Selfkant
 |
|||
|
|||
  |
|||
|
|
|||
| Deelstaat | Noordrijn-Westfalen | ||
| Kreis | Heinsberg | ||
| Regierungsbezirk | Köln | ||
| Coördinaten | 51°1'N 5°55'E | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 42,08 km² | ||
| Inwoners (31-12-2011[1]) | 10.208 (243 inw/km²) | ||
| Hoogte | 69 m | ||
| Burgemeester | Herbert Corsten (partijloos) | ||
|
|
|||
| Postcode | 52538 | ||
| Netnummers | 02456, Saeffelen 02455 | ||
| Kenteken | HS | ||
| Gemeentekernen | 16 Ortsteile | ||
| Gemeentenummer | 05 3 70 024 | ||
| Website | www.selfkant.de | ||
|
|
|||
 |
|||
|
|||
Selfkant is een gemeente in het Kreis Heinsberg in Noordrijn-Westfalen (Duitsland). Het is de meest westelijk gelegen gemeente van Duitsland (5° 55' OL). Zij grenst aan drie kanten, ter hoogte van Sittard, aan Nederland. De grens met Nederland is 27 kilometer lang, de grens met de rest van Duitsland slechts 6 kilometer. Het gebied vormt aldus bijna een enclave aan de oostgrens van Limburg. Het noordwestelijke gehucht Isenbruch is het meest westelijke puntje van Duitsland en ligt slechts 6,5 kilometer van de Maas verwijderd. Selfkant is lid van de Zipfelbund, een verbond waarin de vier geografisch meest 'extreem' gelegen gemeenten van Duitsland samenwerken.[2] Selfkant is een uitgestrekte, hoofdzakelijk agrarische gemeente die uit een aantal dorpjes en kleine woonkernen bestaat. Uitgestrekte bossen bevinden zich alleen in het stroomgebied van de Roode Beek.
Inhoud |
Populatie[bewerken]
Selfkant telt 10.208 inwoners.[3] In 2008 bezat een kwart van de bevolking de Nederlandse nationaliteit. Door de bevolkingsdruk rond het aangrenzende Sittard en vanwege de hogere huizenprijzen in Nederlands Zuid-Limburg vestigen veel Limburgers zich over de grens. In 2003 stelde een Nederlander zich kandidaat voor het ambt van burgemeester.
Deze demografische situatie is precies het spiegelbeeld van die in het dorp Vaals, dat welhaast gezien kan worden als een buitenlandse wijk van het Duitse Aken. Vaals is bijna aan Aken vastgegroeid, en 26% van de inwoners heeft de Duitse nationaliteit.
Plaatsen in de gemeente Selfkant[bewerken]
- Dieck
- Großwehrhagen
- Havert
- Heilder
- Hillensberg
- Höngen
- Isenbruch
- Kleinwehrhagen
- Millen
- Millen-Bruch
- Saeffelen
- Schalbruch
- Stein
- Süsterseel
- Tüddern
- Wehr
Foto's[bewerken]
-
Saeffelen, kerk: Pfarrkirche Sankt Lucia
-
Höngen, kapel (Sankt Lambertuskapelle) in straatzicht
-
Tüddern, kerk
-
Millen, kerk: Propsteilkirche Sankt Nikolaus
Naam[bewerken]
De naam Selfkant is afgeleid van het riviertje de Safel, of Saeffelerbach, die aan de noordkant dwars door dit gebied stroomt en bij Nieuwstadt in de Roode Beek uitmondt. De naam betekent dus niets anders dan Safelkant; hierbij is metathesis opgetreden (wisseling van plaats van medeklinkers). Aan dit beekje ligt ook het dorp Saeffelen, waarvan de naam met de uitgang /-en/ eveneens naar de beek verwijst. Saeffelen werd echter in 1136 voor het eerst vermeld als Safla, een keltisch woord voor 'zandgrond'. De naam wijst aldus op een pre-romeinse nederzetting.
Geschiedenis[bewerken]
In de romeinse tijd liep dwars door de huidige Selfkant de heerbaan van Heerlen (Coriovallum) naar Xanten (Colonia Ulpia Traiana).Tudderen (Teudurum) vormde hierbij een pleisterplaats (statio).
De belangrijkste heerlijkheid in de Selfkant in de Middeleeuwen was oorspronkelijk Millen, de residentie van de heren van Millen, waartoe ook Saeffelen behoorde. In 1282 werd deze heerlijkheid een deel van de heerlijkheid Heinsberg. In 1499 werd die weer verworven door de hertog van Gulik en werd Millen de zetel van een Amtmann. De plaatsen Tudderen, Wehr, Susterseel en Hillensberg behoorden tot het naburige Amt Born en vanaf 1709 tot het Amt Sittard. De geschiedenis van de Selfkant is bijna vier eeuwen lang verbonden geweest met die van Sittard en Born, waarmee het tezamen een westelijk stukje Guliks territorium vormde, dat tot aan de Maas (bij Urmond) reikte. Het dialect van de Selfkant is vrijwel hetzelfde Limburgs als het Sittardse stadsdialect, inclusief de karakteristieke Sittardse diftongering.
Van 1794 tot 1815 was de Selfkant deel van het Franse kanton Sittard. Na het Congres van Wenen werd het deel van de Pruisische Rijnprovincie. De grens met Nederland die toen werd vastgelegd bleef bestaan tot kort na de Tweede Wereldoorlog.
