Canon van Vlaanderen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

De Canon van Vlaanderen behelst zestig historische Vlaamse ankerpunten ("vensters" genoemd) die het hedendaagse Vlaanderen vormgeven. Deze canon is een project waarbij de Vlaamse overheid een overzicht van gebeurtenissen, data, personen, tradities, boeken, voorwerpen en kunstwerken chronologisch liet bundelen om de geschiedenis van Vlaanderen sterker in de verf zetten.[1]

De Vlaamse regering onder leiding van minister-president Jan Jambon (N-VA) kwam bij de regeringsonderhandelingen in 2019 tot het akkoord om in navolging van de Nederlandse canon ook een Vlaamse canon te ontwikkelen.[2] Een onafhankelijke expertencommissie werkte bijna 3 jaar aan de Canon van Vlaanderen, alvorens het op 9 mei 2023 aan het grote publiek voor te stellen.[3][4][5] Uit meer dan vijfhonderd mogelijke onderwerpen selecteerden zij zestig Vlaamse “vensters” die aandacht hebben voor politiek, cultuur, archeologie, economie, wetenschap, ecologie of sport.[6]

Overzicht[bewerken | brontekst bewerken]

Canonitem Onderwerp Periode
Een plek in de wereld 12.000 jaar geleden
Neanderthalers in de Maasvallei De oudste sporen van menselijke bewoning ca. 500.000-38.000 jaar geleden
De nederzetting van Rosmeer De eerste landbouwers ca. 5300-4590 v.Chr.
Kelten op de Kemmelberg Keltische centralisatie van macht ca. 800-500 v.Chr.
Tongeren, Romeinse stad Romanisering van de Lage Landen ca. 10 v.Chr. - ca. 400 n.Chr.
Karel de Grote De Franken ca. 747-814
Hebban olla vogala Sporen van het oudste Nederlands Einde 11e eeuw
De windmolen van Wormhout Vernieuwingen in de landbouw ca. 1183
De verdwenen Zwinhavens Brugge, verbonden met de zee ca. 1100-1500
Steden op de kaart van Al-Idrisi Contacten met de moslimwereld ca. 1154
Begijnhoven Vrouwen verenigen zich 13e eeuw
Reynaert de vos Literatuur in de volkstaal ca. 1260
1302 Sociale revoluties in de steden van Vlaanderen en Brabant 1302
Het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck De middeleeuwse beeldtaal 1432
De slag bij Gavere De Bourgondiërs 1453
Het Ros Beiaard van Dendermonde Processies en ommegangen Ten laatste 1460
Het Mechels Koorboek Polyfone muziek in de Lage Landen ca. 1515
Erasmus Het humanisme ca. 1469-1536
Pedro de Gante Europeanen in een ‘Nieuwe Wereld ca. 1480-1572
Dulle Griet Pieter Bruegel de Oude en de renaissance 1563
De Beeldenstorm Burgeroorlog in de Nederlanden 1566
Simon Stevin De blik van de wetenschap 1548-1620
Cathelyne Van den Bulcke Heksenprocessen in Europa ? - 1590
Aanbidding door de koningen Rubens en de barok 1624
Het bombardement van Brussel Oorlogen in de Spaans-Habsburgse Nederlanden 1695
Keizerin Maria Theresia Verlichting in Europa 1717-1780
Mule Jenny De komst van machines en fabrieken ca. 1800
Het wetboek van Napoleon De Franse Tijd 1804
Een liberale grondwet België onafhankelijk 1830-1831
De eerste treinrit Het spoor ontsluit het land 1835
Leeuw van Vlaenderen Hendrik Conscience en de Vlaamse Beweging 1838
De aardappelcrisis Arm Vlaanderen 1845-1847
De vrijmaking van de Schelde Antwerpen, poort naar de wereld 1863
Emilie Claeys De ‘sociale kwestie’ in de 19e eeuw 1855-1943
De intrede van Christus in Brussel in 1889 van James Ensor Vernieuwing in de beeldende kunst 1889
Bloednacht in Leuven Vechten voor stemrecht 1902
Marie Belpaire Meisjes naar school 1853-1948
Drie kraaiende hanen De Vlaamse beweging en de taalstrijd 1910
De Ronde van Vlaanderen Het land van de koers 1913
Paul Panda Farnana Congo, veroverd en gekoloniseerd 1888-1930
Treurend ouderpaar van Käthe Kollwitz De Eerste Wereldoorlog 1914-1918
Multiculturele mijncités Steenkool in Limburg 1901-1992
De jeugdbeweging van Jozef Cardijn Verzuiling en secularisatie Jaren 1920
Ons Kookboek Culinaire canons 1927
De IJzertoren De erfenis van de Eerste Wereldoorlog 1930
Het drama van Meensel-Kiezegem De Tweede Wereldoorlog 1940-1945
De Dossinkazerne De Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog 1940-1945
Het Sociaal Pact De sociale zekerheid en de verzorgingsstaat 1944
Lintbebouwing Ruimtelijke ordening in Vlaanderen 1948
Paula Sémer Televisie als venster op de wereld 1925-2021
De Oostakkerse gedichten van Hugo Claus Artistieke vernieuwing na 1945 1955
De pil Seksuele revolutie en vrouwenrechten 1961
Le Plat Pays van Jacques Brel Franstalige cultuur in Vlaanderen 1962
De vastlegging van de taalgrens België wordt een federale staat 1962-1963
Staal in Vlaanderen Economische groei in de sixties 1967
Rock Werchter Festivalcultuur 1975
De euro Europese integratie 2002
Het homohuwelijk Holebi’s, van discriminatie tot emancipatie 2003
Goesting Een standaardtaal voor Vlaanderen 2004
De wereld in Vlaanderen 2000

