Raad van State (Nederland)
De Raad van State is in Nederland het belangrijkste adviesorgaan van de regering en hoogste bestuursrechter van het land. De Raad is in 1531 opgericht door keizer Karel V. Het is een van de oudste regeringsorganen ter wereld.
De Raad van State bestaat momenteel (juni 2011) uit 63 leden, inclusief vicepresident, voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak, leden van de Raad van State, staatsraden van het koninkrijk, staatsraden en staatsraden in buitengewone dienst. Leden en staatsraden worden benoemd door de Kroon (de Koningin en ministers).[1] De Raad van State is altijd gevestigd geweest in een vleugel van het Binnenhof en sinds 1975 is de hoofdvestiging aan de Kneuterdijk.
Inhoud |
[bewerken] Functies
De taken van de Raad van State zijn vastgelegd in artikel 73 - 75 van de Nederlandse Grondwet en in de Wet op de Raad van State. De functie van de Raad van State is tweeledig:
- het uitbrengen van adviezen over voorgestelde wetten en algemene maatregelen van bestuur (AMvB). De Raad van State kijkt hierbij vooral naar kwaliteit en uitvoerbaarheid van wetten en of de voorstellen wel in overeenstemming zijn met de grondwet, andere wetten en verdragen.
- het rechtspreken over kwesties waarin burgers, asielzoekers en particuliere organisaties het niet eens zijn met beslissingen van de overheid, zoals verleende vergunningen.
Wanneer er geen regent is aangewezen, is de Raad van State regent voor een mogelijk minderjarige of ongeboren koning. De Raad speelt ook een rol wanneer de Koning niet in staat is te regeren en dan wanneer de troon vacant is en er onzekerheid over de erfopvolging bestaat.
[bewerken] Afdelingen
De Nederlandse Raad van State heeft twee afdelingen:
- Afdeling Advisering (zie hierna)
- Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland
[bewerken] Afdeling advisering
| Nederlandse politiek |
 |
| Grondwet • Statuut |
| Nederlandse regering |
| Staten-Generaal |
| Hoge Raad |
Overige Hoge Colleges van Staat
|
| Decentrale overheden |
| Buitenlands beleid |
|
|
Portaal  PolitiekPortaal Nederland |
De Afdeling advisering van de Raad van State is verdeeld in vier secties, waarvan ieder de voorstellen van drie of vier ministeries behandelt. De sectie legt een conceptadvies voor aan de Afdeling advisering. Het advies over alle wetsvoorstellen en algemene maatregelen van bestuur (een Koninklijk Besluit, afgekort: AMvB) wordt in de vergadering van de Afdeling advisering vastgesteld. Zij vergadert onder leiding van de vice-president (zoals de raad die titel zelf spelt) iedere woensdagmiddag. Een advies krijgt een dictum. Een advies aan de regering over de verdere voortgang van het voorstel. Bij een wetsvoorstel betreft het advies de indiening bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Bij een AMvB gaat het om het door de regering te nemen koninklijke besluit. Bij wetsvoorstellen luidt het dictum:
- Het voorstel geeft de Raad van State geen aanleiding tot het maken van inhoudelijke opmerkingen. Hij geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
- De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat aan het vorenstaande aandacht is geschonken.
- De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden nadat met zijn advies rekening zal zijn gehouden.
- De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
- De Raad van State heeft mitsdien bezwaar tegen het voorstel van wet en geeft U in overweging dit niet aldus aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.
- De Raad van State heeft mitsdien bezwaar tegen het voorstel van wet en geeft U in overweging dit niet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Bij een AMvB luidt het dictum overeenkomstig maar dan uiteraard zonder een passage over de Tweede Kamer der Staten-Generaal maar over besluitvorming door de regering.
De betekenis van de adviezen is:
- instemmend.
- geen zwaarwegende bedenkingen, slechts advies tot enige aanpassing van toelichting of regeling zelf.
- idem, gradueel verschil, iets zwaarder.
- overwegende bezwaren tegen één of meer onderdelen van de regeling, meestal door aanpassing van de regeling te ondervangen.
- fundamentele bezwaren, alleen door ingrijpende aanpassing van de regeling te ondervangen.
- zodanige bezwaren dat deze niet door aanpassingen van de regeling zijn te ondervangen.
Nadat de Raad van State advies heeft uitgebracht, wordt dit aan het desbetreffende ministerie gezonden. Het advies is op dat moment nog niet openbaar. De minister heeft dan de mogelijkheid om zijn mening over het advies te geven in het zogeheten “Nader rapport” aan de Koningin. Daarbij worden eventuele wijzigingen aangebracht. In de laatste drie gevallen dienen het wetsvoorstel en het nader rapport tevens ter toetsing te worden voorgelegd aan het Ministerie van Justitie en vervolgens ook nog opnieuw het ministerraadscircuit te doorlopen.
Daarna wordt een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend. Het advies speelt een belangrijke rol bij de bespreking van wetsvoorstellen in het parlement.
