Elzas

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de wijnstreek in deze regio, zie Elzas (wijnstreek)
Nuvola single chevron right.svg Voor de Belgische adellijke familie, zie Huis van de Elzas
Elzas
Regio van Frankrijk Vlag van Frankrijk
Vlag van de Elzas Wapen van Elzas
Ligging van de Elzas in Frankrijk
Algemeen
Oppervlakte 8.280 km²
Inwoners (31-12-2007) 1.859.558 (225 inw/km²)
Hoofdplaats Straatsburg
Arrondissementen 13
Kantons 75
Gemeenten 903
Departementen Bas-Rhin (67)
Haut-Rhin (68)
Portaal  Portaalicoon   Frankrijk

De Elzas (Frans: Alsace, Duits: Elsass ) is een regio in het oosten van Frankrijk. De hoofdstad is Straatsburg. In het westen van de Elzas liggen de Vogezen, in het oosten langs de Rijn ligt het Rijndal. Beide lopen langgerekt en evenwijdig van het zuiden naar het noorden. Dat komt overeen met de lange vorm van de Elzas.

De Elzas is bekend om de huizen, die er in vakwerk zijn gebouwd.

De Elzas is onderverdeeld in de departementen Haut-Rhin en Bas-Rhin.

Geschiedenis[bewerken]

De Elzas werd in de vijfde eeuw, evenals Zwitserland en het huidige zuidwesten van Duitsland, bevolkt door de Germaanse stam van de Alemannen maar al rond 500 ingelijfd bij het Frankische Rijk. Het was samen met Lotharingen vanaf de splitsing van het Frankische Rijk duizend jaar lang, tot in de 17de eeuw, een integraal deel van het Duitse Rijk (Heilige Roomse Rijk). Bestuurlijk was het onderverdeeld in ca. 70 steden waarvan 10 rijkssteden, die direct onder de Duitse keizers stonden, en in vele geestelijke en adellijke heerlijkheden. Het bekende heersersgeslacht Habsburg vormde een van deze lokale feodale heersers en had dus zijn oorsprong in de Elzas; het zou later zijn macht overigens in oostelijker streken gaan vestigen. Cultureel behoorde de Elzas tot het Rijnland en als zodanig maakte het in de 16de eeuw ook de lotgevallen mee van de kerkhervormingsstrijd in het Duitse Rijk: vooral de Elzasser steden voerden toen het lutheranisme in. In het zuiden was de oriëntatie op Zwitserland gericht en daar werden het calvinisme en Zwinglianisme van invloed met als centrum Mühlhausen (Mulhouse). Vooral Straatsburg bleef een belangrijk intellectueel centrum waarin al deze stromingen lange tijd naast elkaar konden voortbestaan. Sociale, religieuze en economische onrust bracht de plattelandsbevolking ertoe zich aan te sluiten bij boerenopstanden die in de midden en zuidelijke Duitse landen om zich heen grepen en zeer gewelddadig door de adel werden onderdrukt. Om de uit balans geraakte machtsverhoudingen opnieuw vast te leggen werd in Duitse landen een Dertigjarige Oorlog gevoerd en bij de vrede in 1648 vond in tal van gebieden, ook in de Elzas, een herstel van het rooms-katholicisme plaats.

Het zuiden van de Elzas (Sundgau, nu het departement Haut-Rhin) kwam in die vredesbesprekingen grotendeels in Franse handen. Dit was het eerste succes in van het Franse streven naar de Rijn als de Franse staatsgrens. De volgende stap vond in 1681 plaats met de overgang van Straatsburg en omgeving naar Frankrijk. Overige gebieden volgden één voor één en in de loop van een eeuw kwam de gehele Elzas onder Frans gezag, hoewel de Franse koningen tal van autonome bestuursvormen en rechtsplegingen lieten voortbestaan. De Franse revolutie voerde in 1789 een centralistisch bestuur in en sindsdien kreeg de verfransing steeds meer gestalte, vooral onder de burgerij die zich nu op Parijs ging oriënteren. De plattelanders bleven niettemin als vanouds Duitse dialecten spreken. Maar vooral het Franse onderwijs bracht daar het begin van een tweetaligheid.

