Savoye (land)

Savoye
←  1003 – 1860  →  →
(Details) (Details)
Kaart
Algemene gegevens
Hoofdstad	▪ Chambéry (1232 tot 1562) ▪ Turijn (1562 tot 1792) ▪ Chambéry (1792 tot 1860)
Bevolking	± 1.000.000 inwoners
Talen	Savoyaards, Frans, Italiaans
Religie(s)	Rooms-katholicisme
Volkslied	Les Allobroges
Regering
Regeringsvorm	Hertogdom
Dynastie	Huis Savoye
Staatshoofd	Hertog

Savoye (Savoyaards Savouè; Latijn Sabaudiae) is een landstreek en een voormalig hertogdom in de Franse Alpen, nadat het tot 1416 een graafschap is geweest. Het bestond van 1003 tot 1860 en werd bestuurd door het huis van Savoye. Het bergachtige land dat diverse periodes van financiële moeilijkheden kende, was vaak bij gewapende conflicten betrokken. Sinds 1860 maakt het deel uit van Frankrijk. Savoye strekt zich uit van gebieden met een alpine klimaat in het noorden tot aan de Middellandse Zee, waar een mediterraan klimaat heerst.

Geschiedenis

Vroege geschiedenis

Het gebied werd in de oudheid bewoond door de Allobroges, die zich fel tegen de oprukkende Romeinen verzetten. In 121 v.Chr. veroverden de Romeinen het gebied evenwel en voegden het bij de provincie Gallia Narbonensis. Gedurende de Volksverhuizingen kwamen de Bourgondiërs in bezit van Savoye (437). In 534 kwam het aan het toen nog zelfstandige koninkrijk Bourgondië.

Graafschap

Humbert Withand ontving Savoye in 1027 als graafschap van Rudolf III van Bourgondië. Hij geldt als stamvader van het Huis Savoye dat de regio tot 1860 zou regeren. Zijn nazaten Amadeus VI, Amadeus VII en Amadeus VIII kregen in de loop van de 14e en 15e eeuw ook Piëmont, Montferrat, Turijn, Nice (en daarmee een toegang tot de Middellandse Zee) en Genève in handen.

Hertogdom

Amadeus VIII - de latere tegenpaus Felix V - werd in 1416 door keizer Sigismund tot hertog verheven. Savoye verloor in de 16e eeuw veel grondgebied aan Frankrijk en het Zwitserse Eedgenootschap en werd bij het Verdrag van Nice (1538) vrijwel geheel tussen Frankrijk en Oostenrijk verdeeld. Hertog Emanuel Philibert wist een groot deel van het gebied te heroveren. In de 16e en 17e eeuw verplaatsten de hertogen het centrum van hun overwegend Franstalige land naar hun Italiaanse territoria. In 1563 werd de hoofdstad verplaatst van Chambéry naar Turijn.

Lodewijk XIV van Frankrijk bezette rond 1690 Savoois gebied, waarop hertog Victor Amadeus II zich in reeds aan de gang zijnde Negenjarige Oorlog bij Frankrijks vijanden aansloot. De Vrede van Rijswijk kende het bezette gebied in 1697 weer aan Savoye toe. Nadat Victor Amadeus zich in 1703 aan Oostenrijkse zijde in de Spaanse Successieoorlog had gemengd, bezette Frankrijk Piëmont. Samen met zijn achterneef Eugenius versloeg hij de Fransen echter in 1706 in de Slag bij Turijn.

Koninkrijk

De Vrede van Utrecht (1713) bedeelde hem het koninkrijk Sicilië, dat hij in 1720 moest ruilen voor het koninkrijk Sardinië. De hertogen van Savoye stonden van toen af aan bekend als koningen van Sardinië.

Provincie van Frankrijk

Savoye werd op 27 november 1792 als departement Mont-Blanc door Frankrijk geannexeerd, kwam bij het Congres van Wenen weer aan Sardinië en werd in 1860 na een omstreden volksraadpleging definitief aan Frankrijk afgestaan. De Fransen splitsten het in twee departementen. Het andere deel van Savoye werd overgedragen aan koninkrijk Sardinië, dat in 1861 opging in de nieuwe Italiaanse eenheidsstaat.

Savoye is dus nooit een van de pre-revolutionaire provincies van Frankrijk geweest; bij de annexatie waren de provincies namelijk al vervangen door departementen. Toch wordt het altijd genoemd in het rijtje van landstreken (pays) ofwel voormalige provincies van Frankrijk.

Sinds het einde van de 20e eeuw zijn er bewegingen in Savoye, waaronder La Ligue Savoisienne, die stellen dat de annexatie van Savoye door Frankrijk in strijd is met het internationaal recht en strijden voor een onafhankelijke, socialistische staat Savoye. Met het huidige landstreek Savoye worden de Franse departementen Savoie en Haute-Savoie bedoeld.

Geografie

Landkaart van Savoye in 1494.

Savoye is een historische landstreek in de Franse Alpen, ongeveer in het gebied van de huidige Franse departementen Savoie en Haute-Savoie. Het grenst in het noorden aan het Meer van Genève, in het westen deels aan de Rhône en in het zuidoosten aan de Grajische Alpen die de grens met Piëmont vormen.

Demografie

Bevolking

De bewoners in Savoye, werden Savoyaarden of Savoisiennes genoemd. Volgens schattingen kende het voormalige Savoye ongeveer 1.000.000 inwoners verspreid over het hertogdom. Het land kende diverse periodes van financiële moeilijkheden. De Savoyaarden stonden in de 19e eeuw en begin 20e eeuw erom bekend hun dorpen 's winters te verlaten om als gastarbeider in welvarende gebieden te gaan werken als schoorsteenveger. Verder werd er veel handel gedreven met de typische producten van een primitieve maatschappij: dierenhuiden, konijnenpootjes, pek, honing, was en kaas. Ook werd er geld verdiend door alpenmarmotten tentoon te stellen aan stedelingen. De Savoyaarden werden beschouwd als een sterk volk, dat ondanks vredige charmante bezigheden toch nijdig uit de hoek kon komen.

Taal

De talen die in Savoye werden gesproken zijn:

• Savoyaards, de volkstaal die in meerdere dialectvormen gesproken werd door haar inwoners.
• Savoyaards-Frans, de taal die gebruikt werd door de overheid en de rechtspraak.
• Italiaans, taal die gebruikt werd door de overheid en in de rechtspraak.

Valuta

Muntstuk uit de 16e eeuw.

De munteenheid van Savoy was de Savoyaardse livre (ook: livre d'argent, of kortweg livre). De naam is afgeleid van libra (pond), dat ook aan de basis stond voor de Engelse pond, de Italiaanse Lire en de Turkse Lira. Op de livre stonden vooral de regerende graven en hertogen van Savoye afgebeeld. De munteenheid werd al sinds de middeleeuwen gebruikt tot 1860, het moment dat het land ophield te bestaan.

Zie ook

• Modern Savoye, een hedendaags historische regio bestaande uit 2 Franse departementen.
• Huis Savoye, adellijke familie bestaande uit heersers die oorspronkelijk over Savoye regeerden.
• Lijst van heersers van Savoye, lijst van regerende graven en hertogen van Savoye.
• La Ligue Savoisienne, een beweging die een onafhankelijke staat wil stichten.

Bronnen, noten en/of referenties