Hr. Ms. O 13

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vlag
Hr.Ms. O 13
Vlag
Hr. Ms. O 13.jpg
Geschiedenis
Kiellegging 1 december 1928[1]
Tewaterlating 18 april 1931[1]
In dienst gesteld 1 oktober 1931[1]
Uit dienst gesteld vermist 25 juni 1940[1]
Algemene kenmerken
Waterverplaatsing 610 ton (boven water)[1]
754 ton (onder water)[1]
Afmetingen 60,4 x 6,8 x 3,6 meter[1]
Bemanning 29/31 koppen [1]
Techniek en uitrusting
Machinevermogen 2 x 900 pk(dieselmotor)[1]
2 x 310 pk (elektromotor)[1]
Snelheid 16 knopen (boven water)[1]
8 knopen (onder water)[1]
Bewapening 5 x 53,3 cm torpedobuis[1]
2 x 44 mm mitrailleur[1]
1 x 12,7 mm mitrailleur[1]
Portaal  Portaalicoon   Marine

Hr.Ms. O 13 was een Nederlandse onderzeeboot van de O 12-klasse, gebouwd door de Koninklijke Maatschappij De Schelde uit Vlissingen.[1] Tijdens de Spaanse Burgeroorlog voerde de O 13 konvooidiensten uit ter bescherming van de Nederlandse handelsvaart. In de meidagen van 1940 was de O 13 op patrouille voor de Nederlandse kust en werd verschillende keren aangevallen door Duitse vliegtuigen. Na te zijn uitgeweken naar het Verenigd Koninkrijk is het schip verloren gegaan tijdens een patrouille op de Noordzee.[2]

De O 13 voor de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Op 26 september 1933 had de O 13 een aanvaring, in het Schulpengat, met de Helderse vissersboot HD 7. Deze liep door de botsing zoveel schade op dat ze zonk.
Tijdens de Wereldtentoonstelling van 1935 in Brussel bracht de O 13 samen met de O 15 een bezoek aan de stad. Later dat jaar bracht de O 13 samen met de O 12, de O 15, de Hertog Hendrik, de Van Ghent, de Kortenaer en de Z 5 een tocht waar de schepen de havens van het Zweedse Göteborg en het Noorse Oslo aandeden.
In 1937 heeft de O 13 in verband met de Spaanse Burgeroorlog enkele maanden konvooidiensten in de Straat van Gibraltar uitgevoerd.[2] Andere Nederlandse marineschepen die hierbij betrokken waren, waren de Hertog Hendrik, de Johan Maurits van Nassau, de Nautilus, de Java en de O15.[3]
In 1938 deed de O13 mee aan de vlootschouw in de haven van Amsterdam ter ere van het 40-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina.

De O 13 tijdens de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Duitse aanval op Nederland in 1940 patrouilleerde de O 13 voor de Nederlandse kust en werd het schip meermalen aangevallen door een Duits vliegtuig. Nog op 10 mei 1940 vertrok de O 13 samen met mijnenveger Jan van Gelder naar Zuid-Engeland. Ze arriveerden een dag later in Portsmouth. Tijdens de evacuatie van Duinkerke en Bordeaux in de daarop volgende tijd patrouilleerde de O 13 in het Kanaal. Na de val van Frankrijk werd Portsmouth niet langer als veilig beschouwd, daarom werd de O 13 samen met Nederlandse onderzeeboten O 20, de O 21, de O 23 en de O 24 overgeplaatst naar de tijdelijke haven van het Schotse Dundee. Vanuit Dundee vertrok de O 13 op 12 juni 1940 voor haar eerste patrouille in de buurt van het Skagerrak. In het havenboek staat het vertrek van de O 13 vermeld. Op 19 juni is er vergeefs radiocontact gezocht met de onderzeeboot. Op 21 juni 1940 werd de O 13 terug verwacht, toen ze op 28 juni nog niet terug was werd ze als vermist vermeld. 21 juni wordt sindsdien gezien als de overlijdensdatum van de 34 manschappen aan boord.

Omdat na de oorlog in Duitse archieven geen informatie is gevonden over het eventueel tot zinken brengen van de O 13, wordt algemeen aangenomen dat de O 13 op een mijn is gelopen. Wat deze theorie ondersteunt, is het feit dat er een Duits mijnenveld lag in het gebied waar de O 13 doorheen zou varen.[4] Dit mijnenveld was in juni 1940 niet bekend bij het Britten. Mogelijk is een maand eerder ook de Poolse onderzeeboot Orzeł in dit mijnenveld ten onder gegaan. Het wrak van de Orzel is echter evenmin als dat van de O 13 gelokaliseerd.

