Halle (Vlaams-Brabant)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Halle
Stad in België
Wapen van Halle

ligging binnen het arrondissement Halle-Vilvoorde
in de provincie Vlaams-Brabant
Geografie
Gewest Vlaanderen
Provincie Vlaams-Brabant
Arrondissement Halle-Vilvoorde
Coördinaten 50°44′N, 4°14′E
Oppervlakte
– Landbouwgronden
– Bossen
– Bebouwde gronden
– Andere		 44,40 km² (2005)
51,00%
17,07%
29,93%
2,00%
Bevolking (Bron: NIS)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid		 35.350 (01/01/2008)
48,57%
51,43%
796 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0–17 jaar
18–64 jaar
65 jaar en ouder		 (01/01/2008)
20,68%
61,35%
17,97%
Buitenlanders 4,43% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester Dirk Pieters (CD&V/N-VA)
Bestuur CD&V/N-VA, Open VLD
Zetels
CD&V/N-VA
sp.a-spirit
Vlaams Belang
Open VLD
Groen!
U-Gezond Verstand
 31
12
6
6
5
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen 15.225 euro/inw. (2005)
Werkloosheidsgraad 5,36% ( jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
1500
1501
1502		 Deelgemeente
Halle
Buizingen
Lembeek
Zonenummer 02
NIS-code 23027
Politiezone Halle
Website www.halle.be
Portaalicoon   België

Halle is een plaats en stad in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De stad telt ruim 35.000 inwoners. Halle maakt deel uit van de regio Zennevallei en ligt aan de rand van het Pajottenland.

Halle is een regionaal diensten- en verzorgingscentrum: handel, verschillende onderwijsinstellingen, algemeen ziekenhuis, openbare diensten (61% van de actieve bevolking is werkzaam in de dienstensector).

Halle is ook een drukbezochte Mariabedevaartplaats: de Mariadevotie is in de huidige vorm minstens zeven eeuwen oud.

De inwoners van het Halle van vóór de fusie worden "Vaantjesboeren" genoemd:

  • "boer" verwijst naar kleine boeren of "boerkuzen" in het plaatselijke dialect;
  • "vaantje" verwijst naar vlaggetjes waarop de zwarte madonna al dan niet met kanonballen staat afgebeeld. Zo'n vlaggetje werd tijdens processies of als bewijs van het afleggen van een bedevaart naar Halle verkocht.

Vermelde bijnaam is niet van toepassing op de inwoners van het Halse gehucht Essenbeek die "Zavelkoppen" genoemd worden.

Staatkundig is Halle de meest zuidelijk gelegen stad van het Nederlandse taalgebied, op de taalgrens tussen de Germaanse en de Romaanse talen, dichtbij het Brusselse en grenzend aan het Waalse Gewest.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis van Halle

[bewerken] Inleiding

Grenzen speelden in de geschiedenis van Halle een bepalende rol: tot de Franse Revolutie hing dit gebied in mindere of meerdere mate van Henegouwen af.

Tijdens de Franse overheersing maakte het deel uit van het Departement van de Dijle dat later Brabant en nog later Vlaams-Brabant werd.

[bewerken] Prehistorie

Dat er in Halle reeds in de prehistorie een nederzetting was, is verre van denkbeeldig. Op de plaats van de post waar vroeger het middeleeuwse Sint-Elooishospitaal stond, werden potscherven uit de IJzertijd (de late La Tène-periode of 5de tot 4de eeuw voor onze tijdrekening) gevonden.

[bewerken] Klassieke Oudheid

Toen de Romeinen deze gewesten veroverden, leefde er de stam van de Nerviërs. Tot op heden weet men niet met zekerheid of de Nerviërs gegermaniseerde Kelten of "gekeltiseerde" Germanen waren.

[bewerken] Vroege Middeleeuwen

De (Heilige) Waltrudis (ook Waldetrudis, Duits Waltraud, Frans Waudru), een belangrijk lid van de Frankische dynastie der Merovingers, bezat een eigengoed in Halle. Zij schonk dit landgoed in 686 aan het kapittel van de abdij van Bergen (Mons) dat zij in 661 had gesticht. Waltrudis werd na haar dood (688?) heilig verklaard en begraven in de abdij van Bergen. Door erfenissen kregen later achtereenvolgens de Graven van Henegouwen, de Hertogen van Bourgondië en de Habsburgse vorsten voogdijschap over Halle en omgeving.

