Wormer (dorp)

Wormer

Plaats in Nederland
Situering
Provincie	Noord-Holland
Gemeente	Wormerland
Coördinaten	52°29'N  4°48'E
Algemeen
Oppervlakte	16,08 km²
Inwoners (2007)	13.130
Foto's
De Dorpstraat in Wormer in 1903
Portaal    Nederland

52° 29' NB 4° 48' OL

Wormer is een voormalige zelfstandige gemeente in de Zaanstreek, in de provincie Noord-Holland. Het dorp ligt aan de oostzijde van de rivier de Zaan, tegenover Wormerveer, en vormt sinds 1991 samen met Jisp, Neck, Oostknollendam, Spijkerboor en Wijdewormer de gemeente Wormerland. Tot het dorp behoort ook de buurtschap Bartelsluis, dat op de grens is gelegen van het dorp en de Engewormer. Aan het Oosteinde verbindt Het Weiver de dorpen Wormer en Jisp met elkaar.

Geschiedenis Wormer

Wormer behoort tot de oudste plaatsen van de Zaanstreek. De plaats wordt in 1063 genoemd in een lijst van de abdij van Egmond, maar is waarschijnlijk al veel ouder. In 1280 weerstonden de inwoners van Wormer diverse aanvallen van de Friezen en Westfriezen. Hiervoor kregen de inwoners van Wormer door Floris V, graaf van Holland en Zeeland vrijstelling van het betalen van tol, in die tijd een belangrijk voorrecht. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog voltrok zich een belangrijk treffen tussen de Geuzen en Spaanse troepen in Wormer. Op 1e Pinksterdag 30 mei 1574 probeerden 1400 soldaten van de Spaanse troepen Wormer en Jisp te veroveren. Ze werden door de Geuzen, vrijbuiters en inwoners van beide dorpen verpletterend verslagen. Doordat vergelijkbare aanvallen op Ilpendam en Purmerend eveneens werden afgeslagen, was Waterland hierna voortaan vrij van Spaanse invloeden. Wormer kende een tijd van grote bloei in 16e en 17e eeuw door de beschuitbakkerij die toentertijd in dit dorp was gevestigd. Ruim 130 beschuitbakkers zorgden voor de bevoorrading van de vele schepen van de Vereenigde Oostindische Compagnie. De Wormerse Tweeback was zeer vermaard en werd zelfs genoemd in diverse toneelstukken van Bredero (dat pas op enkaer als een paer Wormer tweebakken!). Daarnaast was Wormer, net als de rest van de Zaanstreek, een bedrijvig gebied met vooral veel stijfselmakerijen, traankokerijen en zeildoekweverijen. In totaal hebben in Wormer ooit minimaal 66 molens gestaan. Vandaag de dag is hiervan slechts 1 molen bewaard gebleven, namelijk molen 'De Koker'.

Wapen van Wormer

Wormer voert het logo het Verbonden Hoofd (Ook wel genoemd: "Van lazuur beladen met een manshoofd van goud") sinds het ontstaan van de gemeente Wormerland. Voorheen was dit een Lepelaar.

Ontstaan van het oude dorpsschild :

De oorsprong is tot op heden niet bekend, wel zijn er 3 mogelijke verklaringen: 1) het hoofd is een hoofd van een West-Friese hoofdman, die in Wormer is onthoofd en naar Floris V is gebracht. Dit verhaal komt een aantal keren terug in afbeeldingen en versjes ter plaatse. 2) het is het hoofd van Christus met de doornenkroon, 3) het is het hoofd van de parochieheilige, St.Odulphus. Een vierde verklaring is de volgende: de weesjongen Jan Gerritsz uit Wormer onthoofde in 1574 een Spaanse hopman, als wraak voor een slag met een houwdegen die hij had gekregen. Hij bood het hoofd aan aan de prinselijke bevelhebber, Diederik Sonoy in Purmerend. Als herinnering werd het hoofd opgenomen in het wapen van Wormer.

Aangezien ook in het kerkzegel een hoofd voorkwam is het logischer te denken aan het hoofd van Christus of van Sint Odulphus.

