen, Elsenerbroek, Herike, Kerspel Goor, Markelosebroek, Pothoek en Stokkum. Na 1970 breidde het dorp Markelo enigszins uit met kleine nieuwbouwwijken, met name aan de noord- en oostkant. In 1969 kreeg het een eigen zwembad, "De Vijf Heuvels" ten oosten van het dorp, tegenover camping Hessenheem.

Op Hessenheem, in 1949 gesticht door de plaatselijke VVV, stonden sinds 1951 zes vakantiehuisjes van de beroemde architect Gerrit Rietveld. Maar deze 'primitieve' huisjes met de harde Rietveld-meubelen voldeden voor de toeristen niet meer aan de moderne eisen van de tijd en zijn daarom rond 2000 gesloopt. Eén huisje werd als monument behouden en is in 2007 overgebracht naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem.

Van 1991-2012 was er op het terrein van camping Klompjan in de buurtschap Elsen-Herike het Asielzoekerscentrum Klompjan gevestigd, ook wel AZC Markelo genoemd. Eind september 2012 waren alle bewoners vertrokken.[4]

TV-toren[bewerken]

TV toren in 1959

Ongeveer vijf kilometer ten westen van het dorp staat een 148 meter hoge televisietoren, die dient als ondersteuning van de televisie- en radiozenders. Deze toren is gebouwd in 1958 en was toen 173 meter hoog: 108 meter toren en 65 meter mast. In 2007 is de mast met 25 meter ingekort omdat de analoge antennes overbodig werden. De toren is inclusief mast nu 148 meter hoog (de foto toont de oude situatie). Het bouwwerk staat ruim 23 centimeter uit het lood. Een miniatuurversie van deze zendmast staat in Madurodam in Den Haag.

Toerisme[bewerken]

Kapel Onze Vrouwe ter Hulpe op de Hulpe nabij Markelo

Markelo is sinds de jaren zeventig vooral in de zomermaanden een gewilde toeristenplaats. Er zijn verscheidene bezienswaardigheden en het glooiende landschap rondom het dorp leent zich prima voor een wandeling of een fietstocht. In het centrum van Markelo staat naast Markelo Tourist Info de museumboerderij Eungs Schöppe. In het centrum staat eveneens de in 1991 gerestaureerde korenmolen De Hoop uit 1836. Nabij Markelo liggen de kastelen Weldam en Wegdam.

De plaats telt tientallen rijksmonumenten, waaronder boerderijen, bijgebouwen, havezaten en grafvelden.

Vervoer[bewerken]

Markelo had van 1865-1953 een eigen spoorwegstation aan de Spoorlijn Zutphen - Glanerbeek, circa drie kilometer ten zuiden van het dorp. Op 15 mei 1953 werd het station buiten gebruik genomen, maar het gebouwtje staat er nog. Het is een van de negen nog bestaande 'standaardstations Staatsspoorwegen vijfde klasse' (eerste model).

Religie[bewerken]

De bevolking van Markelo is overwegend behoudend protestants. In het midden van het dorp staat de Martinuskerk, ook wel gewoon Nederlands-Hervormde kerk genoemd, thans PKN.

Sport[bewerken]

De plaatselijke voetbalverenigingen waren SV Markvogels en SC Markelo. Later zijn deze twee samen gegaan tot de huidige vereniging, Sportclub Markelo. De volleybalvereniging is Markel-Up. Sinds 1997 heeft Markelo een officiële supportersvereniging van FC Twente. Markelo was de eerste plaats in Twente met een officieel erkende supportersvereniging voor deze club en daarmee het voorbeeld voor vele andere lokale supportersverenigingen in Twente die daarna zijn ontstaan. Deze verenigingen organiseren voor een vastgestelde contributie meerdere busreizen per seizoen, zowel voor thuis- als uitwedstrijden.

Markelo staat in de motorcrosswereld bekend om het motorcrosscircuit De Herikerberg, ook wel "Pieuw" genoemd. Sinds 1932 organiseert de Markelose Motorclub "Ons Genoegen" motorcrosswedstrijden. Vroeger werden de wedstrijden verreden op de Markeloseberg, maar sinds 9 augustus 1947 op de Herikerberg met zijn ruige diepe leemkuilen. In 1954 kreeg Markelo de kans tot het organiseren van de Grand Prix 500 cc. De Markelose Motorclub "Ons Genoegen" is nog steeds actief met het organiseren van evenementen op wereldniveau. In 2008 werd de 25e Grand Prix georganiseerd op De Herikerberg. Qua aantal Grand Prix-wedstrijden is het Markelose circuit recordhouder.

Bekende Markeloërs[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]