Permacultuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Huis gebouwd met strobalen in Nederland

Permacultuur is een agricultureel project dat zo wordt ontworpen dat het net als een ecosysteem zichzelf in stand houdt.

Het doel van een permacultuur kan meerledig zijn:

  • voedselvoorziening
  • productie van bouwmateriaal
  • het creëren van een veilige omgeving, die bescherming biedt tegen mogelijk natuurgeweld.

Principe[bewerken]

Permacultuur is een samengesteld begrip van de Latijnse woorden permanens (volhardend) en cultura (huishouden). Soms wordt het uitgelegd als een samentrekking van de Engelse woorden Permanent Agriculture of Permanent Culture [bron?]. Het begrip is in de jaren 70 aan de universiteit van Tasmanië (Australië) ontwikkeld door Bill Mollison en David Holmgren, om een oplossing te vinden voor een groot aantal problemen, zoals verwoestijning en bodemerosie, die de industriële monocultuur landbouw met zich meebrengt, en dit door natuurlijke ecosystemen en traditionele kleinschalige voedselproductiesystemen te bestuderen. Aan de hand van de resultaten werd een methodologie ontworpen die functies vervult voor de mens, bijvoorbeeld voedselvoorziening, met de veerkracht van een natuurlijk ecosysteem. Het resultaat kan men een "ontworpen ecosysteem" noemen. Permacultuur onderscheidt zich van biologische landbouw, die zich ook baseert op ecologie, o.a. door het nadrukkelijk gebruikmaken van meerjarige planten (climax vegetatie) en het ontbreken van wisselteelt en jaarlijkse grondbewerkingen ('no-till' landbouw - Masanobu Fukuoka). Permacultuur heeft als ontwerpmethodologie een breder toepassingsgebied dan alleen voedselproductie. In de praktijk is permacultuur meestal gericht op kleinschalige zelfvoorzienende landbouw, terwijl biologische landbouw meer commercieel productiegericht is, en in dit opzicht tussen permacultuur en chemisch-industriële landbouw in staat.

Uitgangspunten[bewerken]

Permacultuur gaat uit van drie ethische uitgangspunten:

  1. Zorg voor de aarde: Alle ecosystemen moeten zich kunnen ontwikkelen.
  2. Zorg voor de mensen: mensen moeten toegang hebben tot hetgeen nodig is voor hun voortbestaan.
  3. Deel de overvloed: het in balans brengen van in- en output in een systeem

Ontwerpprincipes[bewerken]

Verschillende permaculturisten hebben hun eigen ontwerpprincipes gepubliceerd. David Holmgren noemt er twaalf [1], waaronder: "Observeer en reageer", "Gebruik en waardeer hernieuwbare grondstoffen en diensten" en "Gebruik de randen en waardeer het marginale".

Fundamenteel in permacultuur zijn, naast de 3 ethische principes, systeemdenken en patronen.

Systeemdenken[bewerken]

Systeemdenken komt uit de systeemecologie, een methode om complexe biologische systemen (ecosystemen) te doorgronden. Het ecosysteem wordt hierbij beschouwd als een zwarte doos met invoer, uitvoer en terugkoppeling. Door invoer te veranderen en te kijken wat dat voor effect heeft op de uitvoer, kan een model gebouwd worden van hoe het ecosysteem werkt. Het is mogelijk naar believen in te zoomen op een systeem, dat een collectie van kleinere systemen is. Systemen kunnen met elkaar verbonden worden tot weer grotere systemen.

Patronen[bewerken]

Patronen ontstaan onvermijdelijk op het grensvlak van twee media en kunnen zich in de loop van de tijd op complexe (regelmatige maar niet per se voorspelbare) wijze ontwikkelen. In permacultuur kunnen patronen in tijd - zoals successie - en patronen in ruimte - zoals zones van gebruik, combinatieteelt (waarbij planten en dieren elkaar kunnen ondersteunen of hinderen) onderscheiden worden.