Als het wetsvoorstel door Tweede en Eerste Kamer is aangenomen wordt het, net als een Algemene Maatregel van Bestuur, ondertekend door de Koningin en vervolgens bekendgemaakt. Op dat moment zijn alle stukken (wetsvoorstel of Algemene Maatregel van Bestuur, advies van de Raad van State en Nader rapport) openbaar en voor iedereen toegankelijk. De regering kan er ook voor kiezen om een wetsvoorstel niet naar het parlement te sturen voor verdere behandeling of de Algemene Maatregel van Bestuur niet in werking te laten treden.
De leden van de Raad van State worden lid van de Raad van State genoemd (vóór 1 september 2010: staatsraad),[2] ze worden benoemd voor het leven, wat neerkomt op een aftreden bij het bereiken van de 70-jarige leeftijd. Leden van de Raad van State zijn over het algemeen personen die hun sporen in de wetenschap, de rechterlijke macht en het openbaar bestuur verdiend hebben. De leden van de Afdeling bestuursrechtspraak dienen een doctoraal examen in de rechtswetenschappen te hebben afgelegd.
Naast de leden van de Raad van State werken zo'n 600 ambtenaren bij de Raad van State, die het adviserend en rechtsprekend werk van de Raad ondersteunen. De Afdeling advisering is onderverdeeld in secties die geordend zijn naar de ministeries. Alle wetsontwerpen op het terrein van ruimtelijke ordening komen bijvoorbeeld bij de desbetreffende afdeling voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu terecht. De hogere ambtenaren worden " ambtenaren van staat" genoemd.
[bewerken] Afdeling bestuursrechtspraak
zie artikel Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
Een andere belangrijke functie vervult de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De Afdeling bestuursrechtspraak is, naast de Centrale Raad van Beroep (sociale zekerheid) en het College van Beroep voor het Bedrijfsleven de hoogste rechter in bestuursrechtelijke geschillen waarop de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing is. Bij geschillen tussen een burger en de centrale overheid kan de Afdeling rechter 'in eerste en enige aanleg' zijn.
[bewerken] Discussie over de (on)verenigbaarheid van de twee taken
Politici en juristen discussiëren al jaren over de vraag of beide functies van de Raad, adviseren en rechtspreken, wel goed met elkaar te verenigen zijn binnen één organisatie. De combinatie van beide taken kan immers leiden tot de situatie dat de Raad recht moet spreken over zaken waarover zij in een eerder stadium de regering en het parlement heeft geadviseerd. Sommigen vrezen dat deze rechtspraak dan niet meer geheel onafhankelijk zal zijn. Om de mogelijke spanning tussen beide rollen van de Raad op te heffen is regelmatig gesuggereerd om de Raad op te splitsen in twee delen.
[bewerken] Voorzitter
De voorzitter van de Raad van State is de Koningin, de feitelijke leiding is echter in handen van de vicepresident. Deze vervult daarmee een van de belangrijkste adviseursfuncties binnen de overheid. Met de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer behoort hij bijvoorbeeld tot de eerste adviseurs die de Koningin bij het begin van de kabinetsformatie ontvangt. De huidige vicepresident is Piet Hein Donner. Omdat de Koning(in) de voorzitter is van de Raad van State, wordt de vicepresident wel ironisch (maar staatsrechtelijk onjuist) de "Onderkoning van Nederland" genoemd.
Op grond van artikel 74 van de Nederlandse Grondwet heeft de vermoedelijke opvolger van de Koning (anno 2012: prins Willem-Alexander) vanaf zijn achttiende verjaardag zitting in de Raad van State. Sinds oktober 2004 heeft ook prinses Máxima zitting in de Raad. De leden van het Koninklijk Huis die in de Raad van State zitten hebben daar geen stemrecht.
[bewerken] Leden
De Raad bestaat uit ten hoogste 10 leden van de Raad van State (de voorzitter, vice-president en andere leden van het Koninklijk Huis die in de Raad zitting hebben niet meegerekend). De huidige leden zijn:[3]
- Piet Hein Donner (vice-president) (1 februari 2012 - heden)
- Jaap Polak (voorzitter bestuursrechtspraak)
- Hans Borstlap (1 september 2002)
- Wim Deetman (1 januari 2008)
- Pieter van Dijk (1 september 2010)
- Joke van der Meer (15 mei 2000)
- Kamiel Mortelmans (1 september 2005)
- Kees Schuyt (1 januari 2005)
- Hanna Sevenster (1 juni 2007)
- Winnie Sorgdrager (1 januari 2006)
- Yvonne Timmerman-Buck (1 november 2009)
- Ben Vermeulen (1 februari 2008)
- Jan-Kees Wiebenga (8 oktober 2001)
- Sylvia Wortmann (1 maart 2004)
Daarnaast zijn er drie staatsraden van het koninkrijk, die zitting hebben bij koninkrijksaangelegenheden:
- Hubert Maduro (Aruba) (6 oktober 2006)
- Dennis Richardson (Sint Maarten) (25 maart 2011)
- Rob Vornis (Curaçao) (7 december 2011)
Ten slotte zijn er staatsraden (voor 1 september 2010: staatsraden in buitengewone dienst). Zij nemen deel aan de adviserende of de rechtsprekende taken van de Raad. Maximaal 10 leden of staatsraden mogen deel uitmaken van beide Afdelingen. Huidige voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak is voormalig advocaat Jaap Polak (sinds 1 mei 2010).
