Rotskoepel
De Rotskoepel', (Ar: مسجد قبة الصخرة' He: כיפת הסלע) soms de Rotskoepelmoskee genoemd, is een islamitisch schrijn op de Haram-as-Sjarief (Tempelberg) in Jeruzalem. Hij is tussen 688 en 692 gebouwd.
Het gebouw is, in tegenstelling tot wat veel niet-moslims denken, géén moskee maar een gedenkplaats. De Rotskoepel is gebouwd door kalief Abd al-Malik van de Omajjaden uit Damascus. De Rotskoepel is sinds de jaren '70 alleen voor moslims toegankelijk.
Nabij de Rotskoepel bevindt zich de Al-Aqsamoskee, een van de eerste en heiligste moskeeën van de islam. Vlakbij bevindt zich ook de Klaagmuur, waar veel joden bidden.
Inhoud |
[bewerken] Gebouw
Toen de bouw van de Rotskoepel begon in 685, stond op die plek een door kalief Omar gebouwde kleine houten moskee.
Het grondplan van de Rotskoepel vormt een achthoek met een doorsnede van zo'n 55m. Het gebouw is in totaal 30m hoog. De koepel is met bladgoud afgewerkt en heeft een doorsnede van 20,44m. De koepel is geplaatst bovenop een cilinder. In de cilinder bevinden zich 16 ramen die licht binnenlaten. Het dragende gedeelte van het bouwwerk bestaat uit 12 pilaren die samen met 28 zuilen alternerend zijn opgesteld.
De binnenkant van het gebouw is rijk versierd met mozaïeken, die een fantastische tuin afbeelden. Er zijn acanthussen te herkennen met vruchten en juwelen. De pilaren hebben kapitelen van de Korinthische orde.
De vorm is gebaseerd op de Byzantijnse architektuur voor monumentale gebouwen en de bouw werd mede mogelijk door het advies en de medewerking van Byzantijnse handwerklieden. Het uiterlijk van de Rotskoepel doet in alle aspecten denken aan de vroegchristelijke bouwkunst en de Byzantijnse bouwkunst van Syrië en Palestina, zoals ook te zien is aan het overeenkomstige bouwplan en uiterlijk van de Heilig-Grafkerk in Jeruzalem en de Kathedraal van Bosra.
[bewerken] Latere aanpassingen
Door de Abbasidische kalief al-Mamun werden in 831 verbouwingen aan het gebouw uitgevoerd, waarbij al-Mamun zijn eigen naam in het bouwwerk liet graveren.
Gedurende de Kruistochten maakten de Augustijnen de koepel tot een kerk. De nabijgelegen Al-Aqsamoskee werd het paleis van Boudewijn I van Jeruzalem en later het hoofdkwartier van de Tempeliers.
Tijdens de periode waarin het Ottomaanse Rijk heerste, werd het gebouw door sultan Selim I opgeknapt in 1517. De buitenkant van het gebouw werd toen bekleed met polychrome majolicategels.
In 1993 werden de dakspanten vervangen door aluminium draagelementen en de koepel opnieuw bekleed met bladgoud.
[bewerken] Politieke betekenis
Voor Abd al-Malik had het gebouw vooral een belangrijke politieke functie. In zijn byzantijnse bouwstijl lijkt de Rotskoepel als twee druppels water op het eerste deel van de Heilig Grafkerk, de veruit belangrijkste christelijke kerk in de stad, die zich enkele honderden meters verderop bevindt. Volgens sommige historici wilde Abd al-Malik dan ook met het bouwwerk duidelijk maken dat de islam in tegenstelling tot het christendom de definitieve religie was. Ook aannemelijk is, dat Abd al-Malik met dit indrukwekkende monument hoopte de bevolking - en hun belastinggelden - aan zich te binden en zo te concurreren met de heersers van de heilige steden Mekka en Medina. Daarnaast wilde hij natuurlijk aan de wereld duidelijk maken dat de islam een macht was geworden om rekening mee te houden.
[bewerken] Inscripties
In het gebouw bevindt zich een achthoekige arcade die in de bouwtijd aan de binnen- en buitenzijde voorzien werd van een doorlopende inscriptie die de eenheid van God benadrukt: "Er is geen godheid dan God alleen, zonder metgezel". De tekst aan de binnenzijde is mogelijk gericht tot christenen: "O mensen van het Boek, de messias Jezus zoon van Maria was slechts Gods boodschapper, het is niet aan God om een zoon te nemen".
[bewerken] Religieuze betekenis van de plek
|
|
Weinig plaatsen op aarde zijn meer beladen met religieuze betekenis en mythen dan de Tempelberg in Jeruzalem.
