Swalmen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Swalmen

Plaats in Nederland

Situering

Algemeen

22,96 km²

- land

21,54 km²

- water

1,42 km²

Inwoners (1 juli 2006)

8797 (408 inw/km²)

Overig

Postcode

6070-6071

Netnummer

0475

Belangrijke verkeersaders

A 73, N 271

De Swalm bij Swalmen

Nederland

Swalmen ( uitspraak (info·uitleg)) (in de eigen streektaal 'Zjwame') is een plaats en voormalige gemeente in Nederlands-Limburg, die sinds 1 januari 2007 bij de gemeente Roermond hoort. Zij is gelegen tussen Roermond en Venlo, wordt in het westen begrensd door de Maas en in het oosten door de Duitse grens. De gemeente telde bij opheffing onbekend inwoners (31 dec. 2008) en had een oppervlakte van 22,96 km² (waarvan 1,42 km² water). Swalmen zelf is een levendig dorp, dat vanouds industriële bedrijvigheid kent, met name veel klei- en keramische industrie, een papierfabriek, en een ijzergieterij en machinefabriek. De kerkdorpen Asselt en Boukoul maakten tot 2007 ook deel uit van de gemeente Swalmen. Met deze twee andere kerkdorpen bezat deze zeer water-, bos- en natuurrijke gemeente vooral ook een fraai landelijk karakter.

Op 12 september 2006 werd in de Eerste Kamer een wetsvoorstel aangenomen om per 1 januari 2007 de toenmalige gemeente Swalmen samen te voegen met Roermond tot de nieuwe gemeente Roermond, met dan in totaal 54.000 inwoners. Zie ook: Gemeentelijke herindeling in Midden-Limburg.

[bewerken] Naam

Swalmen (in 11e-12e eeuw (de) Sualmo; ca. 1200 Sualmum; 1239 Swalmene) dankt zijn naam aan het riviertje de Swalm. De uitgang -en is bij plaatsnamen die aan een water of riviertje zijn ontleend in Limburg niet ongebruikelijk. Zo vindt men in Zuid-Limburg Gulpen, Mechelen en Voeren, die alle genoemd zijn naar een riviertje.

[bewerken] Geografie

De Swalm is een snelstromende, bochtenrijke bosbeek, die uit het hogergelegen grensgebied van het nabije Duitsland komend, zich door de gehele gemeente slingert en dwars door de dorpskern stroomt. De Swalm mondt even voorbij Swalmen uit in de Maas. Een stukje ten zuiden van deze monding ligt op een hoge oever aan het winterbed van de Maas het pittoreske kerkdorpje Asselt. In het oosten grenst Swalmen aan Duitsland. Voor de samenstelling van het gebied dat tot Midden-Limburg wordt gerekend, zie het lemma Midden-Limburgs.

[bewerken] Geschiedenis

Een grote oudheidkundige bijzonderheid is, dat er in het buitengebied van Swalmen zichtbare resten van een Romeinse weg liggen. Zie hiervoor het lemma Boukoul.

In de middeleeuwen meerden de Noormannen aan bij Asselt, om van daaruit het achterland te plunderen. Het kerkje van Asselt werd in de 11e eeuw gebouwd op een heuvel aan de Maas, waar eerder een fort had gestaan. Deze kerk werd grotendeels gebouwd met stenen afkomstig van Romeinse gebouwen. Van de oorspronkelijke romaanse kerk resteren nog het schip en het koor.

