Karel X van Frankrijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Karel X

1757-1836

Periode	1824-1830
Voorganger	Lodewijk XVIII
Opvolger	Lodewijk Filips van Orleans

Vader	Lodewijk Ferdinand van Frankrijk
Moeder	Maria Josepha van Saksen

Karel X Filips (Versailles, 9 oktober 1757 – Gorizia, 6 november 1836) was koning van Frankrijk van 1824 tot 1830, de laatste koning uit de hoofdlijn van de Bourbons, die over Frankrijk regeerden sinds Hendrik IV.

[bewerk] Jonge jaren

Karel-Filips werd geboren op 9 oktober 1757 in het paleis van Versailles, dichtbij Parijs. Hij was de vijfde zoon van Lodewijk-Ferdinand, die op dat moment Dauphin van Frankrijk was, en diens tweede vrouw Maria Josepha van Saksen. Hij was de jongste broer van Lodewijk XVI en van Lodewijk XVIII. Zijn grootouders aan vaderskant waren koning Lodewijk XV en diens vrouw koningin Maria Leszczynska. Zijn grootouders aan moederskant waren, koning Augustus III van Polen die ook keurvorst was van Saksen en diens vrouw Aartshertogin Maria Josepha, dochter van Jozef I, keizer van het Heilige Roomse Rijk. Bij zijn geboorte kreeg Karel de titel "Graaf van Artois". Toen Karel acht jaar oud was stierf zijn vader, Lodewijk Ferdinand nog geen twee jaar later stierf Karels moeder, Maria Josepha. Karel en zijn broers werd na de dood van hun moeder opgevoed door hun grootmoeder, koningin Maria Leszczynska, die stierf echter een jaar later in 1768. Na de dood van hun grootmoeder werd de verdere opvoeding verzorgd door hun tantes: Adélaïde, Victoire, Sophie en Louise-Marie. Tijdens de regering van zijn oudste broer, Koning Lodewijk XVI, was hij de vierde in lijn van de troonopvolging. Boven hem stonden Lodewijk-Jozef (oudste zoon van de koning), Lodewijk-Karel (tweede zoon van de koning) en Karels oudere broer, Lodewijk Graaf van Provence. Nadat zijn oudere broer, de Graaf van Provence, koning werd als Lodewijk XVIII in 1814 werd Karel de nieuwe troonopvolger, en kreeg hij de titel Monsieur, de traditionele titel voor de oudste (maar wel jongere) broer van de koning.

Karel was aantrekkelijk, hartelijk en een grappige verteller. Ondanks het feit dat hij een levensgenieter was, was hij ook een gelovig man. Hij had een sterk geloof in de Rooms-katholieke Kerk, dit maakte hem zeer close met zijn jongere zuster, Madame Élisabeth. Karel woonde de Franse en Spaanse belegering van Gibraltar bij als toeschouwer 1782.

Als jonge prins stond hij bekend als een womanizer, populair, goed gemanierd en vermakelijk. Hij kreeg een sterke band met zijn schoonzus, Marie-Antoinette van Oostenrijk. De relatie tussen de twee werd zo hecht dat er werd geroddeld dat Karel, Marie-Antoinette zou hebben verleid. Karel werd toegelaten tot de vriendengroep van Marie-Antoinette en verscheen vaak aan haar zijde en in haar privétheater in "Marie-Antoinette's", Petit Trianon. Er werd van beiden gezegd dat ze goed waren in het amateur-acteren; waarin Marie-Antoinette rollen speelde als melkmeisje, schaapherder en boerenvrouw. Karel speelde rollen als minnaar, lijfknecht en boer. Een beroemd verhaal waarin de twee een rol speelden was de bouw van het Château de Bagatelle. In 1775 kocht Karel een klein jachtkasteel in het Bois de Boulogne. Hij had plannen om het bestaande château te slopen en er een nieuw voor in de plaats te zetten. Marie-Antoinette ging een weddenschap aan met Karel dat het nieuwe château niet binnen drie maanden af kon zijn. Karel nam de architect François-Joseph Bélanger, die een specialist was op het gebied van neoclassicisme, aan om het nieuwe château te ontwerpen. Karel won de weddenschap. Bélanger kon het château afmaken in drieënzestig dagen. Er zijn berekeningen gedaan dat het project, inclusief tuinen, meer dan twee miljoen livres heeft gekost.

Hij werd beschouwd als het knapste familielid van de koninklijke familie, zijn relaties waren talrijk. De Comte d'Hezecques heeft gezegd: “maar weinig vrouwen konden hem weerstaan”. Later begon hij een levenslange liefdes relatie met de beeldschone Louise de Polastron (1764-1804). Zij was de schoonzuster van Marie-Antoinette’s vriendin, de hertogin de Polignac. Madame de Polastron bleef haar hele leven bij de prins.

Op 16 november 1773 trouwde Karel met Marie Thérèse prinses van Sardinië en Piedmont. Zij was de derde dochter van Victor Amadeus III van Sardinië. Karel werd voor het eerst vader in 1775. Zijn favoriete zoon was zijn jongste, Karel Ferdinand, hertog de Berry, die het meest op zijn vader leek in uiterlijk en persoonlijkheid. De relatie met zijn oudste zoon, Lodewijk-Anton, hertog d'Angoulême, was geforceerd. Lodewijk-Anton was stil, slap en een in zichzelf gesloten liberale man met een nerveus karakter.

