Bende van Nijvel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

De Bende van Nijvel (door Franstaligen aangeduid als les tueries du Brabant) was een groep misdadigers - terroristen volgens sommigen - die in 1982, 1983 en 1985 in België een reeks van moorden, inbraken, diefstallen en overvallen pleegde. Daarbij vielen in totaal 28 doden en ruim 20 gewonden. Met name de bloedige roofovervallen op supermarkten van de Delhaize-keten in 1985 schokten België op haar grondvesten. De Bende van Nijvel is nog altijd niet ontmaskerd.

Het politieonderzoek verliep met name in de beginfase chaotisch en onzorgvuldig. Hierdoor én omdat het aantal doden en gewonden hoog was maar de buit relatief gering, wordt de bende vaak gezien als een organisatie met politieke motieven die bescherming genoot van hogerhand. Bewijzen voor deze stelling zijn echter nooit gevonden.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis

De Bende van Nijvel - de naam is haar door de pers gegeven - liet voor het eerst van zich horen in 1982. Toen betrof het een diefstal van een geweer uit een wapenwinkel. De misdadigers toonden zich weldra van een gewelddadiger zijde. De misdrijven in 1982 en 1983 hadden een sterk uiteenlopend karakter - roofovervallen, carjacking, inbraken - maar kenmerkten zich allemaal door het brute geweld waarmee de bende opereerde.

Voor zover bekend was de bende in 1984 niet actief, maar in 1985 sloeg ze harder toe dan ooit. Op vrijdag 27 september 1985, rond 20.10u, en later rond 20.30u, pleegde een bende twee overvallen op twee verschillende Delhaize-filialen waarbij in totaal acht doden vielen. Eerst werd het filiaal in Eigenbrakel (Rue de la Graignette) overvallen en ongeveer een half uur later dat in Overijse (Brusselsesteenweg). De laatste overval op een Delhaize-filiaal in Aalst op zaterdag 9 november 1985 was het bloedigst en kostte acht mensen het leven.

Volgens de laatste stand van het onderzoek bestond de Bende uit een harde kern van drie personen: een lange man (de 'reus') die de overvallen leidde, de 'killer' die de meeste moorden pleegde en een 'oudere man' die vooral als chauffeur fungeerde.

Er zijn aanwijzingen dat de 'killer' om het leven is gekomen toen de Bende na de laatste overval in Aalst op de vlucht sloeg. Een politieagent van de stad Aalst die op de vluchtauto schoot zou hem toen geraakt hebben. De 'killer' wordt verantwoordelijk gehouden voor 23 van de 28 doden.

Getuigen zeggen dat ze op de avond van de overval in het bos van La Houssière twee mannen bij een Volkswagen Golf hadden gezien. Een derde man zou op de grond hebben gelegen. Het staat vast dat leden van de Bende rond die tijd in dit gebied zijn geweest. In het nabijgelegen kanaal dumpten ze toen twee zakken met wapens, munitie en ander bewijsmateriaal.

Tussen 27 september en 5 oktober 2004 zocht het gerecht in het bos van Houssière bij 's-Gravenbrakel naar het lichaam van de 'killer'. Dat werd niet gevonden. Wel doken twee kogels op, twee kogelhulzen, een jas, een uurwerk en oude munten. De munitie was van eenzelfde type als gestolen werd bij de Bende-overval op wapenhandel Dekaise in Waver. Een herhaling van de graafwerken in maart 2005 bleef vruchteloos.

Begin 2006 zijn er huiszoekingen geweest in het zuiden van Frankrijk in het huis van de topcrimineel Madani Bouhouche. Deze kwam om bij het boomhakken.

In 2015 zullen alle overvallen verjaard zijn.

[bewerken] Motieven

[bewerken] Terrorisme

Aanhangers van de theorie dat de bende uit terroristen bestond, menen dat de daders in de extreemrechtse hoek gezocht moeten worden, meer bepaald de militie Westland New Post. Deze opvatting wordt onder meer gesteund door verhalen over het dubieuze Brusselse milieu van de jaren tachtig waarin enkele rijkswachters nauwe banden zouden onderhouden hebben met extreemrechts, en door de opvatting dat de overvallen met militaire precisie werden uitgevoerd.

