Hendrik II van Frankrijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hendrik II
1519-1559
Henry II of France..jpg
Hertog van Bretagne
Periode 1536-1559
Voorganger Frans III
Opvolger bij kroondomein gevoegd
Koning van Frankrijk
Periode 1547-1559
Voorganger Frans I
Opvolger Frans II
Vader Frans I
Moeder Claude van Frankrijk
Dynastie Huis Valois

Hendrik II (Saint-Germain-en-Laye, 31 maart 1519Parijs, 10 juli 1559) was koning van Frankrijk van 1547 tot aan zijn dood. Hij was de tweede zoon van Frans I en Claude van Frankrijk, allebei uit het Huis Valois. Naar hem is de decoratieve style Henri Deux genoemd.

Leven[bewerken]

Hendriks moeder Claude van Frankrijk stierf toen hij vijf jaar oud was; een van haar hofdames, Diane de Poitiers, bemoeide zich met zijn opvoeding en zou een rol in zijn leven blijven spelen. Van zijn zevende tot zijn twaalfde jaar zat hij als gijzelaar gevangen in Spanje, nadat zijn vader in 1525 de Slag bij Pavia verloren had. Hij huwde met Dianes goedvinden op 28 oktober 1533 te Marseille, op 14-jarige leeftijd met de even oude Catharina de' Medici, een verre nicht van Diane. Er was nog al wat tegenstand van het hof, omdat Hendrik beneden zijn stand zou trouwen. Het huwelijk bleef tien jaar lang kinderloos, en Hendrik overwoog ernstig een scheiding. Toen zijn oudere broer Frans in 1536 overleed werd Hendrik plots de troonopvolger. In 1538 kreeg hij een dochter bij Diane, die inmiddels zijn maîtresse was geworden, maar in 1544 werd dan eindelijk zijn eerste wettige kind geboren. Nog negen andere zouden volgen, in twaalf jaar tijd.

In 1547 volgde Hendrik zijn vader op als koning van Frankrijk. Zelf niet uitzonderlijk getalenteerd, liet Hendrik zich sterk door zijn gunstelingen leiden, zoals ook politiek bekwame Diane de Poitiers, de connetable Anne van Montmorency en later de bekwame veldheer Frans van Guise en diens broer Charles, kardinaal van Lotharingen. Als koning zette hij zijn vaders politiek voort van strijd tegen de omsingeling door de Habsburgers, te weten keizer Karel V van het Heilige Roomse Rijk en diens zoon Filips II van Spanje . Hij verbond zich met de Duitse protestantse vorsten tégen Karel V. Tegenover het calvinisme in zijn koninkrijk stond Hendrik echter minder tolerant dan zijn vader Frans I, mede aangespoord door de fervent katholieke Diane de Poitiers: krachtens het Edict van Compiègne (1557) stond de doodstraf op het belijden van de calvinistische godsdienst. Hij veroverde in 1552 in Lotharingen de drie bisschopssteden Toul, Verdun en Metz. De Montmorency leed echter in 1557 tegen Spanje een verpletterende nederlaag bij het Noord-Franse Saint-Quentin en het jaar daarop nog een ernstige nederlaag bij Grevelingen aan het Nauw van Calais. De uitputting van beide landen én het verlangen van de beide katholieke vorsten om vrede te sluiten en zodoende de handen vrij te hebben tegenover de steeds groeiende invloed van het calvinisme, leidden tot de Vrede van Cateau-Cambrésis, op 3 april 1559. Frankrijk mocht Toul, Verdun en Metz behouden, evenals het in 1558 nog door Frans van Guise op Engeland veroverde Calais, Turijn en andere vestingen in Savoie, maar Frankrijk moest afzien van verdere ambities in Italië. Ter bezegeling van het verdrag liet Hendrik zijn dochter Elisabeth van Valois trouwen met Filips II en zijn zuster Margaretha van Valois met Emanuel Filibert van Savoye, die nota bene het bevel had gevoerd over de Spaanse troepen bij Saint-Quentin. Tijdens het luisterrijke huwelijksfeest werd Hendrik bij een steekspel ernstig gewond aan het oog. Hij overleed tien dagen later aan zijn verwonding.
Drie van zijn zonen zouden ná hem koning van Frankrijk worden, en één dochter koningin. Diane de Poitiers, die tot zijn dood openlijk zijn maîtresse was geweest, werd door diens weduwe Catharina onmiddellijk de deur gewezen, waarop zij zich terugtrok in het sfeervolle kasteel van Anet, dat Hendrik voor haar had laten bouwen.

Hendriks dood luidde een periode van politieke instabiliteit in, omdat nog geen van zijn zonen meerderjarig was en Catharina de' Medici dus als regentes moest optreden. De godsdienstige tegenstellingen verscherpten zich zodanig, dat voor het land ca. veertig jaar van Hugenotenoorlogen in het verschiet lagen.

Kinderen[bewerken]

Hendrik II en Catharina de' Medici hadden 10 kinderen:

Daarnaast had Hendrik II zeker drie kinderen bij verschillende maîtresses:

  • Diane de Poitiers:
    • Diana van Frankrijk (1538Parijs, 3 januari 1619). Zij werd in 1547 gewettigd en kreeg de titels hertogin van Châtellerault (1563) en Angoulême (1582). Zij huwde voor de eerste maal in 1552 met Orazio Farnese († 1553), voor de tweede maal in 1557 met Frans van Montmorency (15301579). Sommige bronnen zeggen dat de moeder van Diana Filippa Duco was en dat Diane de Poitiers haar alleen opvoedde. Andere bronnen melden echter dat er nog een (jong overleden) dochter was, waar Filippa wel degelijk de moeder van was.
  • Nicole de Savigny:
    • Hendrik de Fontette (Parijs, 1557 – aldaar, 1621. Hendrik II erkende hem niet, omdat hij niet zeker wist of hij de vader was. Hij gaf hem wel de titel graaf van Saint-Rémy.