Nieuwolda-Oost
Plaats in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
  | |||
| Situering | |||
| Provincie |  Groningen | ||
| Gemeente |  Oldambt | ||
| Coördinaten | 53° 15′ NB, 7° 0′ OL | ||
| Woonplaats (BAG) | Nieuwolda | ||
| |||
;_Rijks_Monument_no._522118.jpg){kind=spacer}
Nieuwolda-Oost, eerder Nieuwolda-Oosteinde, Gronings De Kaampe, is een buurtschap bij het dorp Nieuwolda in de gemeente Oldambt, in de Nederlandse provincie Groningen. De naam staat tegenover het Westeind, waarmee een buurtschap aan de andere kant van het dorp wordt aangeduid. De meeste dorpen in het Oldambt waren vroeger op deze manier in buurtschappen of kluften verdeeld.
Ligging
[bewerken | brontekst bewerken]De streek ligt in het gebied van de Dollardpolders. Nieuwolda-Oost ligt, zoals de naam aangeeft, ten oosten van Nieuwolda, dat vroeger Midwolderhamrik werd genoemd. In de 19e eeuw werd het gebied ook wel aangeduid als Oostwolderhamrik (de hamrik van Oostwold). Beide namen geven aan dat deze gehuchten zijn gesticht vanuit respectievelijk Midwolda en Oostwold. Op een kilometer ten oosten van Nieuwolda-Oost, bij de driesprong met de Langeweg richting Oostwold, ligt een buurtje dat nog steeds wordt aangeduid met Oostwolderhamrik.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Nieuwolda-Oost is gelegen op een inversierug, die is ontstaan uit de loop van de rivier Munter Ae. Het gebied was al in de middeleeuwen bewoond. Langs de Hoofdweg bevinden zich vier kleine wierden, waarvan twee in Oostwolderhamrik.[1] Twee andere in de Nonnegaatsterpolder (de Bult genoemd) zijn in de 20e eeuw geëgaliseerd. De buurt grenst aan de nieuwere Dollardpolders. Aan de noordkant ligt het oudere polderland, dat lager ligt. Het behoorde grotendeels tot het middeleeuwse klooster Menterwolde of Campus Sylvae, later het Grijzemonnikenklooster bij Termunten. Boerderij 'Dijkvliet' (Hoofdweg-Oost 8) zou volgens een 19e-eeuwse overlevering de plek van een kapel zijn geweest, waarvan de fundamenten zich nog onder de schuurdeel zouden bevinden. Een nabijgelegen bruggetje over het Kattendiep heette Kapelvlonder. Otto D.J. Roemeling veronderstelt dat dit de oorspronkelijke plek van de kerk van Midwolda gewest kan zijn.[2] Aanvankelijk stonden hier alleen boerderijen; in 1731 was er ook een smederij.[3]
De huidige buurt met voormalige landarbeiderswoningen is in de tweede helft van de achttiende eeuw gesticht en werd rond 1900 verder naar het westen en noorden uitgebouwd. Deze woonwijk wordt sinds die tijd ook wel De Kamp of De Kaampe genoemd (1888).[4] De familienaam Kamp komt in Nieuwolda voor sinds 1757. De eerste school wordt genoemd in 1796 en maakte deel uit van de kosterijgoederen van de Hervormde Kerk. Later werd het een openbare school. Het nog aanwezige schoolgebouw heeft tot 1939 als zodanig dienst gedaan.
Vanaf Nieuwolda-Oost liep in de 17e eeuw een doorgaande route naar de Zomerdijk via de Buitenweg of Griedelaan, langs de Raadherentil over het Termunterzijldiep en voorbij het voormalige gehucht De Knuif.[5] Een smalle streep bouwland (voormalig kloosterbezit) was mogelijk het restant van een oudere, middeleeuwse route.
Nijezijl
[bewerken | brontekst bewerken]In de 16e eeuw was hier een haventje met een uitwateringssluis naar de Dollard, Dit is de Nijezijl in den Dullarsdick oftewel Waghenborgerzijl, voor het eerst genoemd in 1580. De sluis diende om het water van het Hondshalstermaar via het Oosterhamrikkermaar naar zee af te voeren.[6] Spaanse troepen legden hier in 1584 een schans aan om overvallen door de Staatse troepen, die Oterdum en Reide bezet hielden. tegen te gaan.[7] Via de Sijpe kon men via een nieuw scheepvaartkanaal doorvaren naar Groningen.
Na de aanleg van het Termunterzijldiep in 1601 kwam de sluis te vervallen. Het Olde Zijldiepke staat nog afgebeeld op een kaart uit het midden van de 17e eeuw, op grens met Oostwolderhamrik.[8]
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ J. Molema et al., Nota archeologie gemeente Oldambt, Groningen 2010 (gearchiveerd), p. 50. Dit betreft wierden te Hoofdweg-Oost 17 en 77, Langeweg 1 (Hoogheem) en achter Hoofdweg-Oost 53.
- ↑ Otto D.J. Roemeling, Patroonheiligen, priesters en predikanten in Groningen en Drenthe tot omstreeks 1640 (zeer voorlopige versie), Leeuwarden 2019, p. 559. Dit naar R. Georgius en L.A.H. de Smet, Honderd jaar Landbouwvereniging "Nieuwolda-Nieuw-Scheemda", 1860-1960, Meppel 1960, p. 35, 111-113 (BNW 29).
- ↑ Groninger Archieven, 817, inv.nr.1047.114 (1731). De kaart toont een hoefstal.
- ↑ "Eene nieuwe behuizinge staande op den Kamp te Nieuwolda", Winschoter Courant, 23 december 1888. "Vergadering van den raad der gemeente Nieuwolda", Winschoter Courant, 30 augustus 1898. “Verzoek plaatsing lantaarn op 'de Kamp'.”"Nieuwolda", Winschoter Courant, 28 oktober 1920. – via Delpher. “Nieuwolda, 27 Oct. Zaterdag hebben de bewoners van dat gedeelte van Oostwolder hamrik (ten Oosten van Nieuwolda) dat men in de wandeling De Kamp noemt, een mooi feest gevierd. Ongeveer 60 personen waren ten huize van den heer J. Koster saamgekomen om het feit te vieren, dat de wegen en voetpaden naar en bijlangs hun woningen gereed waren. En of ze feest gevierd hebben!”
- ↑ Lud. Tjardae â Starkenburgh et Nicol. Visscher, Groningae et Omlandiae dominum vulgo de Provincie van Stadt en Lande, 1680-1685: Raets Heeren Tyll.
- ↑ Ook Noordbroek moest in 1582 meebetalen aan "sowal to de muijden als den zijl van Wagenborge ende Midwolde". Diarium Egbert Alting, p. 572.
- ↑ Diarium Egbert Alting, p. 664; Kroniek Abel Eppens, p. 737; Groninger Archieven, 2100, inv.nr. 1462.467 (1593). De Nijezijl lag dicht bij de buurtschap Binnen Ae. Zie S.H. Abels, Doopsgezinde families, p. 451.
- ↑ Nationaal Archief, Hingman cat. nr. 3083: Kaart van landen en venen aan de Dollard, door Cornelius Edzkens, ca. 1638.
· 
· 