In de loop der tijden is het hoofd op verschillende manieren afgebeeld, al dan niet met haar (wond?) band. Alleen al in de plaatselijke kerk zijn drie versies van het wapen afgebeeld: de oudste is van een aanziende man met baard en snor en een haarband. De tweede is een terzijde afgebeeld hoofd, zonder baard of snor met een lange band om het hoofd. De derde, en waarschijnlijk de jongste is een morenkop, met kroeshaar en ringen door de oren en met een smalle wrong om het hoofd. Deze afbeelding komt ook voor in een 18e eeuws manuscript.

Wormer in het nieuws

Gat van Wormer

In september 1959 vond men in Wormer een eigenaardig gat met een diameter van circa 60 centimeter op het land van boer Teun Jongert. Ook op het land van boer R. Grevers was een vergelijkbaar gat ontstaan, maar Grevers had het gat snel gedempt omdat de mysterieuze kuil een gevaar vormde voor de koeien op zijn land. Het gat van Jongert werd groot nieuws en trok zelfs filmploegen uit Amerika en tal van Europese landen naar Wormer. De inslag van een projectiel van onbekende makelij leek de meest voor de hand liggende gedachte, zodat het Ministerie van Defensie de zaak op zich nam. Onder leiding van majoor J.J. Blommaart van de Explosieven Opruimingsdienst werd een poging gedaan om met zwaar materieel het projectiel uit te graven. De majoor kreeg voor het graafwerk slechts een week de tijd en een budget van maar 2500 gulden. Nadat dit geld was uitgegeven, werd de operatie van hogerhand afgebroken, zeer tot onvrede van de majoor die naar eigen zeggen op een diepte van 27 tot 28 meter op iets hards was gestoten. Blommaart had ook een duidelijke mening over de aard van de inslag. Hij zocht de oorzaak in de inslag van een raket, mogelijk een Russische raket of de trap van een Spoetnik.

Blommaart was niet tevreden met de stopgezette operatie en kwam met het voorstel een internationaal fonds op te zetten om verder onderzoek te bekostigen. Hoewel de vermoedelijke aard van het voorwerp de Verenigde Staten interesseerde, schuwde het ministerie buitenlandse bemoeienis. Hierop besloot men het gat dicht te gooien. Enkele jaren later liet Blommaart in een radio-uitzending van de VARA nogmaals weten graag weer in Wormer aan het graven te gaan: "Mijn handen jeuken om weer aan het karwei te beginnen. De voorwerpen, die naar schatting zo'n 60 centimeter diameter hebben, krijgen we eruit zo zeker als twee maal twee vier is." De majoor heeft echter nooit meer de gelegenheid gekregen om deze uitspraak te bewijzen. Bijna zestien jaar later, op 19 augustus 1975, was er plotseling weer een mysterieus gat van circa drie meter diep, zo'n 600 meter ten oosten van de vroegere gaten. Veehouder Willem Dokter aan de Dorpsstraat dekte het af met planken. Ook deze gebeurtenis trok de aandacht van verschillende instanties. Tot graven kwam het ditmaal echter niet. Theorieën over de mogelijke oorzaak werden echter wel geformuleerd en behelsden een raket, delen van een satelliet en een meteoriet. De laatste hypothese werd ondersteund door de waarnemingen van enkele Zaankanters die op het moment van de inslag een vuurbal boven Wormer hadden waargenomen.

Archeoloog H. Altena van de Universiteit van Amsterdam was een andere mening toegedaan. Het gat van 1975 was evenals dat van 1959 volgens hem ontstaan door voormalige waterputten. Ook professor F.F.F.E. van Rummelen van de Rijks Geologische Dienst, die in oktober 1975 in Ons Huis in Wormer zijn visie kwam toelichten, dacht aan menselijk ingrijpen als oorzaak. Volgens de professor was het gat ontstaan door het weggraven van de vruchtbare zeeklei die als bemesting werd gebruikt. Zo'n gat werd vroeger opgevuld met veen. Dat veen zou in de loop der jaren dermate zijn ingeklonken dat het plotseling was weggezakt, waardoor van de ene op de andere dag een gat kon ontstaan. De opvatting van Van Rummelen werd lang niet door iedereen gedeeld. Men vroeg zich af, waarom de bewoners indertijd zeeklei naar boven hadden gehaald, terwijl er genoeg mest van de koeien voorhanden was om het land te bemesten. Onder de tegenstanders was majoor Blommaart, die indertijd het gat van 1959 had onderzocht. Tot op heden heerst er geen eenstemmigheid over de oorzaak.

