Universiteit van Franeker

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
De academia van Vrieslant
De academia van Vrieslant

De Universiteit van Franeker (Fries: Universiteit fan Frjentsjer; Latijn: Academia Franekerensis) werd in 1585 opgericht door de Staten van Friesland: de leden vormden tot 1604 het curatorium. De Friese stadhouder Willem Lodewijk was een groot voorstander van de oprichting, waartoe in 1584 besloten werd en de burgemeester van Leeuwarden, Rombertus van Uylenburgh zou in Delft hebben onderhandeld over de oprichting. Er werden vier redenen aangevoerd: het was goedkoper dan studeren in Leiden, de ouders konden beter op het gedrag van hun kinderen letten, het was goed voor de ontwikkeling van de bevolking en het geld dat de studenten zouden uitgeven bleef binnen de provincie.

Dertig jaar lang was de Academie naast de Leidse de enige universiteit in de Nederlanden. De hogeschool was gevestigd in het voormalige Kruisherenklooster te Franeker. Na een aanvankelijk veelbelovende start met groeiende studentenaantallen - vooral de theologische faculteit groeide sterk uit - begon het tij rond 1660 te keren, met een kleine opleving rond 1700. In 1774 moest een grote bezuinigingsoperatie worden doorgevoerd.

Bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan liet stadhouder Willem V het afweten. In 1787 werd het de hoogleraren verboden om deel te nemen aan exercitiegenootschappen. Leden van het hooglerarencorps raakten gefrustreerd of vertrokken. Het aantal studenten daalde onrustbarend. In 1795 waren het er nog maar acht.

De oprichting van een kraamkliniek rond 1798 kwam niet van de grond. In 1811, onder het bewind van Napoleon, werd de universiteit bij decreet opgeheven, tegelijkertijd met de Universiteit van Harderwijk en de Utrechtse Universiteit. Anders dan Utrecht werden Franeker (en Harderwijk) nadien niet weer tot universiteit verheven. Als compensatie werd in Franeker een Atheneum opgericht (1815-1843), maar die instelling was geen lang leven beschoren.

De Universiteit van Franeker had vier faculteiten en kende in totaal 177 hoogleraren - volgens Jensma waren het er 198 - waarvan:

In de 236 jaar van haar bestaan hebben bijna 15.000 studenten ingeschreven gestaan. Een derde daarvan was afkomstig uit het buitenland, waaronder veel Polen en Hongaren, een kwart uit andere provincies van de republiek. Er zijn 2072 studenten gepromoveerd in Franeker. Uit het studentenleven van destijds is het café De Bogt fen Guné overgebleven. Al rond 1625 stond de hogeschool bekend als de suypacademie.

In het Museum Martena is de voormalige xylotheek (houtmonsterverzameling) te zien, opgebouwd door de Duitse plantkundige en bosbouwer F.A. von Schlümbach. Daar zijn ook veel portretten van de professoren tentoongesteld.

Ofschoon de stad niet meer over een universiteit beschikt, vinden er toch nog af en toe academische promoties plaats. Promovendi van de Rijksuniversiteit Groningen die promoveren op een onderwerp dat met Friesland te maken heeft of die een band met Friesland hebben, mogen hun proefschrift in de Franeker Martinikerk verdedigen. Momenteel doet de Christelijke Hogeschool Nederland, locatie Leeuwarden, onderzoek of ze per 2009 een universiteit kan worden.

[bewerk] Bekende studenten en hoogleraren

[bewerk] Bronnen

  • Encyclopedie van Friesland (1958)
  • Jensma, G. (2007) De universiteit te Frejentsjer, 1585-1843. In: de Moanne, nr 10, p. 9-11.

[bewerk] Externe links

 
Persoonlijke instellingen
in andere talen