Veganisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Veganisme is een levenswijze waarin gestreefd wordt naar het volledig vermijden van het gebruik van dieren.[1][2] Veganisten zijn tegen elke vorm van wreedheid tegenover dieren.[2]

Etymologie en geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De term veganisme is het Nederlandstalige equivalent van het Engelse woord "veganism".[3] Dit is afgeleid van de term "vegan" die in 1944 werd voorgesteld door Donald Watson, oprichter van The Vegan Society.[4] De Nederlandse Vereniging voor Veganisme definieert veganisme als "een levenswijze waarbij – voor zover praktisch haalbaar – wordt afgezien van alle vormen van exploitatie van, en wreedheid naar, dieren voor eten, kleding of andere doeleinden."[1]

Levenswijze[bewerken | brontekst bewerken]

Veganisme bepaalt in de eerste plaats de keuze voor een voedings- en kledingwijze, in die zin dat noch dieren zelf, noch producten van dieren als dierlijke melk, eieren en honing als voedsel gebruikt worden.

Op het gebied van voeding consumeren veganisten geen dierlijke producten als vlees en gelatine alsmede door dieren voortgebrachte producten zoals zuivel, eieren en honing. Op het gebied van kleding wordt het gebruik van materialen waarvoor een dier gedood moet worden (zoals leer, bont, dons, zijde en ivoor) vermeden. Materialen die verkregen kunnen worden zonder dat het dier gedood hoeft te worden (zoals wol) worden eveneens afgewezen, omdat ook hiervoor dieren gebruikt worden.

Veganisme heeft ook invloed op keuzes voor bijvoorbeeld vervoermiddelen, werkkrachten, sportattributen, amusementsattracties en huisdieren. In al deze gevallen wordt het gebruik van dieren door veganisten in principe afgewezen. Bij de keuze voor consumentenartikelen (in het bijzonder cosmetica) is het essentieel dat producten vrij zijn van dierlijke ingrediënten, en niet zijn getest op dieren.

Veganisme stelt zich voor als een streven - "voor zover mogelijk en in de praktijk uitvoerbaar". Naleving van de beoogde principes wordt beperkt door de praktische toepasbaarheid in de maatschappij. Het gebruik van medicatie, vanwege de afwijzing van dierproeven, is bijvoorbeeld omstreden, aangezien alle medicijnen eerst getest moeten worden op dieren.

Positieve effecten van veganisme[bewerken | brontekst bewerken]

  • Dierenwelzijn: Het gaat hierbij om bezwaren tegen toegebracht leed en schade aan dieren bij de vervaardiging van dierlijke producten, evenals het vermijden van speciësisme.
  • Gezondheid
  • Wereldvoedselprobleem: Hierbij wordt aangenomen dat er sprake is van voedselschaarste doordat veeteelt naar verhouding veel landbouwgrond in gebruik neemt. Bij vervanging van dierlijke producten door plantaardige producten met gelijke voedingswaarde is in de regel minder landbouwgrond nodig, afhankelijk van het product. Voor dierlijk voedsel is ook veel meer water nodig[5] dan voor plantaardig voedsel.[6][7] Dierlijke voeding heeft volgens deze redenatie dus een grotere ecologische voetafdruk dan plantaardige voeding.[8][9][10][11]
  • Zorg voor het milieu: De keuze voor een veganistisch voedingspatroon kan een manier zijn om de klimaatverandering terug te dringen, aangezien veeteelt een van de grotere uitstoters van broeikasgassen is.[12][13][14] De uitstoot van broeikasgassen blijkt in sterkere mate afkomstig van de veestapel dan van het verkeer.[8][15][16][17]

Veganisme in religie[bewerken | brontekst bewerken]

Enkele godsdiensten hebben verwantschap aan het veganisme. Het boeddhisme predikt om al wat leeft zo voorkomend mogelijk te bejegenen. In wezen impliceert een consequente naleving hiervan een veganistische houding ten opzichte van dieren. Ongeveer hetzelfde is het geval bij het jaïnisme uit India. Volgens een islamitische traditie zou Mohammed gezegd hebben dat wie goed is voor dieren, goed is voor zichzelf.[18][19] Desondanks is veganisme onder moslims niet wijdverspreid. Bijbelvorsers zullen ter staving van hun persoonlijke keus voor het veganisme in dat geschrift, teksten vinden als Spreuken 12:10: "De rechtvaardige kent het leven van zijn beest; maar de barmhartigheden der goddelozen zijn wreed."