Na de Frans-Duitse Oorlog van 1870 moest Frankrijk het gebied aan het nieuwe Duitse Keizerrijk afstaan. Daarin vormde het sindsdien de provincie (Elzas-Lotharingen). In Frankrijk bestond zeer veel weerzin tegen dit vredesverdrag, weerzin die voeding gaf aan decennialange revanchegedachten, dit Revanchisme zou op zijn beurt weer bijdragen aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Nu werd het Frans radicaal verwijderd uit het bestuur en het onderwijs. Honderdduizend, één op de tien, Elzassers vertrokken daarom naar Frankrijk. Na de Eerste Wereldoorlog, bij de ondertekening van de Vrede van Versailles in 1919 werd de Elzas weer door Frankrijk ingelijfd. Nu riep de drastische invoering van het Frans in bestuur en op school verzet op, niet zozeer om nationale maar om praktische redenen. De meeste Elzassers verstonden namelijk geen Frans. Een autonomiebeweging wilde een aparte bestuurlijke status verwerven maar dat werd door Parijs heftig afgewezen als uiting van landverraad. De intocht van het Duitse leger in 1940, na de Duitse bezetting van Frankrijk, werd daarom niet door alle Elzassers afgewezen. De nazi-terreur bracht daar verandering in, vooral na de invoering van de dienstplicht in de Wehrmacht. De intocht van het Franse leger in 1945 was een bevrijding en nadien besloten steeds meer Elzassers definitief Frans te worden en hun Duitse dialect niet meer door te geven aan hun kinderen. Tot in de jaren zeventig was er nog sprake van een zekere Duitse oriëntatie door de algemene afstemming op Duitse films, radio en TV-zenders en de Duitstalige edities van de Elzasser kranten. Maar deze generatie die Duits op school had moeten leren en voor wie Frans een betrekkelijk vreemde taal was gebleven, is nu uitgestorven. De enige officiële taal van de Elzas is het Frans, wat sinds 1945 ook de meest gesproken taal geworden is. De taal van de oudere generatie op het platteland is hier en daar Rijnfrankisch in het noorden en Nederalemannisch dialect in het zuiden. De oorspronkelijke culturele verwevenheid met de Duitse streken aan de andere zijde van de Rijn is nog steeds te zien in de al dan niet min of meer verfranste namen van de meeste plaatsen en andere geografische aanduidingen. Ook de traditionele huizenbouw sluit aan bij die van het Rijnland en met name die in Baden.

Historische gebieden[bewerken]

Droysens Historische Handatlas(1886), kaartblad Elsass (1648-1789) onderscheidt de volgende gebieden (tussen haken de Duitse benaming zoals die in deze atlas teruggevonden kan worden):

I. Geestelijke staten:

II. Rijkssteden en rijksdorpen

  • 13. rijksstad Straatsburg met de ambten Ilkirch (Illkirch), heerlijkheid Barr, Marlenheim en Wasselonne (Wasselnheim)
  • 13a. heerlijkheid Herrenstein (1527-1651 aan Straatsburg) (Strassburg)
  • 14. Decapolis
  • 15. 40 Rijksdorpen (Landvoogdij Haguenau) (Hagenau)

III. Wereldlijke staten *A. Sundgau

*B. Opper-Elzas

*C. Neder-Elzas

*D. Overige Oostenrijkse gebieden

  • 25a. heerlijkheid Biesheim (verbonden met Breisach in Baden)

*E. Niet-Oostenrijkse gebieden

IV.

Economie[bewerken]

De Elzas is onder andere bekend als wijnstreek van witte wijn, onder meer Riesling en Sylvaner.

Geografie[bewerken]

De Elzas ligt in het oosten van Frankrijk aan de linkeroever van de Rijn, die de grens met Duitsland vormt. In het westen ligt de Elzas tegen de regio Lotharingen, of Frans la Lorraine. Van het noorden naar het zuiden lopen door de Elzas, aan de grens met la Lorraine, de Vogezen, een middelhoge bergketen. In het oosten van de Elzas sterkt zich evenwijdig tussen de Vogezen en de Rijn, het Rijndal uit.

Plaatsen[bewerken]

De kathedraal van Straatsburg

De hoofdstad is Straatsburg. Enkele andere plaatsen in de Elzas zijn onder andere:

Eten en drinken[bewerken]

De Elzasser keuken bestaat uit stevige kost naagepast aan de lange, donkere en koude winters.

  • Bäckeoffe: drie soorten gemarineerd vlees met aardappels in witte Elzasser wijn
  • Choucroute garnie: zuurkool met verschillende soorten varkensvlees
  • Coq au Riesling: haan in saus van witte Rieslingwijn
  • Flammeküche ook wel Tarte flambée: dunne pizza's belegd met room, kaas en spek
  • Kugelhopf: tulbandcake met rozijnen
  • Munster: de kaas van de Elzas
  • Spätzle: soort van deegknoedels
  • Tarte aux Brimbelles: Bosbessentaart

Geboren in de Elzas[bewerken]

Zie ook[bewerken]