Als graaf van Artois oefende hij al vóór de Revolutie een noodlottige invloed uit op Lodewijk XVI, door zijn verzet tegen minister Jacques Necker (die voorstelde dat de Derde Stand in de Staten-Generaal een dubbele vertegenwoordiging zou krijgen, maar zijn visie niet kon doorzetten dat er hoofdelijk in plaats van per stand zou worden gestemd).

[bewerk] Kinderen

Lodewijk Anton, hertog van Angoulême, (6 augustus 1775 - 3 juni 1844), koning van Frankrijk op 2 augustus 1830. Trad in het huwelijk met de dochter van koning Lodewijk XVI, Madame Marie-Thérèse van Frankrijk.
Sophie (5 augustus 1776 - 5 december 1776).
Karel Ferdinand, hertog van Berry, (24 januari 1778 - 13 februari 1820), trad in het huwelijk met prinses Maria Carolina van Bourbon-Sicilië, werd in 1820 vermoord.
Marie-Thérèse (6 januari 1783 - 22 juni 1783).

[bewerk] Revolutie en Ballingschap

Op 14 juli 1789, werd de Bastille bestormd en was de Franse Revolutie een feit. Karel werd op 17 juli van datzelfde jaar door zijn broer Frankrijk uit gestuurd. Koning Lodewijk die inzag dat Karel een gevaar voor de monarchie was vanwege zijn conservatieve houding, was bang dat Karel het slachtoffer zou worden van een moordaanslag. Lodewijk had ook het idee om van Karel zijn vertegenwoordiger te maken. Op 17 juli week Karel reeds uit, en begon vanuit het buitenland heftig tegen de Revolutie te agiteren, hetgeen de zaak van zijn broer veel schade toebracht. Karel vestigde zich eerst in Duitsland en later in Italië. Karel vreesde dat zijn oudere broer, de Comte de Provence, een compromis wilde maken met de Revolutie en de Monarchie zou verraden. Hij nam een desastreuze beslissing door de staatsman Charles Alexandre de Calonne in zijn raad op te nemen. Dit beledigde Marie-Antoinette weer, en betekende het einde van hun diepe vriendschap. Hij werd achtergelaten met een schuldgevoel in 1793 toen Marie-Antoinette werd geëxecuteerd. Karels grootste buitenlandse bondgenoot was Catharina II, keizerin van Rusland. De Comte d'Artois emigreerde later naar Engeland, waar koning George III hem toestemming gaf om te wonen op Holyrood Palace, een koninklijk paleis in Edinburgh. In 1795 probeerde hij vruchteloos, geruggensteund door een Engels leger, Frankrijk binnen te vallen via het eiland Yeu. Hij moest echter wachten tot de val van Napoleon, vooraleer hij met het geallieerde leger opnieuw het Franse territorium kon betreden. Karels oudste zoon, de hertog d'Angoulême, trouwde in 1799 met zijn nicht Marie-Thérèse-Charlotte van Frankrijk, enige overlevende kind van Lodewijk XVI en Marie-Antoinette. Karels tweede zoon, hertog de Berry, trouwde rond 1801 in het geheim met de Engelse protestantse burger, Amy Brown. Toen het huwelijk bekend werd, werd het waarschijnlijk door Karel geannuleerd. In 1816 trouwde de hertog van Berry met Caroline Ferdinande Louise, oudste dochter uit het eerste huwelijk van koning Frans I, koning van het Koninkrijk der Beide Siciliën. Uit het huwelijk van de hertog van Berry kwam Henri d'Artois voort, die later onder de naam koning Hendrik V bekend zou worden als de Franse legitimistische troonpretendent.

Koning Karel X van Frankrijk

[bewerk] Restauratie

Na een kortstondig regentschap in 1814, was hij tijdens de regering van Lodewijk XVIII de drijvende kracht achter de ultrareactionairen. Nadat hij in 1824 zijn broer was opgevolgd, liet hij zich op 20 mei 1825 te Reims zalven tijdens een indrukwekkende plechtigheid volgens de middeleeuwse tradities, en regeerde daarna als een autoritair vorst, met de steun van hoge adel en hoge geestelijkheid, alsof er nooit een Revolutie had bestaan. Met een paar anti-liberale wetten probeerde hij het Ancien Régime te herstellen, maar kwam daarbij in botsing met de kamer. Zijn benoeming van de ultra-royalistische prins de Polignac tot eerste-minister (in augustus 1829) was een regelrechte uitdaging aan de liberale kamermeerderheid. In plaats van toe te geven, verstarde Polignac nog in zijn houding: zonder goedkeuring van de kamer vaardigde hij zijn Ordonnanties van 26 juli uit. Deze schending van de grondwet betekende zonder meer een staatsgreep, waarop dan ook onvermijdelijk de Julirevolutie volgde, die de koning binnen drie dagen tot troonsafstand dwong (31 juli 1830). Karel X vluchtte naar het buitenland. Hij vestigde zich achtereenvolgens in Schotland, Praag, en Gorizia (Illyrië) waar hij overleed aan cholera. Zijn belangrijkste fout was dat hij het vorstelijk absolutisme wilde herstellen en daarmee aantoonde alle voeling met de historische realiteit te zijn kwijtgeraakt.

Karel was in 1773 gehuwd met Maria Theresia van Savoye (1756-1805), dochter van Victor Amadeus III van Sardinië, uit welk huwelijk Lodewijk Anton, hertog van Angoulême en de in 1820, door een republikein, vermoorde Karel Ferdinand, hertog van Berry, werden geboren. Naar aanleiding van deze moord schreef Chateaubriand: Le poignard qui a tué le duc de Berry est une idée républicaine.