In 2011 werd bekend dat voor het eerst in de geschiedenis van de Raad van State een openbare vacature voor de functie van vicepresident ontstaat. De invulling voor een vacature als vicepresident vond altijd in grote beslotenheid plaatst. Door de Wet op de Raad van State is het mogelijk geworden het benoemingsproces transparanter te maken. Iedereen kan nu dus op deze functie gaan solliciteren. De nieuwe Wet op de Raad van State heeft tevens de wettelijke pensioenleeftijd voor de vicepresident op 70 jaar gesteld. Op 16 december 2011 werd bekend dat Piet Hein Donner Tjeenk Willink zal opvolgen als vicevoorzitter van de Raad van State.
[bewerken] Beheer
De Raad van State wordt gerekend tot de Hoge Colleges van Staat en is in het betreffende onderdeel van de Rijksbegroting opgenomen.
[bewerken] Huisvesting
Van 1815 tot de Belgische afscheiding in 1830 wisselde de plaats van vergadering jaarlijks tussen Brussel en Den Haag. De werkruimte was in Den Haag op het Binnenhof. De Raad van State heeft daar ook na de verhuizing naar de Kneuterdijk altijd werkruimte behouden. Daarnaast verkreeg de Raad overal door de stad panden. In 1975 kwamen de historische panden aan de Kneuterdijk door verhuizing van het Ministerie van Financiën beschikbaar. Het betrof het Paleis Kneuterdijk, het huis van Cornelis van der Mijle, een schoonzoon van Oldenbarnevelt en het huis van Johan van Oldenbarnevelt.
In de jaren 80 betrok de Raad ook panden aan de Parkstraat en de Oranjestraat. Door nieuwbouw van architect Prof. Ir C. Wegener Sleeswijk uit de jaren 1978 tot 1983, werden de verschillende panden met elkaar verbonden. Deze nieuwbouw werd gebouwd achter de historische panden aan de Kneuterdijk, aan de Parkstraat. Tegelijk werd ook een restauratie van de historische panden uitgevoerd.
Ook daarna nog had de Raad steeds panden in de omgeving om aan de vraag naar huisvesting te voldoen. In 2008 startte de tweede grote renovatie en uitbreiding naar ontwerp van architectenbureau Merkx+Girod. Deze was in 2011 gereed. Naast een ingrijpende restauratie van de historische panden betrof het weer een deel nieuwbouw, achter de panden aan de Parkstraat, die al in de jaren 80 bij het gebouw van de Raad waren gevoegd.
Na gereedkomen van deze plannen zijn vrijwel alle panden elders in de stad afgestoten. Alleen de ruimten aan het Binnenhof zijn aangehouden. Tijdens de bouw werden werden de zittingen van de afdeling bestuursrechtspraak tijdelijk gehouden aan het Lange Voorhout 3. [4]
[bewerken] Zie ook
- Bestuursrecht (België)
- Bestuursrecht (Nederland)
- Lijst van vice-presidenten van de Raad van State (Nederland)
- Raad van State (historisch)
- Wetgeving
[bewerken] Externe links
Bronnen, noten en/of referenties:
- De oorspronkelijke versie van deze tekst is overgenomen van Zo werkt de overheid, voorlichting van de rijksoverheid op http://www.overheid.nl/. De tekst is verder bewerkt.
- ↑ Wet op de Raad van State, Artikel 3: 1. De vice-president, de leden en de staatsraden worden bij koninklijk besluit op voordracht van Onze Minister van Binnenlandse Zaken in overeenstemming met Onze Minister van Justitie voor het leven benoemd.
- ↑ Op 1 september 2010 trad een wijziging van de Wet van de Raad van State in werking die de structuur van de Raad aanpast, zie 2010: Wijziging van de Wet op de Raad van State op raadvanstate.nl
- ↑ Raadvanstate.nl - Leden en staatsraden
- ↑ Tekst Huisvesting op basis van speciaalnummer Raad van State, Blad voor de Rijkshuisvesting en de brochure: Een rondleiding door Paleis Kneuterdijk van de Raad van State, beide van oktober 2011.
 |
Leden van de Nederlandse Raad van State |  |
|---|---|---|
|
Piet Hein Donner (vice-president) · Hans Borstlap · Wim Deetman · Pieter van Dijk · Joke van der Meer · Kamiel Mortelmans · Kees Schuyt · Hanna Sevenster · Winnie Sorgdrager · Yvonne Timmerman-Buck · Ben Vermeulen · Jan-Kees Wiebenga · Sylvia Wortmann |
||
