Universiteit van Franeker
De Universiteit van Franeker of Academie van Friesland (Latijn: Academia Franekerensis) werd in 1585 opgericht door de Staten van Friesland (tot 1604 tevens het curatorium). De Friese stadhouder Willem Lodewijk was een groot voorstander van de oprichting, waartoe in 1584 besloten werd. Rombertus van Uylenburgh, de burgemeester van Leeuwarden, zou op 10 juli 1584, de dag van de aanslag in Delft op Willem van Oranje, hebben onderhandeld over de oprichting. Er zijn destijds vier redenen aangevoerd voor het oprichten van de universiteit: het was goedkoper dan studeren in Leiden; de ouders konden beter op het gedrag van hun kinderen letten; het was goed voor de ontwikkeling van de bevolking; het geld dat de studenten zouden uitgeven bleef binnen de provincie.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
Dertig jaar lang was de Academie naast de Leidse de enige universiteit in de noordelijke Nederlanden. Deze was gevestigd in het voormalige Kruisherenklooster te Franeker. Na een veelbelovend begin met groeiende studentenaantallen - vooral de theologische faculteit groeide sterk uit - stond rond 1625 de hogeschool al bekend als de suypacademie (Uit het studentenleven van destijds is het café De Bogt fen Guné overgebleven). Rond 1660 begon het tij te keren, met een kleine opleving rond 1700. In 1774 moest een grote bezuinigingsoperatie worden doorgevoerd. In 1785, bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan, liet stadhouder Willem V verstek gaan. In 1787 werd het de hoogleraren verboden om deel te nemen aan exercitiegenootschappen. Leden van het hooglerarenkorps raakten gefrustreerd of vertrokken. Het aantal studenten daalde onrustbarend: in 1795 waren er nog maar acht overgebleven.
De oprichting van een kraamkliniek kwam maar niet van de grond. Johannes Mulder vertrok uiteindelijk naar Groningen. In 1811, onder het bewind van Napoleon, werd de universiteit bij decreet opgeheven, tegelijk met de Universiteit van Harderwijk en de Utrechtse Universiteit. Anders dan Utrecht kregen Franeker en Harderwijk nadien hun universiteit niet meer terug. Als compensatie werd een Atheneum opgericht (1815-1843), maar die instelling was geen lang leven beschoren.
Af en toe vinden er in de stad academische promoties plaats: promovendi van de Rijksuniversiteit Groningen die promoveren op een onderwerp dat met Friesland te maken heeft of die een band met Friesland hebben, mogen hun proefschrift in de Franeker Martinikerk verdedigen.
Hoogleraren- en studentenaantallen [bewerken]
De Universiteit van Franeker kende vier faculteiten en had in totaal 170 hoogleraren. Volgens Jensma waren het er 198; waarin het verschil zit, is onduidelijk:
- 43 hoogleraren in de godgeleerdheid
- 39 hoogleraren in de rechten
- 27 hoogleraren in de geneeskunde
- 30 hoogleraren in de letteren
- 31 hoogleraren in de wijsbegeerte
In de 226 jaar van haar bestaan hebben bijna 15.000 studenten ingeschreven gestaan. Een derde daarvan was afkomstig uit het buitenland, waaronder veel Polen en Hongaren, een kwart uit andere provincies van de republiek.[1] Er zijn 2072 studenten gepromoveerd in Franeker.
In het Museum Martena zijn veel portretten van de professoren tentoongesteld. Daar is ook de voormalige xylotheek (houtmonsterverzameling) te zien, opgebouwd door de Duitse plantkundige en bosbouwer Alexander Schlümbach.
