Zwalm (rivier)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zwalm (rivier)
KaartZwalm.jpg
Lengte 14 km
Hoogte (bron) 86 - 10 m
Debiet 0,80 m³/s
Stroomgebied 144 km²
Van Brakel
Naar Schelde op grens tussen Nederzwalm en Welden
Stroomt door België
De Zwalm ter hoogte van de Zwalmmolen.
De Zwalm ter hoogte van de Zwalmmolen.
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Zwalm is een bijrivier van de Schelde en één van de belangrijkste waterlopen in de Vlaamse Ardennen in het zuiden van de Belgische provincie Oost-Vlaanderen.

Geografie[bewerken]

Het Zwalmbekken ligt in 2 gewesten, in 2 gemeenschappen en in 2 provincies van België. We vinden dit rivierbekken voor een klein stukje in het noorden van de provincie Henegouwen en voor de rest in het zuiden van de provincie Oost-Vlaanderen.

De Zwalm ontvangt water uit de gemeenten Vloesberg, Brakel, Zottegem, Horebeke, Oudenaarde en Zwalm. De gemeente Zwalm is genoemd naar de Zwalmbeek.

Het bronnengebied van de Zwalm bevindt zich in Vloesberg; daar gaat het om de bovenlopen van de Zwalm die hun eigen naam hebben. Het hoogste punt van dit bronnengebied ligt op 150 m. De Zwalm zelf wordt gevormd in Brakel uit zijn bovenlopen: onder meer de Dorenbosbeek, de Verrebeek en de Sassegembeek. Na Brakel doet de Zwalm ook de gemeenten Zottegem en Zwalm aan.

De praktisch onbevaarbare Zwalm is samen met de Ronne en de Hene de voornaamste bijrivier van de middenloop van de Schelde. De totale lengte vanaf de bron bedraagt 21,750 km en vanaf haar ontstaan in Brakel ongeveer 14 km.

In Nederzwalm is er een meetstation[1]. Er wordt een gemiddeld debiet gemeten van 0,80 m³/s. Het debiet van de Zwalmbeek kan evenwel sterk en snel variëren tussen 0,60 m³/s en 1 m³/s.

Nederzwalm ligt op de samenvloeiing van de Zwalm en de Boekelbeek, de belangrijkste zijtak van de Zwalm. Deze zijbeek komt van Zegelsem en ontvangt ook water van Horebeke.

De Zwalm mondt uit in de Schelde op de grens tussen Welden en Nederzwalm.

Karakteristiek zijn haar oevers in de Zwalmvallei en de watervallen van de Zwalm. De linkeroever is zachtglooiend terwijl de rechteroever steil is.

Sinds de realisatie van een waterzuiveringsprogramma, dat startte in 1989, inclusief een waterzuiveringsstation in de Bruggenhoek in Roborst, is de kwaliteit van het water in de Zwalm flink verbeterd. De Zwalm heeft een groot zelfreinigend vermogen.

In Nederzwalm zelf, maar eigenlijk in Hermelgem, mondt de Munkbosbeek uit in de Schelde, stroomafwaarts van de monding van de Zwalm, aan de brug over de Schelde. De Munkbosbeek heeft dus een eigen rivierbekken, apart van de Zwalm.

Visbestand[bewerken]

Door het Instituut voor natuur- en bosonderzoek[2] van de Wetenschappelijke Instelling van de Vlaamse Gemeenschap werden op verschillende tijdstippen opnames gedaan van het visbestand op de Zwalm en enkele zijbeken.

De laatste opname dateert van 18 en 19 april 2005.[3] Het aantal soorten vis schommelde van 10 tot 14; de samenstelling varieert door de jaren heen al naargelang de locatie. Op de Zwalm werden de volgende 11 soorten gevangen: baars, blankvoorn, driedoornige stekelbaars, giebel, karper, kopvoorn, paling, rietvoorn, riviergrondel, snoek en zeelt. De visrijkste zone, zowel wat aantal vis als soorten betreft, blijft de stroomafwaartse zone met spaarkom van de Zwalmmolen.

