1550-1559

De jaren 1550-1559 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 16e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen

Mary I

Europa

• Maria (I) Tudor, ook bekend als Bloody Mary, is van 1553 tot haar dood in 1558 koningin van Engeland. Ze brengt Engeland weer onder het leergezag van Rome en stelt een Inquisitie in tegen ketterse protestanten. Haar huwelijk met Filips II van Spanje leidt door haar jeugdige overlijden niet tot het ontstaan van een katholieke dynastie. Ze wordt opgevolgd door haar protestantse halfzuster Elizabeth.
• 1555 - 25 september - De Godsdienstvrede van Augsburg beëindigt de Schmalkaldische Oorlog (1546-1555) en kondigt de godsdienstvrede af.
• Frankrijk en Habsburg zijn van 1551 tot 1559 in oorlog, de Italiaanse Oorlog (1551-1559). Bij de Vrede van Cateau-Cambrésis doet Frankrijk afstand van aanspraken op Italiaanse gebieden, die goeddeels door Spanje worden ingelijfd. Siena komt aan Florence toe.
• Veel Franse edelen gaan over naar het protestantisme. Aan het Hof echter neemt de invloed toe van de katholieke familie De Guise. Ook de maitresse van de koning Diane de Poitiers is een fervent katholiek en zet de koning aan tot strenge vervolging der hugenoten.
• Rusland wordt sterker door de vernietiging van de islamitische kanaten Kazan (1552) en Astrachan (1556).

Zeevaart

• 1550 - De Daviskwadrant, een hoekmeetinstrument, wordt uitgevonden door John Davis (1550-1605). Veel gebruikt in de scheepvaart.
• 1553 - Een vloot van drie schepen vertrekt in mei vanuit Londen om een noordelijke doortocht te vinden naar China. Ze worden echter verrast door een storm nabij Lofoten, waardoor Chancellors schip afgezonderd raakt van de andere twee. Chancellor dringt door tot de Witte Zee en landt.
• Tsaar Ivan IV nodigt de exotische gast onmiddellijk uit te Moskou. Ook Chancellor is zeer enthousiast over handelsbetrekkingen, omdat hij er een goede afzetmarkt in ziet voor de Engelse wol, in ruil voor bont en andere producten.
• De Company of Merchant Adventurers herdoopt zichzelf tot Muscovy Company en in 1555 vertrekt Chancellor opnieuw naar Rusland. De Muscovy Company begint ook te dienen als een belangrijke diplomatieke link tussen Moskovië en Engeland, die vooral belangrijk is voor het geïsoleerde Moskovië. Als Chancellor een jaar later, in 1556, in Engeland terugkeert, wordt hij vergezeld door de eerste Russische ambassadeur in Engeland, Osip Nepeya.

Nederlanden

• Van 1549 tot 1559 verblijft Filips II van Spanje regelmatig in Brussel, eerst als kroonprins en vanaf 1555 als landsheer. Hij wordt terzijde gestaan door zijn staatssecretaris Antoine Perrenot de Granvelle, bisschop van Atrecht.
• 1554 - De Franse koning Hendrik II valt de Habsburgse Nederlanden binnen. Zijn leger neemt het uitstekend versterkte vestingstadje Mariembourg in, en dringt door tot in Dinant, waar het tot staan kan worden gebracht.
  Tijdens deze campagne in Henegouwen verwoesten Franse troepen ook de kastelen van landvoogdes Maria van Hongarije in Binche en Mariemont. Een tegenaanval verjaagt de Fransen uit Henegouwen: het is de laatste veldtocht van de zieke keizer Karel V. Karel treedt voor de regering van de Nederlanden nog datzelfde jaar af en wordt opgevolgd door zijn zoon Filips II.
• In 1552 dient de theoloog Sonnius een plan in om de kerkelijke structuur in de Nederlanden aan te passen. Hij krijgt de steun van Filips II en in 1559 neemt paus Paulus IV zijn voorstellen over. Er komen drie aartsbisdommen: Mechelen, Utrecht en Kamerijk. Daaronder komt een groot aantal nieuwe bisdommen te hangen. De machtige en rijke abdijen moeten de operatie betalen.
• 1558 - De Staten-Generaal in Brussel besluiten aan Filips II de Negenjarige Hulp toe te kennen, een financieel plan waarbij zij de komende negen jaar gelden beheren, innen en aan de koning afstaan. De koning is bijzonder ontevreden over deze parlementaire inmenging, maar stemt toe. Dit is de laatste keer dat de Staten en de koning tot overeenkomst komen.
• 1559 - Filips II van Spanje geeft de autoriteit over de noordelijke Nederlanden over aan zijn halfzuster Margaretha van Parma, maar ook kardinaal Granvelle vergroot geleidelijk zijn macht.