Cacaobrand

Op 18 december 2003 was Wormer landelijk in het nieuws, doordat een grote cacaobrand uitbrak in het distributiecentrum van ADM Cocoa aan de Veerdijk, waarbij onder meer blauwzuurgas vrijkwam. De nabij gelegen basisschool, enkele bedrijven en het gemeentehuis moesten worden ontruimd. 's Avonds werden circa 1300 inwoners geëvacueerd.

Op 19 januari 2011 brak er na een explosie opnieuw brand uit in Wormer. Dit gebeurde weer bij ADM Cocoa aan de Veerdijk om 19:30 uur 's avonds. Er kwam geen blauwzuur gas vrij vanwege opgeslagen cacaopoeder in plaats van cacaobonen. Deze zijn beter te blussen en daardoor kwam het Gecoördineerde Regionale Incidentenbestrijdings Procedures (GRIP) niveau niet hoger dan 2. Men was nog wel even ongerust vanwege een schoorsteen die dreigde in te storten.

Nieuwbouwplannen in Wormer

Pakhuizen in Wormer

Inbreiden: niet altijd favoriet bij bewoners

In de structuurvisie van de provincie Noord-holland wordt gekozen voor het sparen van het buitengebied en het behouden van het landschappelijke karakter. Als gevolg hiervan zullen gemeenten vaak kiezen voor 'inbreiden', bouwen in de open plekken in een gemeente. Groeien binnen de grenzen van de bebouwing. Inbreiding in plaats van uitbreiding. Dit is niet in alle gevallen favoriet bij de bewoners: soms moeten hiervoor belangrijke open plekken zoals pleinen en groen wijken. Maar inbreiden heeft ook voordelen: het open karakter van het landschap rond de bebouwde omgeving wordt gespaard en de versnippering van dat landschap wordt voorkomen. Het is soms een lastige afweging, want ook een bebouwde omgeving moet wat open plekken hebben.

Wormer is onderdeel van de gemeente Wormerland. Wormerland is dunbevolkt met zo'n 400 inwoners per vierkante kilometer. Van het oppervlakte van 45,14 vierkante kilometer is 6,34 water. Van de rest is een groot deel open landschap: weilanden. De gemeente wil deze open ruimte zo veel mogelijk sparen.

Poort van Wormer

Na vertrek van bouwmaterialenhandel Floris uit Wormerland, is een groot terrein vrijgekomen aan de Westelijke rand van de gemeente, grenzend aan de Zaan. Het terrein ligt dichtbij de Meneba fabriek en de zendmast van KPN. Het plan omvat ruim 360 woningen bestaande uit eengezinswoningen en appartementen. Het woningaanbod biedt plaats aan ouderen, starters en doorstromers. In de plannen staat dat van de woningen 30% in de sociale sector gerealiseerd zal worden. Ook wordt een beperkt aantal werkgerelateerde ruimtes gerealiseerd voor bijvoorbeeld zakelijke dienstverlening of atelier- en praktijkruimte. De appartementengebouwen komen direct aan de Zaan te staan. Het middengebied wordt gebruikt voor kleinschalige woningbouw die aansluit op de bestaande bebouwing.

Weremere-complex

Het plan omvat een basisschool, de OBS Weremere, plus appartementencomplex dat er gedeeltelijk bovenop wordt gebouwd. Tevens is voorzien in een ondergrondse parkeergarage. De ontwikkeling van dit complex is gebeurd via het uitschrijven van een prijsvraag. De gemeente heeft een bureau de randvoorwaarden laten opstellen, waaraan het gebouw moest voldoen. Vervolgens is, na een voorselectie van alle inschrijvende partijen, aan drie partijen gevraagd om in samenspraak met de gebruikers, een voorlopig ontwerp te produceren. Uit de ontwerpen en de bijbehorende prijs is uiteindelijk door de gemeente 'een beste' gekozen. Bij de omwonenden is enig protest vanwege de mogelijke schade die de werkzaamheden kunnen veroorzaken aan hun woningen, het verminderde uitzicht door het relatief (op de schaal van Wormer) hoge gebouw en de mogelijk mindere bezonning van hun percelen.