Lijst van bekende studenten en hoogleraren [bewerken]
- Foppe van Aitzema, diplomaat in Brunswijk en gezant bij de Hanzesteden
- Lieuwe van Aitzema, historicus, diplomaat, bon vivant en spion
- Ruard Andela
- Willem Baudartius, theoloog
- Balthasar Bekker, predikant en theoloog
- Court Lambertus van Beyma, patriot, notaris, Statenlid en volksvertegenwoordiger
- Govert Bidloo, anatoom
- Cornelis van Bijnkershoek, president van de Hoge Raad van Holland, Zeeland en West-Friesland
- Nicolaas Blankaart, hoogleraar Grieks en geschiedenis
- Steven Blankaart, promoveerde in de medicijnen en filosofie
- Johannes Bogerman, theoloog, tevens hoogleraar te Franeker
- Hector van Bouricius, hoogleraar, raadsheer en griffier bij het Hof van Friesland
- Sebald Justinus Brugmans, arts en botanicus
- Petrus Camper, arts en wetenschapper, hoogleraar te Franeker
- Johannes Coccejus, hoogleraar Oosterse talen
- René Descartes, student, 1628 - 1630
- Johannes van den Driesche, hoogleraar Oosterse talen
- Eise Eisinga, deeltijdstudent, later buitengewoon hoogleraar.
- David van Goorle (Gorlaeus), student wijsbegeerte
- Sicco van Goslinga, regent en diplomaat
- Willem van Haren, schrijver en politicus
- Onno Zwier van Haren, Nederlands politicus en dichter
- Pieter Harting, hoogleraar geneeskunde aan het Atheneum van 1841 tot aan de sluiting in 1843
- Daniël Heinsius, humanistisch geleerde
- Tiberius Hemsterhuis, hoogleraar Grieks en filosoof
- Ulrik Huber, jurist en politiek filosoof
- Theodorus van Kooten, hoogleraar Latijn en geschiedenis, en patriot
- Johann Samuel König, hoogleraar wiskunde en filosofie, 1744-1749
- Jodocus van Lodenstein, predikant
- Willem Loré, waterstaatkundige
- Marcus Lycklama à Nijeholt, hoogleraar en grietman van Ooststellingwerf en Weststellingwerf, lid Staten-Generaal
- Johannes Maccovius, theoloog en zwager van Saskia van Uylenburgh
- Henricus Antonides Nerdenus, hoogleraar theologie 1585 - 1614
- Adriaan Metius, wiskundige en astronoom; eerst student, later professor en rector
- Johannes Mulder (1769-1810), medicus, anatoom, gynaecoloog
- Mattheus Brouërius van Nidek, dichter; tussen 1696-1697 student
- Jacob Perizonius, hoogleraar geschiedenis en welsprekendheid 1682-1693
- Murk van Phelsum, arts, farmacoloog
- Joachim Ripperda, buitengewoon ambassadeur naar Londen, ivm de Dutch Gift
- Herman Alexander Röell, professor theologie
- Petrus Stuyvesant, gouverneur van Nieuw-Amsterdam
- Jean Henri van Swinden, hoogleraar natuurkunde en wijsbegeerte
- Christiaan Hendrik Trotz, hoogleraar rechten
- Johan Valckenaer, jurist en patriot
- Lodewijk Caspar Valckenaer, hoogleraar Grieks 1741-1765
- Johannes Henricus Voorda, hoogleraar Rechten en patriot, 1797 - 1802
- Willem IV van Oranje-Nassau, erfstadhouder
Zie ook [bewerken]
Referenties [bewerken]
- ↑ G.T. Jensma e.a. (red.), Universiteit te Franeker 1585-1811. Bijdragen tot de geschiedenis van de Friese Hogeschool, Leeuwarden 1985.
Bronnen [bewerken]
- Encyclopedie van Friesland (1958)
- Jensma, G. (2007) De universiteit te Frjentsjer, 1585-1843. In: de Moanne, nr 10, p. 9-11.
Externe links [bewerken]
- (nl) Frieslands Hoogeschool en het Rijks Athenaeum te Franeker.
- (nl) NRC artikel over de Universiteit van Franeker door Peter van Rooden
| Universiteiten in Nederland | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