Tot het landgoed van Halle behoorde ook een uitgestrekt bos op de heuvels ten oosten van de stad, het Hallerbos. Omdat het zo afgelegen was, lieten de Henegouwse landheren het beheer over aan het kapittel van Brussel dat daarvoor 1/3 van de opbrengst kreeg. Samen met het Zoniënwoud, het Meerdaalwoud en Buggenhout-bos vormt het Hallerbos de laatste resten van het oorspronkelijke Kolenwoud, een oerwoud dat zich vóór de komst van de Romeinen uitstrekte van de Zenne tot de Maasvallei.

Een andere bron vermeldt dat de heilige Hubertus (bisschop van Tongeren en Luik, de patroonheilige van de jagers), die omstreeks 705 zijn bekeringswerk in Brabant begonnen was, in 727 een eerste bescheiden kerkje te Halle heeft ingewijd, enkele weken vóór hij in Tervuren zou overlijden. Mogelijk was dit kerkje reeds een cultusplaats voor Onze-Lieve-Vrouw. Dat zou kunnen blijken uit het feit dat de bouwmeesters van de crypte in de 14e eeuw een eeuwenoude boomstronk met respect behandelden, misschien omdat op deze boom ooit het allereerste Mariabeeld prijkte? Of is deze boom een getuigenis van een vóórchristelijke, Keltische vruchtbaarheidscultus?

[bewerken] Hoge middeleeuwen

Geleidelijk moet uit het oorspronkelijke landgoed een belangrijke leefgemeenschap zijn gegroeid, want in een keure uit 1225 verleent Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaanderen én Henegouwen, stedelijke vrijheden aan Halle.

Het "wonderbeeld" van Onze-Lieve-Vrouw, waaraan Halle zijn faam als bedevaartsoord dankt

Het "wonderbeeld" van Onze-Lieve-Vrouw werd in 1267 aan de stad geschonken door Aleidis van Holland, dochter van Floris IV. In hun machtsstrijd tegen de hertogen van Brabant kwam het voor de graven van Henegouwen goed uit dat het grensstadje Halle aan belang won. Reeds in 1286 bestond er een rijkelijk begiftigde Mariakapel te Halle. Pausen en bisschoppen verleenden aflaten aan ieder die de bedevaartplaats bezocht. Vorsten als Edward I van Engeland en de Duitse keizer Lodewijk van Beieren vereerden Halle met een bezoek (beiden waren zwagers van graaf Willem II van Henegouwen).

Reeds in de eerste helft van de 14de eeuw waren de oude parochiekerk en de Mariakapel te klein geworden om de stroom bezoekers te verwerken en besloot men om een nieuwe, grote kerk te bouwen. In 1341 begonnen de werkzaamheden. In 1410 was de nieuwe kerk nagenoeg voltooid: op 25 februari werd ze ingewijd door Pierre d'Ailly, bisschop van Kamerijk (Cambrai), waaronder Henegouwen toen ressorteerde. Toch zullen de bouwwerkzaamheden aanhouden tot 1470.

Dat Filips de Stoute, hertog van Bourgondië, in 1404 te Halle overleed, was in feite een meevaller voor de reeds bloeiende bedevaartplaats. Sindsdien zullen alle Bourgondische hertogen, hun familieleden, raadsheren, opvolgers en andere regerende vorsten Halle bezoeken en er rijkelijke giften achterlaten. De toekomstige Franse koning Lodewijk XI liet in 1460 zijn vroeggestorven zoontje Joachim begraven in de Onze-Lieve-Vrouwkapel.

[bewerken] Nieuwe Tijden

Justus Lipsius

De strategische ligging van Halle in het grensgebied tussen Henegouwen, Brabant en Vlaanderen zou echter ook geregeld voor problemen zorgen. Toen Maria van Bourgondië in 1482 overleed, keerden de grote Vlaamse en Brabantse steden zich tegen haar autoritaire echtgenoot Maximiliaan van Habsburg, die het moeilijk had met de stedelijke privileges. Zo ook het nabije Brussel. Als Henegouwse stad behoorde Halle echter tot het kamp van Maximiliaan. In 1489 belegerde een Brussels leger onder de leiding van Filips van Kleef tweemaal Halle, maar slaagde er niet in om de stad te veroveren.

