1660-1669

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De jaren 1660-1669 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 17e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Standbeeld van Johan (links) en Cornelis de Witt in Dordrecht
Europa
Scheepvaart en handel
  • de Akte van navigatie wordt opnieuw door het Engelse Parlement aangenomen. Deze Scheepvaartwet bepaalt dat alle schepen waarvan niet de eigenaar, de kapitein en minstens driekwart van de matrozen Brits onderdaan zijn op straffe van verbeurdverklaring van schip en lading niet mogen varen op Groot-Brittannië of de Britse nederzettingen en koloniën.
  • In 1663 wordt een tweede scheepvaartwet, de zogenaamde Staple Act, goedgekeurd. Deze nieuwe wet legt zowel import als export van de koloniale handel aan banden en is bedoeld om Engeland tot een stapelmarkt van koloniale waren te maken. De Engelse kolonies wordt verboden om rechtstreeks bepaalde goederen, zoals tabak, suiker en katoen uit te voeren naar niet-Engelse klanten. Ook wordt in Engeland de verbouw van tabak verboden zodat de kroon geen inkomsten van invoerbelastingen zal mislopen. Deze twee nieuwe protectionistische wetten zijn oorzaak van de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog.
  • 1666 - Zo'n 500 Britse schepen -meest koopvaardij- worden in beslag genomen, onder andere in de Caraïben en bij West-Afrika.
  • Na 13 jaar lukt het Hendrik Hamel en zeven anderen te ontkomen uit Korea. Met een klein scheepje varen ze naar Japan, waar ze zich meldden bij de VOC-handelspost Deshima. In opdracht van de VOC beschrijft Hamel de gebeurtenissen en het land. Door zijn verhaal gaat Korea leven in Europa.
godsdienst
  • Door het in 1658 verschijnen in Europa van Sinicae Historiae , een werk van Martino Martini en verbonden aan de missie van de jezuïetenin China wordt een andere chronologische traditie bekend. Die Chinese traditie met zijn achtereenvolgende lijsten van heersers vanaf het begin van het derde millennium roept grote vragen op ten aanzien van de in Europa gehanteerde chronologie. Dat geldt dan in het bijzonder voor het idee van een universele zondvloed die immers ook geen Chinees zou kunnen hebben overleefd.
  • In Amsterdam ontstaat een gezelschap vrijdenkers rond de schooldirecteur Franciscus van den Enden. De belangrijkste leden zijn Baruch de Spinoza en de broers Adriaan en Johannes Koerbagh. Hun publicaties brengen hen in moeilijkheden met de woordvoerders der publieke godsdienst: de calvinistische dominees. Spinoza duikt min of meer onder en geniet protectie van de Hollandse raadspensionaris Johan de Wit. Adriaan Koerbagh sterft in het Rasphuis. Van den Ende vlucht naar Frankrijk.
Republiek der Verenigde Nederlanden
  • Amsterdam is uitgegroeid tot de machtigste handelsstad in de wereld en heeft meer dan 100.000 inwoners.
  • Pestepidemie in Amsterdam (1663-1664), meer dan 10 procent van de bevolking sterft, onder wie Rembrandts partner Hendrickje Stoffels. De laatste pestepidemie in Nederland, de Londense Pest, begint in 1668 en duurt tot 1671. De epidemie maakt ca. 20.000 slachtoffers.
  • 1660 - Johan de Witt komt steeds meer onder druk de opvolging van Willem III weer mogelijk te maken, onder andere ook van de kant van diens oom Karel II van Engeland. Deze is voogd geworden van het "Kind van Staat" na de dood van diens moeder Maria Stuart.
  • 1667 - Het Eeuwig Edict wordt aangenomen in de Raad van Leiden. Daarin wordt het stadhouderschap voor altijd afgeschaft, en wordt gesteld dat de soevereiniteit niet bij de Unie, de Prins of zelfs maar bij de Staten van het gewest ligt, maar bij de individuele steden.
  • De Tweede Engels-Nederlandse Oorlog duurt van 1664 tot 1667 en wordt onder meer uitgevochten bij de Goudkust, waar slavenforten als Elmina en fort Amsterdam enkele malen van eigenaar wisselen.
  • 1664 - Van Galen eist Borculo-Lichtevoorde op en met Britse financiële steun verklaart hij de oorlog en valt Overijssel en Gelderland aan. Hij dwingt de Nederlanders zich tot de IJssel terug te trekken. In 1665 belegert hij Groningen.
Zuidelijke Nederlanden
Koloniën
Cultuur
  • Meest actieve schilderperiode van Johannes Vermeer. Hij schildert onder meer Meisje met de parel.
  • De eerste Interslavische grammatica wordt in 1666 door de Kroatische priester Juraj Križani? uitgegeven. Hij noemt deze taal Ruski om de steun van de tsaar te verwerven, maar in werkelijkheid is de taal vooral een mengeling van het Kerkslavisch en het Servo-Kroatisch. Naast deze grammatica schrijft Križani? ook andere werken in deze taal, inclusief het traktaat Razgowôri ob wladátelystwu (1663-1666; later uitgegeven onder de titel Politika).
Wetenschap
  • Joan Blaeu geeft de Grooten Atlas uit met 600 kaarten in 9 banden.
  • 1666 - Isaac Newton ontdekt de Wet van de Zwaartekracht.
  • De Florentijnse Accademia del Cimento is geen lang leven beschoren, maar wordt nagevolgd door de Engelse Royal Society die nog steeds bestaat.
  • In Brugge houdt stadsdokter Thomas Montanus de evolutie van de pest dag na dag bij. Alle besmette personen en hun familie worden genoteerd. Dit laat Montanus toe de omvang van de epidemie op de voet te volgen. Hij publiceert over de Brugse pest een verslagboek, Qualitas Loimodea sive pestis Brugana anni MDCLXVI.
  • Met een vergroting van 30x heeft de Engelsman Robert Hooke de sterkste microscoop tot nu toe gebouwd. Hij ontdekt onder meer structuren in kurk en andere plantenmaterialen die hem aan de cellen van monniken doen denken, en die hij daarom ook cellen noemt. Ook suggereert hij een golftheorie van het licht.
  • Anthoni van Leeuwenhoek slijpt zijn eigen lenzen en bouwt een microscoop. Hij ontdekt allerlei microscopisch leven.
  • De meeste instrumenten van het Oude observatorium te Peking worden door de Vlaamse jezuïet Ferdinand Verbiest vernieuwd en verbeterd.
  • de lijfarts van Lodewijk XIV, Jean-Baptiste Denis en zijn chirurgijn Emmeretz experimenteren in 1667 met bloedtransfusie. Eerst op een jongen van 16 jaar, waarbij zij gebruikmaken van het bloed van een lam. In hetzelfde jaar passen ze de eerste bloedtransfusie toe van mens naar mens. Ze verbinden de slagader van één van hun proefpersonen met de ader van een andere persoon. Als er steeds meer ongelukken gebeuren, wordt Denis in Parijs voor het gerecht gesleept. Vanaf 1670 wordt de bloedtransfusie verboden.
Stad en land
Innovatie
  • In 1661 wordt in Zweden het eerste bankbiljet geïntroduceerd.
  • De Engelse Guinea is in 1663 de eerste machinaal geslagen munt.