Kastelen bij Swalmen

Swalmen was reeds een heerlijkheid aan het eind van de 13e eeuw. Er bevinden zich nu nog de ruïne van de oude burcht Ouborch of Naborch, en het imposante, fraai onderhouden kasteel Hillenraad. De heerlijkheid Swalmen, na 1695 het Markgraafschap Swalmen en Asselt, hoorde bij het Overkwartier of Opper-Gelre, het afzonderlijke, zuidelijke deel van het hertogdom Gelre. De heerlijkheid was dus tijdens de tachtigjarige oorlog en tot 1713 Spaans, onder het Huis Habsburg. Van 1713 tot 1795 kwam Swalmen samen met Maasniel, het aangrenzende Elmpt (thans in Duitsland), Roermond en Herten aan de Oostenrijkse tak van de Habsburgers. Roermond en omgeving maakten toen deel uit van het 'Belgisch', dat wil zeggen Oostenrijks Overkwartier van Gelder, als klein restant van het oude hertogdom Gelre. Aan de overzijde van de Maas vielen ook Wessem, Kelpen en Oler, en stad en land van Weert (met Nederweert en Meijel) onder dit Oostenrijks of Belgisch Gelre.

In de Franse tijd hoorde dit gebied bij het Belgisch departement van de Nedermaas. Pas in 1815 werd het Nederlands.

[bewerken] Wapen

Het stadswapen komt voor het eerst voor in 1607 -- voor die tijd zegelde de rechter persoonlijk -- en is ontleend aan dat van de familie Van Swalmen (een jongere stam van de familie Van Broeckhuysen, die hetzelfde wapen heeft, waarop Van Swalmen een barensteel ter onderscheiding heeft aanbracht ). Er zijn drie stadszegels in gebruik geweest tot 1792 en vanaf 1614 staat de Heilige Lambertus er als kerkpatroon achter.

[bewerken] Monumenten

Resten van de Romeinse weg van Heerlen naar Xanten, aan de zuidoostrand van de gemeente, tussen de landgoederen Blankwater en Zuidewijck Spick te Boukoul.
Voormalig Kasteel Ouborg (in de volksmond 'Den Aaje borch' → Naborch) is een ruïne uit de 14e eeuw.
Kasteel Hillenraad, vooral uit de 17e /18e eeuw, vormt veruit de belangrijkste bezienswaardigheid. Het is een van de mooiste waterkastelen in Nederland, met vier hoektorens en omringd door grachten. Hillenraad werd al genoemd in 1380. Dit rijksmonument, gelegen in het bos aan de zuidkant van het dorp, in het kerkdorp Boukoul, wordt nog bewoond en is niet voor publiek toegankelijk, maar kan van buitenaf waargenomen worden.
Het hooggelegen Romaanse 'rozenkerkje' van Asselt, aan de Maas (rijksmonument). Ook het interieur is interessant.
Kasteelboerderij Zuidewijck Spick, te Boukoul, edelmanshuis uit de 17e /18e eeuw (rijksmonument). Deze "Spijker" (Spiek) werd al genoemd in 1463.
Graeterhof, landhuis te Boukoul.
De Sint-Lambertuskerk aan de Markt gaat terug tot een maaskeienkerkje van voor 1452, mogelijk zelfs nog uit de 9e en 10e eeuw, maar de huidige kerk is een neo-gotische herbouw uit 1897.
Oude Raadhuis aan de Markt (waarin thans café-restaurant de Mert en het Activiteitencentrum van SGL).
Het oude Station Swalmen dateert uit 1863. Het gebouw diende onder meer voor de huisvesting van "de Milieu- en Heemkunde Vereniging Swalmen".

[bewerken] Rijksmonumenten

Noot: De navolgende tabel beperkt zich tot de dorpskern Swalmen, zonder de tot voor kort nog tot Swalmen behorende kernen Asselt en Boukoul, die hun eigen monumenten bezitten (zie aldaar).
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de rijksmonumenten in de plaats en nabijgelegen gehuchten. De objecten worden getoond zoals deze zijn geregisteerd in het Rijksmonumentenregister, inclusief onderdelen van een monument met een eigen rijksmonumentnummer.