Doel[bewerken | brontekst bewerken]

Het doel van een Vlaamse canon bestaat erin om het collectief geheugen van de Vlamingen te versterken, waarbij deze ook zou gebruikt kunnen worden door het Vlaamse onderwijs en bij het integratieproces van nieuwkomers. Net als in Nederland is de canon niet enkel bedoeld voor in de les geschiedenis. Het zou wel als hulpmiddel kunnen dienen ter inspiratie voor leraren in het basisonderwijs, en ook voor leraren van diverse vakken in het secundair onderwijs. In het regeerakkoord 2019-2024 staat beschreven:

Het is essentieel dat we de Vlaamse identiteit complexloos kunnen beleven, onder meer via gedeelde symbolen. Tegen die achtergrond vragen we aan een groep onafhankelijke experts om op wetenschappelijke basis een Canon van Vlaanderen op te stellen. Het gaat om een lijst van ankerpunten uit onze Vlaamse cultuur, geschiedenis en wetenschappen, die zowel in het onderwijs als in het kader van inburgeringstrajecten ter ondersteuning gebruikt worden.

Door het akkoord ontstond er een maatschappelijke discussie waardoor de commissie ervoor koos om de canon van Vlaanderen los te koppelen van de Vlaamse identiteit. Men wil de canon niet 'in beton gieten' en zou ten gepaste tijden aangepast worden door de commissie indien nodig. De canon van Vlaanderen moet volgens de opdrachtbrief die de commissie van minister Weyts meekreeg "vensters op de geschiedenis openen, geen deuren sluiten", en ook "functioneren als een bijdrage aan het collectief geheugen, en aan de dialoog tussen alle inwoners."[7]

De voorwaarde van Gerard dat het project niet identitair of natievormend zou zijn, werd gereflecteerd in de opdrachtbrief. Dumolyn verklaarde dat geen enkel commissielid uitging van het bestaan van een essentiële Vlaamse identiteit en dat zoiets ook helemaal niet bestond.[8] Daarentegen noemden beleidsnota's van de Vlaamse regering de canon een instrument om de "Vlaamse identiteit te versterken" en verklaarde minister-president Jambon dat de canon "natuurlijk de Vlaamse identiteit [moest] bevorderen".[9] Dumolyn zag geen graten in deze dubbelzinnigheid en beweerde dat er in de teksten niets zou staan dat gerecupereerd of misbruikt kon worden.[8]

Samenstelling commissie[bewerken | brontekst bewerken]

De commissieleden hebben diverse achtergronden, onder andere filosofie, archeologie, literatuurwetenschappen en kunstgeschiedenis. Jan Dumolyn is met Emmanuel Gerard de enige professor geschiedenis in de canoncommissie. De volgende personen zetelen in de commissie:[10]

Kritiek[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds de beslissing om een canon van Vlaanderen te ontwikkelen ontstond er een maatschappelijke discussie tussen wetenschappers, academici en de cultuursector. De voornaamste kritiek zou zijn dat de "Vlaamse canon neigt naar superioriteits­denken" en dat "het Vlaanderen van vroeger niet hetzelfde is als het Vlaanderen van vandaag".[11] Ook de Vlaamse Vereniging van Leraren Geschiedenis en Cultuurwetenschappen (VVLG) stelt dat een canon "een fout beeld ophangt van het verleden".[12]

Ondanks de kritiek blijft de Vlaamse regering bij haar standpunt dat een canon vooral een positief project is om het collectief geheugen van Vlaanderen te versterken. Tijdens de lopende maatschappelijke discussie besloot productiehuis De Mensen een nieuwe documentairereeks, Het verhaal van Vlaanderen, te ontwikkelen. Hierbij gaat presentator Tom Waes op reis in Vlaanderen doorheen de geschiedenis.[13]

De Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten publiceerde in oktober 2022 een uitgebreide kritische nota van historici Marc Boone, Jo Tollebeek en Karel van Nieuwenhuyse. Zij vermoeden een poging om een anti-Belgisch canon te introduceren, opgelegd vanuit de Vlaams-nationalistische N-VA.[14][15] Historicus Bruno De Wever verwierp het concept van een Canon, dat hij “een politiek project” noemt, bedoeld voor natievorming. Zijn broer, politicus Bart De Wever (NVA), was dan weer voorstander.[16]

Na de publicatie in mei 2023 werd in de pers een overwegend positief oordeel geveld,[17] en waren verschillende groepen aangenaam verrast, mede door de – onverwachte – opname van elementen van tolerantie en diversiteit.[18][19] Toch wezen critici op – volgens hen - hiaten of onevenwichten in de Canon:

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]