Daniël (Hebreeuwse Bijbel)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De profeet Daniël op het fresco van Michelangelo in de Sixtijnse kapel

Daniël (Hebreeuws: דָּנִיּאֵל, "God is mijn rechter") is de hoofdpersoon van het Bijbelboek Daniël. Christenen zien Daniël als een profeet,[1] maar het gelijknamige boek behoort in de Joodse indeling tot de Geschriften, niet tot de Profeten. Daniëls naamdag valt binnen de Rooms-Katholieke Kerk op 21 juli.

Biografie[bewerken]

Daniël was een Jood die rond 605 v.Chr. met leden van de koninklijke familie van Jojakim en hoge edelen als gijzelaar naar Babylonië was gevoerd door Nebukadnezar II. Hij en zijn drie vrienden, Chananja, Misaël, en Azarja (met hun Babylonische namen aangeduid als Sadrach, Mesach en Abednego) maakten carrière aan het hof van Nebukadnezar, ondanks een aantal confrontaties met Nebukadnezar.

Daniël kwam bekend te staan als een droomuitlegger en voorspeller van de toekomst.[2] Op de dag voordat Babylon werd veroverd door de Perzen, voorspelde Daniël dit aan Belsassar toen hem werd gevraagd de betekenis van het raadselachtige Mene mene tekel ufarsin te verklaren. Daniël werd als derde in het koninkrijk van de Babyloniërs aangesteld.[3]

Beltesassar[bewerken]

Net als zijn drie vrienden kreeg Daniël een Babylonische naam: Beltesassar (בֵּלְטְשַׁאצַּר, belṭša’ṣṣar).[4][2] Dit was in de oudheid een gebruik om duidelijk te maken dat er van een machtsovername sprake was.[5] Het eerste deel van de naam, "Belt", verwijst naar Baäl of Bel, waaraan Nebukadnezar ook refereerde.[6] De naam kan zijn afgeleid van het Akkadische balāt-šarri-uṣur ("hij bescherme het leven van de koning!") of balāt-šu-uṣur ("hij bescherme zijn leven!").

Daniël in de leeuwenkuil[bewerken]

Peter Paul Rubens, Daniël in de leeuwenkuil

Na de verovering van Babylon door de Perzen bleef Daniël aan het hof van de (nieuwe) koning Darius de Mediër en werd hij aangesteld als een van drie rijksbestuurders. Omdat Darius overwoog Daniël over het hele rijk aan te stellen, wilden zijn collega-rijksbestuurders en de satrapen hem uit de weg ruimen. Ze overtuigden de koning een wet uit te vaardigen die verbood tot een god te bidden. Toen Daniël dat toch deed, werd hij in een leeuwenkuil gegooid. Een engel beschermde Daniël. Nadat hij uit de leeuwenkuil was gehaald, werden de mannen die Daniël hadden beschuldigd erin gegooid en door de leeuwen verscheurd.[7]

Einde[bewerken]

Het boek Daniël eindigt abrupt, met het einde van een apocalyptische profetie. Er wordt niets gezegd over het einde van Daniëls leven of zijn dood.

Volgens Rabbijnse literatuur leefde hij nog in de tijd van Ahasverus[8] en werd hij gedood door Haman.[9]

Volgens Flavius Josephus bouwde Daniël een toren in Ekbatana (Hamadan), met daarin de graven van de Medische, Achaemenidische en Partische koningen. Hij zou zijn visioenen in Susa hebben ontvangen, waar hij woonde, vlakbij een plaats waar een deel van de geroofde schat uit de tempel van Salomo werd verborgen.[10] Islamitische bronnen verhalen erover dat moslims zijn lichaam hadden ontdekt, of mogelijk alleen een doos waarin zijn zenuwen en aders zaten, samen met een boek, een urn met vet en een zegelring waarin een afbeelding was gegraveerd van een man die door twee leeuwen werd gelikt. Het lichaam werd herbegraven en degenen die het lichaam begroeven, werden onthoofd om te verhinderen dat ze de plaats zouden onthullen.[11]

Historiciteit[bewerken]

Analyse van het boek Daniël toont aan dat de hoofdrolspeler niet als historisch persoon moet worden begrepen: "Er kan geen twijfel over bestaan: de Daniël uit het boek Daniël is een ideaalbeeld; de verhalen over hem hebben duidelijk legendarische kenmerken."[12]

Zo beschreef Ezechiël Daniël als een wijze uit een ver verleden, naast Noach en Job,[13] een reputatie die hij ook buiten Israël had. In het Aqhat epos komt een zekere Danil of Danilu voor, een rechter en wijze, die zich inspant voor de rechten van weduwen en wezen.[14] Mogelijk haakte Ezechiël (ook) aan op de traditie die te vinden is in Jubileeën, dat min of meer gelijktijdig met het boek Daniël ontstond (2e eeuw v.Chr.), en waarin Danel of Daneel de schoonvader van Henoch was en als prototype van alle wijzen gold.

Dit wil niet zeggen dat Daniël dezelfde is als Danel. In de apocalyptische literatuur wordt wijdverbreide, voorkeur aangetroffen voor ideaaltypische figuren uit de vroege periode. Met de naam Daniël zette de auteur(s) van het boek Daniël de ander traditie voort rondom de met de figuur Danel verbonden andere tradities met een, ten tijde van de Tweede Tempel, levendig paradigma van een wijze.[15]

Graf[bewerken]

De tombe van Daniël (volgens traditie) in de Iraanse stad Susa

Van zeven locaties wordt beweerd dat Daniël daar begraven ligt: de bekendste is de graftombe van Daniël in Susa (Iran). De andere locaties zijn:

Somnia Danielis[bewerken]

Gedurende de Middeleeuwen was er een wijd verspreid Somniarium, een boek waarin dromen worden uitgelegd, dat ook wel Somnia Danielis ("De dromen van Daniël") genoemd werd, omdat het aan Daniël werd toegeschreven.