Monumentnr.^?	Naam	Oorspronkelijke functie^?	Coördinaten^?
34957 Info		Boerderij	51°13'40"N, 6°1'50"O
34958 Info		Boerderij	51°14'42"N, 6°2'22"O
34961 Info		Kapel	51°14'19"N, 6°2'39"O
34962 Info		Werk-woonhuis	51°13'55"N, 6°2'8"O
34963 Info		Kapel	51°14'6"N, 6°1'46"O
34964 Info		Boerderij	51°14'5"N, 6°1'45"O
34965 Info	Kasteel Ouborg	Kasteel, buitenplaats	51°13'58"N, 6°1'40"O
34966 Info		Kerk en kerkonderdeel	51°13'52"N, 6°2'9"O
34978 Info	Huis Zuiderwijk-Spiek	Kasteel, buitenplaats	51°12'30"N, 6°2'48"O
46019 Info		Archeologisch monument	51°13'32"N, 6°2'54"O
46020 Info		Archeologisch monument	51°13'32"N, 6°3'31"O
46021 Info		Archeologisch monument	51°13'44"N, 6°3'49"O
46022 Info		Archeologisch monument	51°13'46"N, 6°3'52"O
46023 Info		Archeologisch monument	51°13'60"N, 6°3'32"O
46024 Info		Archeologisch monument	51°14'1"N, 6°4'24"O
46026 Info		Archeologisch monument	51°14'6"N, 6°1'32"O
524395 Info		Kerkelijke dienstwoning	51°13'50"N, 6°2'10"O
524396 Info		Bestuursgebouw en onderdl	51°13'53"N, 6°2'7"O
524397 Info	Moutfabriek J. Hendricks-Crijns BV	Nijverheid	51°14'11"N, 6°2'11"O

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed KICH Rijksmonumenten Dataset

[bewerken] Natuurschoon

Swalmen bezit aan de oostkant een uitgestrekt bosgebied, dat over de grens aansluit op het Brüggener en Elmpterwald. Het is een voortreffelijke omgeving om te wandelen en te fietsen. Het beekdal van de fraai meanderende Swalm geniet de laatste decennia ook nationaal een toenemende belangstelling. In het bos 'Groenewoud' ligt ook een fraai natuurbad, 'de Bosberg'. De Maasplassen bij Asselt, ontstaan door het baggeren van grind, bieden verschillende mogelijkheden tot watersport (zeilen, roeien, surfen) en sportvisserij. In de Asseltse Plassen bevindt zich een jachthaven. De bouw van vakantiehuisjes is in voorbereiding.

[bewerken] Cultuur

[bewerken] Carnaval

Net als in vrijwel alle Limburgse dorpen en steden wordt ook in Swalmen carnaval ("vastelaovindj") gevierd. De oudste vereniging is de Hopsjlokkers, in 1952 opgericht. In 2000 zijn de Fobmötse opgericht, waardoor Swalmen nu twee verenigingen rijk is. Op "vastelaoveszunjig" vindt sinds 2006 het "mertsjpektakel" plaats, een openlucht-optreden met Limburgstalige artiesten.

[bewerken] Sjwaampop

Verder is Swalmen bekend van het openlucht-festival Sjwaampop, dat sinds begin jaren '80 een bekend evenement is geworden.

[bewerken] KVW

Sedert 1967 vindt er jaarlijks in Swalmen een Kindervakantiewerk (KVW) plaats. Met jaarlijks rond de 400 kinderen is dit een van de grootste kindervakantiewerken in de regio. Traditie is daarbij de jaarlijkse motortocht, waarbij meer dan 350 motoren deelnemen, die elk een kind van kvw mee achterop nemen. Op 1 Augustus 2007 had KVW de primeur om als eerste gebruik te mogen maken van een deel van de nieuwe autosnelweg A73. Het was voor het eerst sinds de autoloze zondagen in de jaren 70, dat kinderen weer legaal op een stuk autosnelweg mochten spelen. 's Avonds ging de motortocht ook over dit stuk van de autosnelweg.