Centrumplan

Het centrumplan bestaat uit een multifunctionele accommodatie voor sociaal-culturele functies, 20 woningen (appartementen) en winkelruimtes, waaronder een DeKaMarkt supermarkt. De huidige DeKaMarkt aan de Dorpsstraat zal na opening van de nieuwe supermarkt worden gesloopt. Het parkeren moet gebeuren in een tweelaagse ondergrondse parkeergarage, met ingang aan de Faunastraat. Naast deze ingang komt ook de plek waar vrachtwagens achteruit in en uit een laad- en losplaats moeten rijden. Het complex wordt 90 meter lang en op het hoogste punt 14 meter hoog. Het wordt gerealiseerd op de locatie van het huidige centrale parkeerterrein van Wormer en het terrein van de in 2007 gesloopte basisschool de Wegwijzer. Er is enig verzet tegen de plannen, vooral bij de omwonenden in het centrum. Een Bewonersvereniging Dorpscentrum te Wormer is opgericht en maakt zich sterk voor de belangen van de omwonenden. De bekende bezwaren zijn hier: mogelijke schade aan omliggende bebouwing (vanwege bouwput van 10 meter diep), verminderd uitzicht, toename parkeerdruk in omgeving, gevaarlijke verkeerssituatie bij geplande parkeergarage en laad- en losplaats vrachtwagens.

Met Stip Wonen

Het complex van voetbalclub WSV is het waarschijnlijk laatste grote bouwproject wat in Wormer mogelijk is. De club krijgt twee kunstgrasvelden en een grasveld. Om deze verbouwing mogelijk te maken heeft de plaatselijke woningbouwvereniging WormerWonen het project met Stip Wonen ontwikkeld. Om het complex heen worden ca. 100 woningen gebouwd.

Er is een strikt programmatisch kader gemaakt met de volgende hoofdpunten:

• 30% goedkopen woningen, waarbij de daadwerkelijke toewijzing aan de doelgroepen moet worden bevorderd
• 70% middenduur en vrije sector
• woningen voor starters
• van alle woningen is tenminste 30% geschikt en bereikbaar voor de doelgroep vitale ouderen (vanaf 55 jaar, onder woonkeur en levenslooptbestendigheid), dus aanpasbaar en bezoekbaar
• voor goedkopere woningen moet speculatie worden voorkomen

De voetbalclub krijgt hiervoor een complex met:

• drie voetbalvelden waarvan twee met kunstgras
• verlichting voor beide kunstgrasvelden
• een tribune voor circa 250 toeschouwers
• miniveld en speelplaats
• trainingshal
• een clubgebouw met kleedkamers,kantine,krachthonk,sponsorruimte en kinderopvang
• voldoende parkeerruimte en een fietsenstalling

Wormer gezien vanaf Wormerveer

Geboren of woonachtig (geweest) in Wormer

• Thijs Al, mountainbiker en veldrijder
• George Baker (Hans Bouwens, 1944), Nederlandse zanger van populaire liedjes.
• Jordi Bloem (10 september 1976), weerman voor o.a. Sky Radio en TV Gelderland
• Martin Bosma (16 juli 1964), politicus
• Martinus Duncanus (Maarten Donck), (1508 - 1590), schrijver
• Tim Klijn (30 juni 1979), Nederlands Diskjockey bij Radio 538
• Ewald Kooiman (14 juni 1938), organist en hoogleraar († 2009)
• Pieter Jan Leeuwerink (10 februari 1962), Nederlands volleyballer († 2004)
• Ananda Marchildon, model (Winnaar Holland's Next Topmodel 2008).
• John Meijer, voormalig gitarist BZN, Next One en Fat Eddy Band.
• Rie Meijer, (schaatsster) 3x Nederlands kampioene (1955, 1956 en 1959).
• Henk Sprenger (3 januari 1919), Nederlands striptekenaar († 2005)
• Thorwald Veneberg (16 oktober 1977) professioneel wielrenner
• Piet de Wit (6 maart 1946) (baan)wielrenner, 2x wereldkampioen stayeren (1966, 1967).

Zie ook

• Lijst van burgemeesters van Wormer
• Lijst van rijksmonumenten in Wormer

Referenties

• C. Mol, Uit de geschiedenis van Wormer, Meyer Pers N.V., Wormerveer.
• Website gemeente Wormerland
• website Bewonersvereniging Dorpscentrum

Externe links

• Website van de gemeente Wormerland
• Website de Wormerlander
• Website van de bewonersvereniging Dorpscentrum Wormer