Veganistisch voedingspatroon[bewerken | brontekst bewerken]

Een veganistisch voedingspatroon bestaat volledig uit niet-dierlijke voeding. Zie Plantaardig dieet voor het hoofdartikel over dit onderwerp
Fruit, groenten, noten, granen en peulvruchten zijn de belangrijkste elementen van veganistische voeding

Een veganistisch voedingspatroon is in brede zin gelijkend aan een plantaardig dieet, maar stelt ook ethische voorwaarden aan de plantaardige voeding. Een veganistisch voedingspatroon bestaat uit voeding waarbij geen dieren gebruikt zijn in het productieproces. Naast het lichaam van dieren (zoals vlees, gelatine of levertraan) en hun secreties (zoals zuivel, eieren, honing), sluit een veganistisch voedingspatroon ook dat uit waarvoor dieren zijn gebruikt (zoals producten gemaakt met behulp van dierlijke stoffen dierlijk stremsel, of die gevonden zijn met behulp van dieren zoals truffels). Meestal worden dierlijke voedingsmiddelen vervangen door plantaardige alternatieven, zoals melkvervangers, tofoe of egg-replacerpoeder.

Bekende veganisten[bewerken | brontekst bewerken]

Acteur en veganist Joaquin Phoenix.

Bekende internationale veganisten zijn onder andere: Al Gore, Paul Watson, Venus Williams, Moby, Beyoncé, Mayim Bialik, Michelle Pfeiffer, Alicia Silverstone, Woody Harrelson, Joaquin Phoenix, Bryan Adams, Carl Lewis, Lewis Hamilton, Donald Watson, Craig Ferguson, Boy George, Gabrielle Aplin en Lenny Kravitz.[20] Tennisster Venus Williams kon door een plantaardig dieet haar vermoeidheid te boven komen en haar auto-immuunziekte beter hanteren.[21]

Nederland en België[bewerken | brontekst bewerken]

Een vereniging voor het bevorderen van het veganisme in Nederland is de Nederlandse Vereniging voor Veganisme. In België zijn dat de veganismevereniging BE Vegan en het Ethisch Vegetarisch Alternatief.

In Nederland staan Famke Janssen, Marianne Thieme,[22] Esther Ouwehand, Nick Schilder, Miro Kloosterman, Sanne Vogel, Josje Huisman, Eva Meijer, Floris van den Berg, Milouska Meulens,[23] Anne Fleur Dekker, Teske de Schepper[24] en Volkert van der Graaf bekend als veganist.

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

  • Vlag van Europa Europese Unie:
    • Vlag van Nederland Nederland: In 1996 bleek uit onderzoek dat er ongeveer 16.000 veganisten (0,1%) waren in Nederland.[25][26] November 2020 was dit volgens een onderzoek van De Nederlandse Vegetariërsbond ongeveer 261.000 (1,5% van de bevolking).[27]
    • Vlag van België België: Volgens de vereniging Ethisch Vegetarisch Alternatief (EVA) zou in 2018 zo'n 1 procent van de Belgen veganist zijn.[28]
    • Vlag van Duitsland Duitsland: In 2019 was naar schatting 0,95% van de bevolking veganist.[29]
    • Vlag van Frankrijk Frankrijk: Uit een steekproef van Harris Interactive uit 2017 bleek minder dan 2% van de Fransen veganist te zijn; samen met vegetariërs waren ze 5% van de Franse bevolking.[30]
    • Vlag van Oostenrijk Oostenrijk: In 2013 meldde dagblad Kurier dat 0,5% van Oostenrijk veganisme praktiseerde en in de hoofdstad Wenen 0,7%.[31] In 2017 werd het aantal veganisten op 80.000 geschat (1% van de bevolking).[32]
    • Vlag van Spanje Spanje: Uit een onderzoek van het adviesbureau Lantern, gedaan in 2017, bleek 0,2% (93.000 mensen) van de Spanjaarden veganist.[33]
    • Vlag van Zweden Zweden: 4% zei veganist te zijn in een enquête van Demoskop uit 2014 onder 1000 mensen van 15 jaar en ouder.[34]
  • Vlag van Zwitserland Zwitserland: Marktonderzoeksbureau DemoSCOPE schatte in 2017 het aantal veganisten op zo'n 3% van de bevolking.[35]
  • Vlag van Israël Israël: In 2018 was 5,2% van de bevolking in Israël veganist.[36]
  • Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk: Volgens The Independent waren er 100.000 veganisten (0,17%) in 1993.[37] In 2019 schatte The Vegan Society het aantal op 600.000 (1,16%).[38]
  • Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten: Volgens onderzoek van GlobalData was in 2019 6% van de bevolking in de Verenigde Staten veganist.[39]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]