Gedacht wordt dat de bende wellicht uit (ex-)rijkswachters en extreemrechtse militanten bestond en met de acties het land wilde destabiliseren. Als mogelijk financier werd de omstreden edelman Benoît de Bonvoisin genoemd. Als gevolg van de overvallen van de bende werd het materieel van de dienst bij de rijkswacht verbeterd.

Toch is er geen overtuigend materieel bewijs gevonden dat extreemrechts koppelde aan de Bende-misdrijven. Wel staat vast dat zowel extreemrechtse militanten als de Bende van Nijvel de bossen van Houssière goed kenden. Extreemrechts hield er schietoefeningen, de Bende stak er een vluchtwagen in brand en dumpte wapenzakken in het nabijgelegen kanaal. Tussen rommel die mogelijk door de Bende in het bos werd achtergelaten stak een papiertje waarop het handschrift van de extreemrechtse Jean Bultot zou te zien zijn.

[bewerken] Gladio

Volgens een onderzoek van de Belgische senaat pasten deze misdaden mogelijk binnen het Gladio-netwerk van de Amerikaanse inlichtingendiensten, dat de invloed van het communisme in West-Europa moest ontmoedigen.

Leden van de Belgische Parlementaire Onderzoekscommissie belast met het onderzoek van de recente onthullingen over het bestaan in België van een clandestien internationaal inlichtingennetwerk, bekend als de commissie-Gladio (1990), verdedigden dit verband. Commissievoorzitter Roger Lallemand schreef de aanslagen toe aan het werk van buitenlandse geheime diensten, die als doel hadden de binnenlandse Belgische democratie te beïnvloeden. Hij meende dat de terreuraanslagen van de jaren '80 vooral een media-effect moesten veroorzaken. Deze geheime diensten gebruikten daarvoor beurtelings extreem-linkse of extreem-rechtse groeperingen [1].

Ex-gevangenisdirecteur Jean Bultot en gewezen rijkswachters Martial Lekeu [2] en Robert Beijer legden gelijkaardige getuigenissen af. Lekeu werd hierover ook door de speurders ondervraagd maar wijzigde toen zijn verklaringen. Ook Bultot en Beijer hebben naderhand andere theorieën verkondigd, die op punten in tegenspraak zijn met hun eerdere getuigenissen over Gladio.

De onregelmatigheden in het onderzoek naar de Bende van Nijvel en de CCC zouden in 1991 leiden tot de oprichting van een parlementair overzichtscomité dat de inlichtingendiensten controleert, het zogenaamde Comité I.

[bewerken] Wapenhandel en afpersing

Ook illegale wapenhandel is als motief genoemd. Bij deze laatste theorie wordt ervan uit gegaan dat de misdadigers sommige slachtoffers doelbewust kozen. Een vroegere bankier Leon Finné, gedood in Overijse, zou bij illegale wapentransacties betrokken zijn geweest. Ook het koppel Jacques Fourez-Elise Dewit zou niet zomaar zijn vermoord. Van deze twee werd gezegd dat ze iets met de Roze Balletten te maken hadden, en goede banden hadden met een ander slachtoffer, restaurantuitbater Jacques Van Camp. Bewijzen hiervoor zijn echter nooit gevonden.

[bewerken] Banditisme

De opvatting dat de Bende uit traditionele overvallers bestond die uit waren op geld is door velen ongeloofwaardig genoemd vanwege de relatief geringe buit en het grote aantal doden. In de beginfase, toen het aantal doden nog niet zo groot was, werd dit spoor gevolgd door de speurders.

Toch valt dit motief niet geheel uit te sluiten. Buitenlandse profilers die het dossier hebben bestudeerd, zijn tot conclusies gekomen die banditisme toch een mogelijke optie maken. Zij stelden dat het toenemend gewelddadige gedrag van de Bende mogelijk een deel van de 'kick' vormde. Daarnaast zijn voor andere, politiek geïnspireerde motieven geen sluitende bewijzen gevonden.

[bewerken] Onderzoek

Het onderzoek naar de Bende van Nijvel bleef tot dusver zonder concreet resultaat. Dat kwam onder meer doordat het aanvankelijk verspreid was over arrondissementen en politiediensten die meer oog leken te hebben voor elkaar en voor de publieke opinie, dan voor de waarheid.

