1540-1549

De jaren 1540-1549 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 16e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen

Europa

• 1545 - 24 maart - Rijksdag te Worms: Karel V stelt vast dat er geen serieus overleg meer is tussen katholieke en "protestantse" vorsten. In de herfst in de Rijksdag, nu te Regensburg, komt het tot een openlijke breuk tussen katholieke en "protestantse" vorsten, wat zal leiden tot de Schmalkaldische Oorlog in 1546.
• 1542 - Hendrik VIII onderwerpt Ierland en begint een oorlog met Schotland. Hij behaalt meteen een overwinning bij Solway.
• In 1539 probeert koning Frans I van Frankrijk de zoutbelasting te hervormen. Hij wil belasting opleggen voor de bouw van zoutopslagplaatsen vlakbij de Spaanse grens. Als reactie op die poging breken er opstanden uit. De eerste vindt plaats in 1542 en daarna de grootste in 1548 in Bordeaux. Opperbevelhebber Anne de Montmorency herstelt de orde op een meedogenloze manier. Deze gebeurtenissen zijn de vermoedelijke aanleiding voor Étienne de la Boétie tot het schrijven van het Vertoog over de vrijwillige onderdanigheid.
• De Engelse koning Hendrik VIII krijgt bij zijn zesde gemalin Jane Seymour eindelijk een zoon. Dit kind volgt hem ook op als hij in 1547 sterft, met de oom Edward Seymour als Protector.

Godsdienst

• Begin van de Contrareformatie: Paus Paulus III stelt de Congregatie voor de Geloofsleer in en richt een vaste Inquisitie op te Rome. Vanaf 1545 wordt het Concilie van Trente gehouden om een antwoord te vinden op de Reformatie.
• Johannes Calvijn begint in Genève een Zwitserse hervormingsbeweging.

Wetenschap

• 1543 - De Vlaamse arts Andreas Vesalius schrijft zijn boek over het menselijk lichaam.
• De eerste uitgave van het standaardwerk van Nicolaas Copernicus "De revolutionibus Orbium Coelestium" over de omloop van de hemellichamen. Copernicus lanceert de theorie dat de zon niet in het centrum van het universum staat en onze planeet rond haar eigen as draait.

Nederlanden

• Karel V voegt in 1548 bij de Transactie van Augsburg al zijn bezittingen in de Nederlanden samen in de Bourgondische Kreits, een verband van verschillende staatjes binnen het Heilige Roomse Rijk, beter bekend als de Nederlanden. In de Pragmatieke Sanctie (1549) bepaalt hij vervolgens dat de gebieden van de Bourgondische Kreits voortaan ondeelbaar zullen zijn en bij overerving over zal gaan binnen de mannelijke en vrouwelijke lijn van zijn familie.