Werking[bewerken]

Plant en dier

Een permacultuurontwerp begint met het nauwkeurig waarnemen en in kaart brengen van een locatie en de gebruikers ervan. In de zogenaamde 'sectoranalyse' worden abiotische factoren als zon (en schaduw), wind en neerslag onderzocht. Ook andere stromen van energie, mensen en materiaal worden in een sectoranalyse meegenomen. De 'zoneanalyse' geeft de tijd en energie weer die door de gebruikers wordt besteed op bepaalde afstand van het centrum van bewoning (huis). Patronen in bodem, vegetatie, dierenpopulaties, cyclische ontwikkelingen en dergelijke worden in kaart gebracht. Door slimme plaatsing van elementen, het vervullen van essentiële functies door meerdere elementen en het gebruiken van elementen met meerdere functies (biodiversiteit) wordt een ontwerp met optimale opbrengst en veerkracht gemaakt. Educatie van gebruikers is een essentieel onderdeel van een goed permacultuurontwerp. In landen als Nederland is het belangrijk om het permacultuurontwerp zo te maken dat er veel zon wordt ingevangen en dat sterke winden worden omgeleid. In droge landen worden de ontwerpen vooral gemaakt voor optimale wateropvang en -behoud. In Jordanië vlakbij de Dode Zee is men bezig een stuk woestijn te vergroenen met behulp van een goed ontworpen permacultuursysteem.[2]

Mulchen[bewerken]

Een typisch permacultuur-gebruik is mulchen door het bedekken van de zwarte grond met organisch materiaal. Door de grond te bedekken met materiaal als bladeren, stro, dode plantenresten, zaagsel, etc. kan er geen licht bij de grond komen waardoor onkruid minder snel ontspruit en minder snel groeit. Daarnaast houdt het dode organische materiaal goed vocht vast waardoor de bodem minder snel uitdroogt als de zon fel schijnt. In de winter beschermt deze laag de wortels tegen vorstschade. Bovendien beginnen micro-organismen het dode organische materiaal te verteren en wordt dit omgezet in voedingstoffen voor de plant waar het omheen ligt. Mulchen heeft dus vele voordelen en het scheelt ook nog eens veel schoffelwerk.

Permacultuur is veel breder dan enkel het groene[bewerken]

Permacultuur is een erg breed begrip, veel breder dan de meeste mensen denken. Langere serieuze permacultuur opleidingen bevatten ook lessen over bijvoorbeeld sociale permacultuur. Je kunt hierbij bijvoorbeeld denken aan transitie-initiatieven, voorheen transition towns genoemd. Een ander voorbeeld is economie bekeken door een permacultuurbril. Bill Mollison, een van de grondleggers van de permacultuur riep tijdens een permacultuur-ontwerpcursus in 1983 al : "And now we have to become bankers". Permacultuur betekent kijken naar het geheel, niet alleen het groene of alleen het economische ,maar het geheel in samenhang bekijken en zo een onderdeel van de oplossing worden in plaats van een deel van het probleem.

Permacultuur in Nederland[bewerken]

In 1982 nodigde Sietz Leeflang van Stichting de Twaalf Ambachten Bill Mollison uit voor een reeks lezingen en workshops over permacultuur in Nederland. Samen ontwierpen ze een spiraaltuin op het terrein van De Twaalf Ambachten. In de jaren 90 hielden pioniers als Fransjan de Waard, Peter Peels, Marleen Kapteijn zich bezig met permacultuur. Fransjan de Waard en Leo Bakx startten in 2000 een website voor "Permacultuur in Nederland en Vlaanderen" met regelmatige bijdragen van onder anderen Hans Carlier en Peter Bauwens. Rond 2003 begon Douwe Beerda met zijn website "Permacultuur Nederland" en ontstond de Permacultuurschool Nederland van Taco Blom en Ishi Crosby. Onder invloed van Transition Towns, klimaatverandering, economisch/financiële en grondstoffencrisis is er een zeer divers landschap aan professionele permaculturisten ontstaan.

Referenties[bewerken]

  • Tuinen van Overvloed. Permacultuur als duurzame inspiratie voor de leefomgeving, Fransje de Waard, 1996, het Spectrum, Utrecht, ISBN 90-274-4755-1
  • De natuur van het tuinieren. Door symbiotisch tuinieren naar een synergetisch duurzame ontwikkeling. Ed Groeneweeghe, 2000, Lannoo, Tielt, ISBN 90-209-3830-4
  • David Holmgren, Permaculture: Principles & Pathways Beyond Sustainability, 2002, ISBN 978-0-646-41844-5

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. David Holmgren, Permaculture: Principles & Pathways Beyond Sustainability, 2002, ISBN 9780646418445
  2. Dit kan worden bekeken in de korte film "Greening the Desert", op de site http://www.permaculture.org.au/. Dit project is ondertussen afgebroken omdat het gedrag van de gebruikers niet veranderde. Zie film "Greening the Desert II".