Bij een studie van de visnevengeul aan de Ter Biestmolen van 4 april tot 29 juni 2007 werden 22 vissoorten aangetroffen. In drie maanden zwommen meer dan 1100 vissen door deze visnevengeul. De soorten die toen werden gevonden, waren, in volgorde van aantallen: blankvoorn, riviergrondel, alver, paling, driedoorn, baars, giebel, karper, kopvoorn, blauwband, brasem, rivierprik, bittervoorn, kolblei, vetje, rietvoorn, zeelt, bermpje, pos, winde, serpeling en Amerikaanse dikkop-elrits. De lengte van de vissen die gemeten zijn varieerde van 4,5 tot 65 cm.[4]

Watermolens[bewerken]

Het verval van de Zwalm is 1,5 m per km, en men heeft van dit verval nuttig gebruikgemaakt voor het bouwen van watermolens. Bezienswaardig zijn sommige van de 13 watermolens[5] in het Zwalmbekken, waarvan 5 op de Zwalm zelf.

Toerisme[bewerken]

In de Zwalmstreek wordt vooral aan dagtoerisme gedaan.

De rust, het agrarisch landschap, de natuurlandschappen, de vergezichten en heuvels nodigen uit tot wandelen en fietsen.

Op het hoogste punt van het Zwalmbekken in D'Hoppe (Frans: La Houppe heeft men in zuidelijke richting een panoramisch uitzicht op het Pays des Collines, de Waalse zuiderbuur van de Vlaamse Ardennen.

In het bronnengebied vindt men het Brakelbos en Livierenbos (Bois de la Louvière), beiden toegankelijk. Ook de natuurreservaten Bovenlopen Zwalm en Middenloop Zwalm zijn toegankelijk.

Op een deel van het opgebroken stuk van de spoorlijn van Zottegem via Vloesberg naar Elzele ligt nu een verhard wandel- en fietspad, het Mijnwerkerspad. Langs dit pad, over de volledige lengte vrij van autoverkeer, kan men de Zwalmvallei volgen van Opbrakel tot Zottegem. Men kan ook via een wandelpad, afgewisseld met korte stukken weg, vanaf de Moriaen in Velzeke de Zwalmbeek volgen tot aan de monding in de Schelde in Nederzwalm. Er zijn in de Zwalmstreek op heel wat plaatsen voetwegen en kouters te vinden. Een aantal is verhard.

De Zwalmstreek is bekend bij de wielerliefhebbers, vooral voor zijn heuvels en kasseiwegen.

Er zijn een aantal bewegwijzerde wandel- en fietsroutes, fietsknooppunten, en een eveneens bewegwijzerde autoroute.

Er zijn een aantal logeermogelijkheden in de Zwalmstreek, ofwel de combinatie bed en ontbijt, ofwel hotel.

De Zwalmstreek is bereikbaar met trein en bus. In Zottegem, Munkzwalm en Sint-Denijs-Boekel zijn er treinstations.

De Zwalm is op haar benedenloop en op de gestuwde delen bevaarbaar met kleine roeiboten en kano's. Vroeger werd op de Zwalm gevaren als recreatie. Het varen op de Zwalmbeek was zelden gedurende een aantal jaren door de verontreiniging van de Zwalmbeek, maar dankzij het waterzuiveringsstation in Roborst wordt het varen op de Zwalm weer aantrekkelijk.[6]

Etymologie[bewerken]

Voor de naam Zwalm zijn verschillende verklaringen:

  • Zwaluwen. In het Zwalms dialect worden zwaluwen "zwoalms" genoemd.
  • Zwellen. De Zwalm kan na regenval op de bovenloop plots zeer zwellen. Door de hoge ligging van het bronnengebied van de Zwalm, tot 155 m boven de zeespiegel, kan de regenval hevig zijn. De steile rechteroever zorgt bovendien voor een snelle afvloeiing.
  • Walm, wasem.

Geschiedenis[bewerken]

Bij de inval van de Romeinen in 57 voor Christus was de streek rond de Zwalm bewoond door Nerviërs van Overrijnse oorsprong. In Velzeke hadden de Romeinen een belangrijk legerkamp. De Romeinse heirweg van Boulogne-sur-Mer naar Keulen passeerde in Nederzwalm en Velzeke. Een andere heirweg liep van Bavay naar Velzeke. Op talrijke plaatsen in de Zwalmstreek vindt men Romeinse en Gallo-Romeinse geldstukken en vaatwerk.

De monniken van de Sint-Baafsabdij van Gent hadden in de Middeleeuwen in 976 een nederzetting op "Ten Berge", ten noordoosten van de monding van de Wijlegemse beek in de Zwalm. Vandaar de naam Munkzwalm.

Nederzwalm was in handen van de abdij van Ename.

De naam "Suualmam" wordt voor het eerst vermeld in 1003. Die naam werd "Sualma" in 1108 en "Sualme" in 1214.

Externe links[bewerken]