De Rotskoepel is gebouwd over de top van de berg Moriah, de plek waar volgens de door moslims betrouwbaar geachte Bijbelse overlevering Abraham zijn zoon moest offeren van God. In de Koran wordt de naam van de zoon niet genoemd, maar veel moslims geloven dat de zoon Ismaïl was, de zoon die Abraham bij zijn slavin Hagar had. Ismaïl is de stamvader van de Arabieren. De Tenach oftewel het Oude Testament zegt daarentegen dat Abraham zijn andere zoon Izaäk, een stamvader van de Israëlieten, moest offeren. Izaäk is de zoon die Abraham bij zijn vrouw Sarah had. De rotsplaat in het midden van de Rotskoepel het centrum van het gebouw is volgens de traditie het natuurlijke altaar waarop Abrahams zoon geofferd moest worden. Vandaar de naam Rotskoepel.
Volgens de islamitische overlevering zou Mohammed vanaf precies dezelfde plek, zittend op de rug van het hemelse dier Buraq, de Nachtreis naar de hemel hebben gemaakt. Op basis van Overleveringen is tafsir eenduidig over soera De Nachtreis 1 Geprezen zij Hij die Zijn dienaar bij nacht een reis liet maken van de heilige moskee naar de verste moskee. Vanuit Mekka reisde Mohammed allereerst naar Jeruzalem, bond Buraq vast en beklom vervolgens een ladder en bezocht de zeven hemelen. Ook ging hij andere profeten, waaronder Ibrahim en Musa, voor in het gebed. Later die nacht keerde hij terug in Mekka. Toen de Qoeraisj hoorde van de reis, stelden zij Mohammed vragen over hoe Jeruzalem eruit zag; zij twijfelden aan zijn verhaal. Er bestaan verschillende opvattingen over of Mohammed de reis alleen geestelijk of ook lichamelijk maakte.[1] De bouw van de rotskoepel in 691/692 wordt gezien als het eerste grote monument van islamitische architectuur[2]. Meestal wordt aangenomen dat kalief Abd al-Malik de plaats wilde eren die door Mohammed was bezocht en waar hij een voetafdruk had achtergelaten[3].
Op de Tempelberg stonden eeuwen vóór de bouw van de Rotskoepel de Eerste en daarna de Tweede Joodse Tempel, voor joden indertijd de belangrijkste religieuze bouwsels ter wereld, omdat Gods geest geacht werd daar aanwezig te zijn. De Tweede Tempel wordt ook verschillende malen in het evangelie genoemd, o.a. als een plek waar Jezus reeds als kind onderwijs gaf. Het Heilige der Heiligen bevond zich op de Tempelberg al weet niemand precies waar de juiste plek was. Volgens sommigen was dit de huidige plaats waar de rotskoepel staat en is de rotsplaat in de rotskoepel de plek waarop de ark van het verbond stond. Omdat het betreden van dit Heilige der Heiligen in het jodendom absoluut verboden is behalve voor de vroegere hogepriester eenmaal per jaar bij grote Verzoendag, is de hele Tempelberg voor vrome joden verboden terrein zodat men ook geen kans loopt per ongeluk op deze heilige plek te komen. Westelijk van de Rotskoepel bevindt zich de Klaagmuur, een van de reusachtige Romeinse steunmuren waarop het tempelplateau rondom de Rots in de tijd van Herodes werd opgebouwd en nog altijd rust.
[bewerken] Huidige situatie
Op dit moment wordt de Rotskoepel beheerd door een Jordaanse waqf, een islamitische religieuze instelling.
De Rotskoepel zelf is sinds de jaren '70 alleen voor moslims toegankelijk. Sinds het omstreden bezoek van Ariel Sharon en zijn beveiligers in september 2000 (wat de aanleiding was voor de Tweede Intifada), is het hele terrein alleen nog voor moslims toegankelijk. Het Israëlische leger controleert de toegang.
Volgens een visioen dat geschreven staat in het boek Ezechiël zou op of vlakbij de plek van de Rotskoepel de Derde Joodse Tempel moeten komen. Op 11 februari 2004 werd de Rotskoepel beschadigd door een lichte aardbeving. De Getrouwen van de Tempelberg, een joods-extremistische groepering, zien hierin een teken van God dat deze profetie binnenkort zal uitkomen.
 |
Zie de categorie Dome of the Rock van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
Bronnen, noten en/of referenties:
- Bernard Lewis, 2002, Het Midden-Oosten. 2000 jaar culturele en politieke geschiedenis. ISBN 90-225-2939-8
- Markus Hattstein & Peter Delius (ed.), 2004, Islam. Art and Architecture, Uitgeverij Konemann, ISBN 3-8331-1178-X
- ↑ Tafsir Ibn Kathir (abridged), volume 5, a group of scholars under the supervision of shaykh Safiur-Rahman al-Mubarakpuri, Maktaba Dar-us-Salam, Riyadh, second edition July 2003, ISBN 9960-892-71-9 (set), p. 550-576.
- ↑ Islam voor Dummies, Malcom Clark, Uitgeverij Addison Wesley, 2004, blz. 27, ISBN 9043008451
- ↑ In het huis van de islam, Henk Driessen (redactie), Camilla Adang, Uitgeverij SUN, tweede druk november 2001, ISBN 90 6168 606 7, blz. 232
