Sonderbundsoorlog

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sonderbundsoorlog
 ██ Eedgenootschap (overwegend liberaal protestants) ██ Sonderbund (conservatief katholiek) ██ Neutrale kantons

██ Eedgenootschap (overwegend liberaal protestants)

██ Sonderbund (conservatief katholiek)

██ Neutrale kantons

Datum 3 – 29 november 1847
Locatie Zwitserland
Resultaat Liberale protestantse overwinning
Strijdende partijen
Flag of Switzerland.svg Eedgenootschap
(liberaal protestants)
Sonderbund
(conservatief katholiek)
Commandanten
Guillaume-Henri Dufour Johann Ulrich von Salis-Soglio
Geschiedenis van Zwitserland

Vroege geschiedenis
Prehistorie (tot 200 v.Chr.)
Romeinse tijd (200 v.Chr.–n.Chr.400)

Helvetii · Cisalpina · Germania Superior · Poeninae · Raetia

Allemannië · Bourgondië (400–900)
Zwaben · Arelat (900–1300)


Oude Eedgenootschap
Early Swiss cross.svg Ontstaan en groei (1291–1516)

Bondsbrief van 1291

Reformatie (1516–1648)
Vroegmoderne Tijd (1648–1798)


Overgangstijdperk
Flag of the Helvetic Republic (French).svg Helvetische Republiek (1798–1803)
Mediation (1803–1813)
Restoratie en Regeneratie, Sonderbundsoorlog (1814–1848)


Moderne Tijd
Flag of Switzerland.svg Zwitserse Bondsstaat (na 1848)

Zwitserland tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914–1918)
Zwitserland tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939–1945)

Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis
Portaal  Portaalicoon  Zwitserland

De Sonderbundsoorlog (Duits: Sonderbundskrieg) was een korte Zwitserse godsdienstige burgeroorlog in 1847, waarbij conservatieve katholieke kantons een mislukte poging deden om zich van het Eedgenootschap af te scheiden. Zij reageerden op de liberale protestantse kantons die onder leiding van Zürich en Bern antiklerikale wetgeving wilden doorvoeren.[1]

De Sonderbund, in 1845 voortgekomen uit de Sarnerbund (1832), was een verbond van de conservatieve katholieke bergkantons Luzern, Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug, Fribourg en Wallis, die zich in 1847 van het Zwitserse Eedgenootschap wilden afscheiden.

Na een kortstondige oorlog van 3 tot en met 29 november 1847, waarbij enkele tientallen mensen het leven verloren, werd de Sonderbund verslagen.

De overwegend liberale protestantse kantons uit het heuvelland, waar zich ook de grote steden Zürich, Bern, Bazel en Genève bevonden, konden vervolgens ongehinderd uitvoering geven aan hun plan om de losse statenbond (confederatie) van het Eedgenootschap om te vormen tot een bondsstaat (federatie), die beter was aangepast aan de eisen van de moderne tijd.

Achtergrond[bewerken]

Religieuze spreiding in 1800:

██ Overwegend protestants

██ Overwegend katholiek

De Radicale Partij en liberalen uit de stedelijke burgerij, die sterk stonden in de overwegend protestantse kantons, verkregen begin jaren 1840 de meerderheid in de Tagsatzung. Zij stelden een nieuwe grondwet voor het Zwitserse Eedgenootschap die de verscheidene kantons nauwer aan elkaar moest binden. De conservatieve stedelijke patriciërs en de "Berg- of Oerzwitsers" uit de overwegend katholieke kantons waren echter tegen de nieuwe grondwet. Deze kantons sloten in 1843 de Sonderbund (= afzonderlijk bondgenootschap). Naast de centralisering van de Zwitserse overheid voorzag de nieuwe grondwet ook in handelsbescherming en andere progressieve hervormingsmaatregelen.[2]

De Sonderbund werd opgericht nadat de Radicale Partij met goedkeuring van de meeste kantons maatregelen had genomen tegen de katholieke Kerk zoals de sluiting van kloosters en conventen in Aargau in 1841[3] en beslaglegging op hun eigendommen. Toen Luzern datzelfde jaar als vergelding de jezuïeten terugriep om het onderwijs te leiden, vielen groepen gewapende Radicalen (Freischärler) het kanton binnen. Dit veroorzaakte een opstand, vooral omdat rurale kantons bolwerken van ultramontanisme waren.

De Sonderbund ging in tegen de Grondwet van 1815, waarvan §6 expliciet dergelijke afzonderlijke bondgenootschappen verbood. De Radicale meerderheid in de Tagsatzung besloot op 21 oktober 1847 om de Sonderbund te ontmantelen. Het Eedgenootschapsleger werd op de been gebracht tegen de leden van de Sonderbund. Het leger bestond uit soldaten van alle andere kantons behalve Neuchâtel en Appenzell Innerrhoden, die neutraal bleven.

Het conflict[bewerken]

Oorlogsvoorbereidingen[bewerken]

Strijdkrachten van de Sonderbund[bewerken]

Binnen de Sonderbund bleef de vraag wie het bevel zou krijgen lang onopgelost. De sterke man van de coalitie, Constantin Siegwart-Müller uit Luzern, overwoog eerst een buitenlander aan te stellen (Dezydery Chłapowski uit Polen of Frederik van Schwarzenberg uit Oostenrijk werden genoemd), maar de geallieerde raad drong aan op een Zwitserse bevelhebber. Generaal Ludwig von Sonnenberg en kolonel Philippe de Maillardoz uit Fribourg werden overwogen, maar uiteindelijk verkoos de raad Guillaume de Kalbermatten uit Wallis. Nadat Kalbermatten zijn benoeming afwees (later zou hij de Wallise troepen aanvoeren), werd kolonel Johann Ulrich von Salis-Soglio uit Graubünden verkozen en beëdigd tot bevelhebber op 15 januari 1847. Hij stelde Franz von Elgger aan als stafchef. Hoewel hij zelf een protestant was, was Salis-Soglio een overtuigd conservatief en een tegenstander van de liberale Radicalen die nu het "romp-Eedgenootschap" vormden.

De Sonderbundkantons (met uitzondering van Luzern en Fribourg) zochten en kregen de toestemming van hun volksvergaderingen (de Landsgemeinden) voor een algemene dienstplicht. Deze stemmingen geschiedden op 26 september (Schwyz), 3 oktober (Uri en Zug) en 10 oktober (Nidwalden, Obwalden en Wallis). De mobilisatie begon op 16 oktober en werd op 19 oktober voltooid.

Ook werden er in oktober verscheidene vestingwerken gebouwd in Sonderbundgebied, vooral in Wallis, waar Kalbermattens strijdmacht tegen eind oktober gelegerd was tussen Saint-Maurice en Saint-Gingolph, van waaruit men de Chablais van Vaud kon binnenvallen.

Galerij[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993-2002) s.v. "Zwitserland. §5.2 Reformatie". Microsoft Corporation/Het Spectrum.
  2. (en) Marx & Engels Collected Works Vol. 6. (New York 1976) p. 687, noot 172. International Publishers.
  3. (en) Coolidge, William Augustus Brevoort "Switzerland/History/Constitution". Encyclopædia Britannica (1911) 26. 259.
Wikisource Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Sonderbundsakte vom Dezember 1845 op de Duitstalige Wikisource