[bewerken] Verenigingsleven

Koninklijke Harmonie St. Caecilia (1852)
Swalmens Liedertafel (vanouds ook Swalmer Liedertafel genoemd)
Joekskepèl Kiek Mer
joekskepel Aan Dae Reem 1978
Zate Hermenie Nepomik
Vastelaovesvereiniging "De Hopsjlokkers"
Vastelaovesvereiniging "De Fobmötse"
Trommel en fluiterkorps "Heide"
Schietsportvereniging S.V. de Leuker
Voetbalvereniging DES, nu ook wel bekend als 'vv Swalmen'

en verder uiteraard diverse sportverenigingen

[bewerken] Infrastructuur

Swalmen ligt aan de rijksweg N271, dit was vroeger de meest directe en meest gebruikte verbinding tussen Venlo en Roermond. Deze drukke verkeersader loopt door het dorp. Diverse verkeersmaatregelen, waaronder het plaatsen van flitspalen, moeten de snelheid van automobilisten terugdringen. Begin 2008 is de A73-Zuid geopend, die met een boog om Swalmen heen loopt en de spoorlijn Venlo-Roermond voor een deel volgt. De N271 is hiermee ontlast, waarmee de drukte in het dorp is afgenomen. Om geluidshinder te voorkomen is aan de westkant van Swalmen, daar waar de A73 loopt, een tunnel gebouwd met een lengte van één kilometer, waarvan 400 meter gesloten is. Deze tunnel heeft de naam Swalmen. Zie: Swalmen (tunnel)

Swalmen beschikt over een spoorwegstation dat niet ver van het centrum ligt. Dit station is in 2003 verplaatst, evenals de spoorlijn, in verband met de aanleg van de A73-Zuid.

Zie ook: Openbaar vervoer in Roermond

[bewerken] Oud-burgemeesters

Zie de Lijst van burgemeesters van Swalmen.

[bewerken] Geboren te Swalmen

Wijnand Geraedts (1883-1958), kunstschilder
Marjan Lucas (1957), GroenLinks-politicus
Han Noten (1958), oud-directeur personeelszaken van NS en huidig voorzitter Eerste-Kamerfractie PvdA

[bewerken] Bekende (oud)-Swalmenaren

Mathieu Cordang (Blerick 1869 - Swalmen 1942) was een fameus Nederlands wielerpionier, die in 1895 op de fiets de sneltrein Maastricht-Roermond versloeg.
Misha Latuhihin (Nijmegen 1970), oud volleyballer die olympisch kampioen werd op spelen van 1996. In die tijd woonde hij in Swalmen.

[bewerken] Zie ook

Midden-Limburgs, voor de regionale en culturele context van Swalmen.
Asselt
Boukoul
Kasteel Hillenraad
Kasteel Ouborg
Lijst van burgemeesters van Swalmen

[bewerken] Bronvermelding

Schrijnemakers, Arthur: 'De rivier- en plaatsnaam Swalm(en)', in: Milieu en Heemkunde Vereniging Swalmen, jrg. 11 (1991), 4, 23-25.

[bewerken] Literatuur

Ramakers, A.E.L., 1977 : Honderd eeuwen Swalmen. Swalmen: Commissie 'Honderd eeuwen Swalmen', Swalmer Handelsdrukkerij, 1977.
Dorenbosch,Thijs, Lei Obers, Wim Perriëns en Bert Thijssen, 1989: Swalmens Liedertafel 1889-1989. Kroniek van een honderdjarige. Swalmen: Swalmens Liedertafel.

[bewerken] Bronnen voor historisch onderzoek

De Doop- (vanaf 1643), Trouw- (vanaf 1675) en Huwelijksregisters (vanaf 1643), alsmede de archiefstukken van de Schepenbank van Swalmen bevinden zich in het Rijksarchief Limburg (RAL) te Maastricht.