1580-1589

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1580-1589 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 16e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Spaanse Armada
Europa
  • In Portugal sterft in 1580 het Huis Aviz in mannelijke lijn uit. In de verwarring brengt het volk de bastaardprins Antonio van Crato als koning naar Lissabon. De Spaanse koning Filips II van Spanje stuurt de hertog van Alva om zijn rechten veilig te stellen. Don Antonio moet per schip naar Frankrijk vluchten. De jonge aartshertog Albrecht van Oostenrijk wordt Spaans landvoogd in Lissabon.
  • Beleg van Pskov in de Lijflandse Oorlog.
  • De krijgskansen in de Lijflandse Oorlog keren en de Russische tsaar Iwan de Verschrikkelijke moet Narva in 1583 weer ontruimen. Voor de buitenlandse handelsschepen wordt een nieuwe haven aangelegd in Archangel nabij de Witte Zee.
  • Als in 1584 de hugenoot Hendrik van Navarra wettig troonopvolger is geworden, verbindt de katholieke Ligue (waartoe naast de clan de Guise ook andere edellieden behoren die tegen Hendrik van Navarra gekant zijn) zich met Parijs en andere belangrijke steden (die streven naar een grotere onafhankelijkheid tegenover het koningschap). Hendrik de Guise verbindt zich in 1585 met Filips II van Spanje en ook koning Hendrik III sluit zich schoorvoetend maar uit zelfbehoud bij het verbond aan.
  • De hieropvolgende periode staat bekend als de "Drie-Hendriken-Oorlog" (1587-1589)naar de drie belangrijkste spelers in deze periode: koning Hendrik III, Hendrik van Navarra als leider van de hugenoten en politiques Hendrik de Guise als leider van de radicale katholieken. In de overtuiging dat de Guise een permanente bedreiging van zijn koningschap vormt, laat Hendrik III hem ombrengen, en kiest de zijde van Hendrik van Navarra, waarvoor hij op zijn beurt wordt vermoord in 1589.
  • Koningin Elizabeth laat haar katholieke nicht Maria I van Schotland, die in ballingschap in Engeland verblijft, onthoofden wegens samenzwering tegen haar bewind. Er gaat een golf van afgrijzen door katholiek Europa. In haar testament blijkt Maria haar aanspraak op de Engelse troon aan Filips II te hebben overgedragen. Filips II krijgt hierdoor steun van paus Pius V.
  • 1588 - De Spaanse Armada verslagen door een Engelse vloot o.l.v. admiraal Charles Howard en viceadmiraal Francis Drake. Hollandse watergeuzen onder leiding van admiraal Justinus van Nassau en Joost de Moor verhinderen de hertog van Parma zich vanuit de haven van Sluis in Vlaanderen bij de Armada aan te sluiten. Na in totaal 41 galjoenen, 24 andere schepen en 9000 opvarende te hebben verloren, bereiken slechts 67 gehavende schepen de haven van Santander.
  • Nadat Engeland de Spaanse Armada heeft verslagen, stuurt het als wraak een invasievloot naar Portugal. Aan boord zijn ook de pretendent Don Antonio en zijn oudste zoon, om de Portugezen in opstand te brengen. De expeditie wordt een grote mislukking.
Nederlanden
  • Parma's Negen Jaren: de landvoogd Alexander Farnese herovert een groot deel van de opstandige Nederlanden.
  • In 1582 wordt Hondschote door de Spaanse troepen ingenomen en voor een deel verwoest. Veel textielbewerkers en ook textielbaronnen trekken naar Antwerpen en naar Leiden. Als groep onderhandelt men met het stadsbestuur van Leiden (tot dan toe een van de grootste concurrenten) om als groep naar Leiden te komen.
  • Na de Val van Antwerpen, het belangrijkste calvinistische bolwerk in de Zuidelijke Nederlanden, verliest Brugge ongeveer de helft van zijn inwoners, Mechelen gaat van 30.000 zielen in het jaar 1550 naar 11.000 in 1590. Antwerpen met zijn 100.000 inwoners voor 1585 zakt naar 55.000 inwoners erna. Bestemming zijn nu voornamelijk de vrije provincies in het noorden.
  • Nadat de hertog van Parma in 1583 Duinkerken heroverd heeft, wordt de vloot in 1585 daarheen verplaatst.
  • Na het Plakkaat van Verlatinghe en de moord op Willem van Oranje ontstaat een bestuurlijk vacuüm in de noordelijke gewesten. De soevereiniteit wordt achtereenvolgens aangeboden aan koning Hendrik III van Frankrijk en koningin Elizabeth I van Engeland. Ten slotte wordt in 1588 De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden uitgeroepen. Johan van Oldenbarnevelt heeft hier op de achtergrond toe bijgedragen door geleidelijk aan de buitenlandse invloeden in de Nederlandse politiek terug te brengen.
Scheepvaart
  • 1585 - Voor het eerst wordt op commerciële basis chocola naar Europa vervoerd, met een schip van Vera Cruz naar Sevilla.
  • De Enkhuizer Jan Huygen van Linschoten is van 1583 tot 1588 secretaris van de Portugese bisschop van Goa. Zijn verhalen over reis, verblijf en ontmoetingen met andere Europeanen in Azië zullen in de jaren-1590 andere Nederlanders inspireren tot het ondernemen van verre reizen.
  • Vanaf 1580 eerste grote plantages voor export door ontwikkeling nieuwe suikermolens met 3 verticale rollers.