Een andere mogelijkheid is dat de O 13 door de Poolse onderzeeboot Wilk is geramd. De Wilk rapporteerde op 20 juni een onbekende vijandige onderzeeboot te hebben geramd. In de rapportages van de Wilk zitten echter een aantal onduidelijkheden. De beschadigingen aan de Wilk waren dusdanig klein dat het waarschijnlijker is dat ze op een drijvende mijn is gelopen.[5]

Nagedachtenis[bewerken]

In september 2009 is in Dundee een nieuw monument onthuld ter nagedachtenis van de opvarenden die zijn omgekomen op de onderzeeboten die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Dundee opereerden, waaronder de O 13 en de O 22, die nooit terugkwamen. Zij worden aangeduid als 'Still on patrol'.

In september 2012 maakte de Koninklijke Marine bekend dat zij in samenwerking met enkele bedrijven een intensieve zoektocht zou houden met geavanceerde apparatuur. Deze zoektocht leverde niets op. Op 3 juli 2013 organiseerde de Koninklijke Marine een afscheidsceremonie voor nabestaanden.

Bemanning[bewerken]

  • Vlag van Nederland Edward Herbert Vorster (34), luitenant ter zee 1e klasse, commandant
  • Vlag van Nederland Hubertus Jacobus Seraphinus Maria Albregts (27), matroos 1ste klasse
  • Vlag van Nederland Willem Ausum (35), sergeant machinist
  • Vlag van Nederland Antonius Sander van Battum (18), seinersmaat
  • Vlag van Nederland Jan Adriaan Buijs (28), officier Marine Stoomvaartdienst 2de klasse
  • Vlag van Nederland Julianus Johannes Antonius Cadot (26), korporaal torpedomaker
  • Vlag van Nederland Thomas Dam (31), korporaal konstabel
  • Vlag van Nederland Jan Drijver (21), stoker-olieman ZM
  • Vlag van Nederland Antonius Petrus van Elswijk (31), korporaal monteur
  • Vlag van Nederland Cornelis Leendert van Gend (23), matroos 1ste klasse
  • Vlag van Verenigd Koninkrijk Brian Ernest Greswell (22), lieutenant RN
  • Vlag van Nederland Cornelis Albert Havenaar (27), koksmaat
  • Vlag van Nederland Gijsbert Johannes Heikamp (26), korporaal machinist
  • Vlag van Nederland Franciscus Josephus van Hilst (28), matroos 1ste klasse
  • Vlag van Nederland Willem van den Hoff (35), majoor machinist
  • Vlag van Nederland Lodewijk Laan (19), matroos 2de klasse
  • Vlag van Nederland Petrus Leonardus Lutter (29), kwartiermeester
  • Vlag van Verenigd Koninkrijk Hugh Phimister McDonald (26), verbindingsofficier RN
  • Vlag van Nederland Antonie Middelink (30), korporaal telegrafist
  • Vlag van Nederland Willem Anthonie de Moel (34), korporaal machinist
  • Vlag van Nederland Jan Johannes Mooldijk (32), bootsman
  • Vlag van Nederland Johannes Dirk Nagelhout (25), matroos 2de klasse ZM
  • Vlag van Nederland Jacobus Otto Nieuwenhuis (20), luitenant ter zee 3e klasse
  • Vlag van Nederland Hendrikus Reijtenbach (31), sergeant torpedomaker
  • Vlag van Nederland Friedrich Heinrich Rienstra (18), matroos 3e klasse
  • Vlag van Nederland Dirk Schaatsbergen (29), korporaal machinist
  • Vlag van Nederland Cornelis Selderbeek (37), sergeant monteur
  • Vlag van Nederland Johannes Andries Sillevis (24), luitenant ter zee 3de klasse
  • Vlag van Nederland William James Snijder (31), luitenant ter zee 2e klasse KMR OV
  • Vlag van Verenigd Koninkrijk James Henry Spettigue (28), signalman RN
  • Vlag van Nederland Cornelis van der Veer (21), matroos 2e klasse
  • Vlag van Nederland Jordanus Adam van der Vliet (26), korporaal monteur
  • Vlag van Nederland Herman Vukkink (33), sergeant machinist
  • Vlag van Nederland Wilem ALbertus 'Wim' Wahlers (27), korporaal torpedomaker

Onderscheiding[bewerken]

Als blijk van waardering werd aan de Onderzeedienst in 1947 de Militaire Willems-Orde uitgereikt door koningin Wilhelmina.

Trivia[bewerken]

  • In 2014 is een televisiedocumentaire over de O 13 gemaakt in samenwerking met het Comité Nabestaanden Onderzeeboten 1940-1945 en Piet de Jong.[6][7]
  • Een nabestaande van een bemanningslid onderhoudt sinds 2005 een website met betrekking tot de Hr.Ms. O 13 met onder andere reacties van nabestaanden, herdenkingen en monumenten en een uitgebreide historie met een krantenarchief.[8]
Bronnen, noten en/of referenties