In 1935 werden de vroegere burgemeestersposten Havert en Wehr en de tot de vroegere burgemeesterpost van Saeffelen behorende gemeente Höngen samengevoegd tot het nieuwe Ambt Selfkant, waarmee de naam Selfkant toen pas ambtelijk werd. De gemeente Saeffelen, die sinds 1815 onder de burgemeesterspost van Havert viel, werd bij het Ambt Waldfeucht gevoegd, maar zou in 1969 alsnog worden toegevoegd aan de gemeente Selfkant.
Het bestuur van het nieuwe Ambt Selfkant werd gevestigd in Wehr.
Nederlands drostambt Tudderen[bewerken]
Na de Tweede Wereldoorlog werd Selfkant op 23 april 1949 (het gebied van de huidige gemeente exclusief Saeffelen) geannexeerd door Nederland als vorm van schadevergoeding voor de oorlog. Het door de Duitsers gekozen bestuur werd door Nederland naar huis gestuurd, omdat het in strijd was met de Nederlandse grondwet. Het bestuur werd uiteraard ingericht naar Nederlands model. Dit betekende nogal een verandering: geen gekozen burgemeester en gemeenteraad meer, geen afzonderlijke gemeenten in het gebied. Alles werd samengevoegd en kwam onder gezag van een landdrost; Hubert Dassen werd door de Nederlandse regering benoemd als bestuurshoofd van het drostambt Tudderen, zoals de bestuurlijke naam van Selfkant nu luidde. De Duitse inwoners bleven Duitsers, maar konden een Nederlands paspoort krijgen met de speciale vermelding "wordt behandeld als Nederlander".[4]
Het gebied bezat een speciale status. De regering wilde een overgangsregeling voor ex-Duitse gebieden instellen. Het Duitse bestuur zou als adviesorgaan functioneren. De landdrost van Selfkant stond aanvankelijk onder direct gezag van de regering in Den Haag. Later zou dat veranderen: de landdrost viel toen onder het provinciebestuur van Limburg.[4]
Nog geen jaar na de annexatie was men op hoog niveau onzeker over 'de goede afloop'. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken gaf al in januari 1950 in een vertrouwelijk schrijven aan, dat 'gezien het voorlopige karakter der grenscorrecties in de aangesloten gebiedsdelen' slechts de hoogstnoodzakelijke werkzaamheden uitgevoerd mochten worden. Kort daarop (1952) ging Duitsland druk uitoefenen om de grenscorrecties ongedaan te maken. Veel meer dan de onderhandelingen laten aanslepen kon men van Nederlandse zijde niet. Een kordaat besluit naar de ene of de andere kant zat er niet in; zo kort na de oorlog lag de zaak politiek nog erg gevoelig. Door de weinig meegaande houding van de Nederlandse regering duurde het tot 1957 voordat officiële besprekingen begonnen. Daarna duurde het nog tot maart 1960 vooraleer een akkoord was bereikt.
Al die tijd werden niet al te veel geïnvesteerd in de bouw van woningen en de aanleg van wegen. Wel vestigden zich ook Nederlanders in het gebied. Tot op heden is de Nederlandse invloed nog merkbaar in deze gemeente.
Duitse gemeente[bewerken]
Sinds 1 augustus 1963 hoort Selfkant weer bij Duitsland, na betaling van 280 miljoen Duitse mark. Uit het bestaande drostambt Tudderen werden de oude gemeenten Havert, Hillensberg, Höngen, Millen, Süsterseel, Tüddern en Wehr gevormd. Twee maanden later, op 21 oktober 1963, werden weer de eerste gemeenteraadsverkiezingen onder Duits gezag gehouden. De zeven gemeenten werden, met de gemeente Saeffelen uit het Amt Waldfeucht, op 1 juli 1969 samengevoegd tot de gemeente Selfkant.
In de Nederlandse periode was de N274 aangelegd, die Roermond met Heerlen verbindt. Ook na 1963 bleef het door Selfkant lopende deel van deze weg een smalle strook Nederlands grondgebied. De weg was voorzien van ongelijkvloerse kruisingen met Duitse wegen, zodat een grensdocument op deze weg niet nodig was. Op 25 februari 2002 is dit gedeelte van de N274 alsnog overgedragen aan Duitsland, waarna het het Duitse wegnummer L410 kreeg. In de loop van 2004 zijn aansluitingen aangelegd met diverse wegen, onder andere met de B56 tussen Gangelt en Susterseel.
Met 241 inwoners per km² geldt Selfkant als een landelijke gemeente. Vanwege de gunstige prijs van de grond is de gemeente tegenwoordig zeer in trek bij jonge gezinnen. Ook trekken vele Nederlanders de grens over, om hier een eigen woning te bouwen. Ruim een kwart tot de helft van de inwoners is Nederlands.
Zie ook[bewerken]
Bronnen, noten en/of referenties
|
| Steden en gemeenten in het Kreis Heinsberg |  |
|---|---|
|
Erkelenz · Gangelt · Geilenkirchen · Heinsberg · Hückelhoven · Selfkant · Übach-Palenberg · Waldfeucht · Wassenberg · Wegberg |
 |
Zie de categorie Selfkant van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