Het parket in Aalst was - in de ogen van de pers - het meest voortvarend in zijn aanpak, maar kon zich slechts met een klein deel van het dossier bezighouden. De centralisatie van het dossier in Charleroi oogstte veel kritiek. Toch kwam er daarna pas enige lijn in het onderzoek. De feiten lagen toen echter al vijf of meer jaar terug, waardoor het behalen van resultaat almaar moeilijker werd.

Het parket in Bergen beschuldigde de zogenoemde 'Borains' - een groepje randfiguren uit de Borinage - ervan de Bende-misdrijven van 1982 en 1983 te hebben gepleegd. De rechtbank in 1988 sprak ze vrij. De aanklacht was louter gebaseerd op tegenstrijdige, onder dwang verkregen bekentenissen en onjuist ballistisch onderzoek.

Van de overvallen in 1985 werd slechts eenmaal iemand officieel verdacht: Philippe De Staerke, een beroepsmisdadiger die in 1987 tot twintig jaar werd veroordeeld voor een reeks andere feiten. In mei 2001 werden de beschuldigingen tegen hem in verband met de Bende van Nijvel ingetrokken bij gebrek aan bewijs. De Staerke zou voor de overval in Aalst op verkenningstocht zijn geweest. De vroegere woonwagenbewoner uit de Brusselse zuidrand beantwoordde in veel opzichten aan het daderprofiel. Dat werd echter pas opgesteld nadat de beschuldigingen tegen hem werden ingetrokken.

In de media werden ook de vroegere rijkswachters Madani Bouhouche en Robert Beijer veelvuldig als betrokkenen genoemd, evenals hun vroegere kennis Jean Bultot. Hoewel Bouhouche en Beijer een reeks spraakmakende misdrijven op hun kerfstok hebben - ze zijn daarvoor ook veroordeeld - zijn er geen concrete bewijzen die hen linken aan de Bende van Nijvel. De geruchten hierover blijven echter hardnekkig, mede omdat bij Bouhouche plannen werden aangetroffen om warenhuizen af te persen.

Bultot was in de jaren tachtig adjunct-directeur van de gevangenis in Sint-Gillis. Hij was, evenals Bouhouche, een fanatiek beoefenaar van de schietsport practical shooting. Ook kende hij De Staerke. Hij werd verdacht van heling, vluchtte naar Paraguay en later Zuid-Afrika, vanwaar hij de ene na de andere theorie over de Bende van Nijvel spuide aan wie het maar horen wilde.

Het onderzoek naar de Bende van Nijvel dreigde in de late jaren negentig stil te vallen, maar kreeg in 1998 een nieuwe impuls door een tweede parlementaire enquête, geleid door Tony Van Parys. Veel familieleden van slachtoffers geloven echter niet meer in een doorbraak.

In de laatste weken van december 2005 werd Madani Bouhouche dood aangetroffen in Zuid-Frankrijk, waar hij vijf jaar als een kluizenaar had geleefd sinds zijn vrijlating. Hij kwam om toen hij aan het houthakken was. Het zou hierbij om een ongeval gaan.

In januari en februari 2009 werd, klaarblijkelijk na een tip van een op sterven liggende gangster, onderzoek gedaan op het terrein van een schroothandelaar in Elouges, in Dour. Op 21 januari werden er menselijke resten gevonden, die deel uitmaken van een volledig menselijk skelet. Hierbij zou het gaan om een man van ongeveer 1 meter 75 die bij overlijden jonger was dan 40 jaar. Er zijn aanwijzingen die erop duiden dat het lichaam eerst op een andere plaats begraven was.

Het is evenwel nog niet duidelijk of het skelet in verband staat met de bende van Nijvel.[3]

[bewerken] Overzicht van de feiten

Bij dit overzicht moet opgemerkt worden dat de omvang van buit al naargelang de bron verschilt. Ook zijn enkele autodiefstallen niet vermeld.

