1510-1519

De jaren 1510-1519 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 16e eeuw.

Desiderius Erasmus door Hans Holbein de Jongere

Gebeurtenissen

Europa

• De Venetiaans-pauselijke alliantie groeit uit tot de Heilige Liga die Frankrijk in 1512 uit Italië verdrijft.
• Echter, onenigheid over de verdeling van het veroverde gebied zorgt ervoor dat Venetië een alliantie aangaat met Frankrijk. Onder Frans I van Frankrijk, die ondertussen Lodewijk heeft opgevolgd, zullen de Fransen en Venetianen door hun overwinning in de Slag van Marignano in 1515 het terrein heroveren dat ze hebben verloren. De verdragen van Noyon en Brussel zorgen ervoor dat de kaart van Italië weer die van de status quo van 1508 is.
• Antoine Duprat, de eerste minister van de jonge koning Frans I van Frankrijk, wordt na de dood van zijn vrouw tot priester gewijd en is binnen een jaar kardinaal. Hij sluit met de paus het Concordaat van Bologna, dat de Franse koning het recht geeft bisschoppen te benoemen.

Azië

• 1514 - Er breekt oorlog uit tussen de twee islamitische grootmachten, het Perzische Rijk van de Safaviden en het Osmaanse Rijk van de Turken.
• Selim de Barse, die sultan is van 1512 tot 1520, verovert Klein-Azië, Syrië, Palestina en Egypte.

Christendom

• Het Concilie van Lateranen V (1512 - 1517) te Rome wordt samengeroepen door paus Julius II, en door zijn opvolger paus Leo X bekrachtigd. De behandelde onderwerpen zijn de behoefte aan hervormingen van het kerkelijk bestuur, het ontstaan van een atheïstische filosofie, de wrijvingen tussen de bisschoppen en de kloosterorden.
• 1517 - 31 oktober - Maarten Luther, Augustijner monnik, moraaltheoloog en kerkhervormer, spijkert zijn 95 stellingen tegen de deur van de kerk in het Duitse Wittenberg. De geschriften van Luther tegen de aflaathandel en andere misstanden in de kerk zijn al in het voorjaar van 1518 in Antwerpen te koop.

Lage Landen

• De Saksische Vete is een met de Gelderse Oorlogen verweven conflict tussen de Saksische hertogen van Friesland en de Oost-Friese graven in de jaren 1514-1517. Het gaat om de heerschappij over de Friese landen en met name de Ommelanden en de stad Groningen. De Saksische hertogen beroepen zich op de benoeming van keizerswege tot 'eeuwige gubernator over de Friese landen', de Oost-Friese graven o.a. op hun beschermheerschap van de stad Groningen. De twist leidt tot het beleg van Groningen in 1514, waarvan echter vooral Karel van Gelre en Friese vrijheidsstrijders profiteren.
• De Saksische hertog Joris met de Baard verkoopt zijn rechten op de Friese landen aan de Habsburger Karel V. Het verzet van de Friezen hiertegen leidt tot een nieuwe Fries-Hollandse Oorlog, terwijl Grote Pier op eigen houtje verhaal gaat halen in West-Friesland.
• 1512 - Huurlingen van de hertog van Gelre vallen de Lastage binnen, het gebied langs de Oude Waal, waar de Amsterdamse scheepsbouw en scheepsreparatie is geconcentreerd en dat tevens dienst doet als laad- en losplaats en als winterhaven. De Lastage wordt door de Gelderse troepen verwoest, de schepen die er liggen worden in brand gestoken. de montelbaanstoren wordt in 1516 gebouwd als deel van de stadsverdediging, die na deze inval door troepen van de hertog van Gelre wordt aangelegd. Er wordt een brede verdedigingsgracht gegraven, de huidige Oudeschans, en met de grond die daarbij vrijkomt, legt men een wal aan. De kosten worden gedragen door de stadsbevolking, namelijk via een verhoging van de accijns op bier.
• Maarten van Rossem verovert in 1514 Arnhem door zijn soldaten te verbergen in een wagen met hooi. In 1516 brandt hij dorpen in de Alblasserwaard plat, onder andere Bleskensgraaf). In deze fase van de Gelderse Oorlogen werkt hij samen met de Friese opstandelingenleiders Pier Gerlofs Donia (Grote Pier) en Wijerd Jelckama (Grote Wierd).

Scheepvaart en handel

• De Portugees Francisco Serrão bereikt in 1512 als eerste de Banda-eilanden en Ternate.

Amerika

• 1512 - Juan Ponce de León, volgens sommigen op zoek naar de fontein van de jeugd, bereikt een onbekende kust en noemt het land Florida.
• Als de conquistadores in 1512 van de Spaanse Kroon het recht krijgen om op de eilanden Barbados, Dominica, Matinnio, Saint Lucia, Saint Vicente, Grenada en Tobago op indiaanse slaven te gaan jagen, wordt dat een groot fiasco. In 1514 proberen 1500 zwaarbewapende Spanjaarden om de Caraïben van Dominica tot slaaf te maken. Dankzij de strijdlust en hun in dodelijk gif gedoopte pijlen, weten de Caraïben hen in een mum van tijd het eiland af te jagen.

Kunst

• 1516 - Leonardo da Vinci gaat werken voor koning Frans I van Frankrijk in het Koninklijk Paleis te Amboise.

Filosofie

• 1511 - Erasmus publiceert Lof der zotheid, dat hij opdraagt aan Thomas More.
• 1516 - De Engelse humanist Thomas More schetst in het boek Utopia een ideale samenleving.

Sociaal

• 1516 - In Augsburg wordt de Fuggerei gebouwd, een deel van de stad gewijd aan het huisvesten van behoeftige burgers. Het is de oudste sociale volkshuisvesting ter wereld.