Sholom Aleichem
Sholom Aleichem (Voronko (nabij Perejaslav), 18 februari 1859[1] — New York City, 13 mei, 1916) was een populaire humoristische schrijver.
Zijn voornaam Sholom wordt ook wel geschreven als Sholem of Sjolem. In het Jiddisch wordt zijn naam geschreven als שלום־עליכם, in het Russisch en het Oekraïens als Шолом Алейхем.
Aleichem werd geboren in Rusland en schreef vooral in het Jiddisch. Zijn werken zijn romans, korte verhalen en toneelstukken. Sholem Aleichem was de eerste die kinderverhalen in het Jiddisch schreef.
Het werk van Sjolem Aleichem is veel vertaald. De musical Fiddler on the Roof kwam op Broadway in 1964 en was daar zeer succesvol. In het Nederlands werd de Nederlandse versie Anatevka gespeeld in 1966. Deze musical is gebaseerd op de figuur Tevje de Melkboer (Tewje der Milchiger), die vaak humoristische gesprekken voert met God.
Inhoud |
Levensloop [bewerken]
Aleichem werd geboren als Sjalom Jakov Rabinovitsj (Russisch: Рабино́вич) als zoon van arme Joodse ouders in Pereyslav bij Kiev (nu in Oekraïne). Sholems moeder overleed toen hij 13 jaar was. Hij nam het pseudoniem Sholom Aleichem aan, wat een veel gebruikte groet is, die "vrede zij met u" betekent (in Jiddische uitspraak). In het Hebreeuws wordt deze groet uitgesproken als Sjalom aleichem. Sjalom of sholem betekent vrede.
Na zijn schoolopleiding, die hij met zeer goede cijfers afrondde, vertrok hij van huis om werk te zoeken. Drie jaar lang was hij de leraar van een rijke koopmansdochter, Olga Loev, met wie hij op 12 mei 1883 trouwde. Het echtpaar kreeg zes kinderen, onder wie de schilder Norman Raeben. (Deze had volgens Bob Dylan grote invloed op diens plaat Blood On The Tracks, 1975.)
Vanaf 1891 leefde Sholom Aleichem in Odessa, maar vanwege de pogroms, die zuidelijk Rusland teisterden in het begin van de twintigste eeuw, emigreerde hij met zijn familie in 1905. Eerst vestigde de familie zich in Zwitserland, maar vanaf 1914 woonden ze in New York City, waar Aleichem twee jaar later, op 57-jarige leeftijd, overleed. Hij werd begraven op de begraafplaats van Brooklyn.
Werk [bewerken]
In eerste instantie schreef Aleichem alleen in het Russisch en Hebreeuws. Vanaf 1883 schreef hij meer dan veertig boeken in het Jiddisch, waardoor hij een centrale figuur werd in de Jiddische literatuur. Dat kwam niet alleen door zijn eigen werk, maar ook omdat hij zijn vermogen gebruikte om Jiddische schrijvers aan te moedigen. In 1888-1889 gaf hij twee delen uit van een almanak, Di jiddisje Folksbibliothek, waarin veel jonge Jiddische schrijvers werden voorgesteld.
Een derde deel werd door hem voorbereid, maar verscheen niet, omdat hij zijn hele vermogen verloor in een speculatie aan de beurs in 1890.
Joodse Mark Twain [bewerken]
Sholom Aleichem wordt soms de joodse Mark Twain genoemd, omdat de twee schrijvers een op elkaar lijkende schrijfstijl hebben, en omdat ze beiden een pseudoniem gebruikten. Beide auteurs schreven zowel voor volwassenen als voor kinderen, en gaven veel lezingen. Toen de twee elkaar ontmoetten, antwoordde Twain zuur dat hij zichzelf beschouwde als de Amerikaanse Sholom Aleichem.
Monumenten [bewerken]
In 1997 werd een monument voor Sholom Aleichem opgericht in Kiev. Een ander monument werd in 2001 opgericht in Moskou.
Citaten [bewerken]
- Het leven is een droom voor de wijze, een spel voor de dwaas, een komedie voor de rijke, een tragedie voor de arme.
- Roddel is de natuurlijke telefoon.
- Hoe beroerd het ook gaat, je moet doorgaan met leven, ook al ga je er dood aan.
- Rijken zwellen van trots, armen van de honger.
Publicaties [bewerken]
Romans [bewerken]
- Tevje de Melkboer. Vertaald uit het Jiddisch door Willy Brill. 2008
- In shturm. (1917) Engelse vertaling: In the Storm door Aliza Shevrin. 1985
Kinderboeken [bewerken]
Toneel [bewerken]
- De dokter (1887), blijspel in één akte
- De scheiding (1888), blijspel
- De bijeenkomst, (1889), blijspel in een akte
- Yaknez (1894), een satire over makelaars en speculanten
- Tsezeht Un Tseshpreht (Wijd en zijd verspreid, 1903), blijspel
- Agenten (1905), blijspel in een akte
- Yiedishe Tekhter (Joods dochters, 1905) drama, bewerking van vroege roman Stempenyu
- De gouddelvers (1907), blijspel
- Shver Tsu Zein a Yied (Zwaar om een jood te zijn, 1914)
- Dos Groisse Gevins (De grote loterij / De Jackpot, 1916)
- Tevye der Milkhiger, (Tevye de melkboer, 1917, na zijn dood opgevoerd)
Bronnen, noten en/of referenties
|
| Jiddisch | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
 |
Zie de categorie Sholom Aleichem van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