  • 13 maart 1982: winkeldiefstal Dinant. Een eendenroer (geweer met lange loop) wordt gestolen.
  • 14 augustus 1982: overval kruidenierszaak in Maubeuge (Frankrijk). Geen doden, thee, wijn en champagne buit.
  • 30 september 1982: wapenhandelaar in Waver. 1 dode agent, vijftiental wapens buit, waaronder machinepistolen.
  • 23 december 1982: restaurant in Beersel. 1 dode door foltering, borden, koffie, wijn en champagne buit.
  • 12 januari 1983: dode taxichauffeur gevonden in Bergen
  • 11 februari 1983: Delhaize Genval. Geen doden, 692.384 BEF buit.
  • 25 februari 1983: Delhaize Ukkel. Geen doden, 600.000 BEF buit.
  • 3 maart 1983: Colruyt Halle. 1 dode, 704.077 BEF buit.
  • 7 mei 1983: GB Supermarkt Houdeng-Goegnies. Geen doden, 800.000 BEF.
  • 10 september 1983: textielbedrijf Wittock-Van Landeghem in Temse. 1 dode, 7 kogelvrije vesten buit.
  • 17 september 1983: Colruyt Nijvel. 3 doden, 1 agent en het koppel Fourez-Dewit.
  • 2 oktober 1983: restaurant Aux Trois Canards in Ohain. 1 dode, de uitbater: Jacques Van Camp. Tevens auto gestolen.
  • 7 oktober 1983: Delhaize Beersel. 1 dode, 1.300.000 BEF buit.
  • 1 december 1983: juwelier in Anderlues. 2 doden, enkele juwelen buit
  • 27 september 1985: Delhaize Eigenbrakel. 3 doden, 200.000 BEF buit.
  • 27 september 1985: Delhaize Overijse. 5 doden, waaronder bankier Léon Finné, 991.103 BEF buit.
  • 9 november 1985: Delhaize Aalst. 8 doden, 937.777 BEF buit.

Totaal: 28 doden, 6 à 7 miljoen BEF buit.

[bewerken] Verwijzingen in de populaire cultuur

  • In de stripreeks Nero door Marc Sleen speelde de Bende in het album "De Gouden Patatten" (1984) een grote rol. In het verhaal oogst Nero als bij toeval gouden aardappelen. Later worden deze gestolen door de Bende van Nijvel. Wanneer Nero en Detective van Zwam op het spoor van de misdadigers komen schieten ze Van Zwam neer. Nero wordt hierdoor zo razend dat hij eigenhandig de helft van de Bende uitmoordt. Uiteindelijk wordt de Bende opgerold door Jan Spier.
  • In de film De Zaak Alzheimer (2004) door Erik van Looy wordt er op zeker moment ook even naar hen verwezen. Wanneer het politieteam discussiëert over mogelijke links naar de gangster Angelo Ledda reageert één van hen sarcastisch: "Wie weet zit de Bende van Nijvel er ook nog achter!"
  • In het boek Zwarte Tranen van Tom Lanoye is er sprake van "De Bende van de Panter", een bende die vestigingen van fictieve supermarktketen "De Panter" overvalt en telkens menselijke slachtoffers maakt. Dit is ook een verwijzing naar de Bende, en De Panter is een verwijzing naar Delhaize, waar een groot deel van de moorden heeft plaatsgevonden. De naam "De Panter" is een verwijzing naar de leeuw in het logo van Delhaize.

[bewerken] Bibliografie

  • Cyrille Fijnaut en Raf Verstraeten, Het strafrechtelijk onderzoek inzake de "Bende van Nijvel": de rapporten ten behoeve van de Parlementaire Onderzoekscommissie belast met een onderzoek van de noodzakelijke aanpassingen van de organisatie en werking van het politie- en justiewezen op basis van de moeilijkheden die zijn gerezen bij het onderzoek naar de "bende van Nijvel". Leuven: Universitaire Pers, 1997.
  • Dirk Barrez, Het onderzoek, een bende: Over het onderzoek naar de Bende van Nijvel. Antwerpen: Standaard, 1996.
  • Raf Sauvillier en Jan Willems, De bende van Nijvel: Tien jaar blunders van het gerecht. Antwerpen: Icarus, 1995.
  • Daniele Ganser, NATO's Secret Armies, Operation Gladio and Terrorism in Western Europe, London, Frank Cass, 2004, pp. 125-147.
  • Guy Bouten, De Bende van Nijvel, Van Halewyck, Leuven, 2008 ISBN 9789056178970

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  1. ↑ zie BBC documentaire over Gladio (1992) 08:59 min.
  2. ↑ zie Op.c. 10:54 min.
  3. ↑ Menselijke resten gevonden bij graafwerken Bende van Nijvel in De Morgen

[bewerken] Externe links

 
Persoonlijke instellingen
Boek maken
in andere talen