Toen Karel V op weg was van het Iberische schiereiland naar het Heilig Roomse Rijk om zich tot keizer te laten kronen, heeft hij een omwegje over Halle gemaakt om de zwarte madonna te danken voor zijn verkiezing.

Beleg van Halle

In de 16e eeuw bleef Halle relatief gespaard van de ergste godsdienstige troebelen en van de Beeldenstorm, maar in 1580 werd het nogmaals bedreigd door het nabije Brussel, waar Olivier van den Tympel door Willem de Zwijger aangesteld was tot militair gouverneur, met de bedoeling om de Spanjaarden te bestrijden in het Brabantse. In 1579, bij de ondertekening van de Unie van Atrecht, verkoos Henegouwen echter in het katholieke kamp te blijven, tot ergernis van het calvinistische Brussel. In 1580 probeerde Van den Tympel Halle tevergeefs met verrassingsaanvallen in te nemen, verzekerd van de rijke buit die daar in het bedevaartsoord op hem te wachten lag. Mislukte belegeringen en aanvallen in minder dan een eeuw tijd deden de legende ontstaan dat het miraculeuze Mariabeeld persoonlijk haar stad had beschermd. Ondanks de onrust in het land bleven de bedevaarders in Halle toestromen...

De gotische Sint-Martinuskerk, basiliek sinds 1947, domineert nog steeds het stadsbeeld

Vóór zijn huwelijk met zijn achternicht Isabella kwam aartshertog Albrecht van Oostenrijk op 13 juli 1598 eerst naar Halle, waar hij zijn kardinaalspurper aflegde op het hoofdaltaar van de kerk. Na hun machtsovername verbleven Albrecht en Isabella nog vaak in de stad. Met de steun van de aartshertogen kwamen ook de Jezuïeten in 1621 naar Halle: zij startten er met hun onderwijssysteem en hadden grote invloed op het religieuze leven.

In 1648 verpandde koning Filips IV van Spanje Halle en het Hallerbos aan de hertog van Arenberg, als onderpand voor een lening. Toen de koning zijn schuld niet kon aflossen, werd de hertog in 1655 heer van Halle en eigenaar van 2/3 van het bos. Het kapittel van Sint-Waltrudis bleef eigenaar van 1/3. Om een einde te maken aan eindeloze burenruzies lieten de eigenaars het bos in 1779 opmeten. Ze plaatsten 24 piramidevormige grenspalen met aan de ene kant het opschrift SW ("van Sint Waltrudis") en aan de andere kant AR ("voor Arenberg"). Daarvan staan er nog altijd negentien in het bos.

Het stadhuis in Vlaamse renaissance (1616) op de Grote Markt te Halle

De oorlogen van Lodewijk XIV brachten de stad zware schade toe: de wallen werden gesloopt. Het economische leven kwijnde weg terwijl tijdens het Oostenrijkse bewind in de 18e eeuw de bedevaart levendig als voordien bleef.

[bewerken] Moderne Tijden

De Franse overheersing was een moeilijke periode: het gedachtegoed van de Franse Revolutie was niet bepaald heilzaam voor het religieuze leven in het algemeen en werd door de Hallenaren niet geapprecieerd. Het wonderbeeld en de kerkschatten ontsnapten ternauwernood aan de confiscatie, dankzij het initiatief en de inzet van enkele burgers. De Franse overheid ontbond het kapittel van Bergen: zo werden de hertogen van Arenberg de enige eigenaar van het Hallerbos. Het was toen nog maar 644 ha groot: de rest was gerooid om er landbouwgrond van te maken.

Toen de eredienst onder Napoleon Bonaparte weer werd hersteld (zie: Concordaat van 15 juli 1801), kon het beeld zijn vroegere plaats innemen. De bedevaarders vonden de weg naar Halle terug. Bij de Pinksterfeesten van 1805 zouden er 150.000 geteld zijn.

[bewerken] Hedendaagse Tijd

De traditie van vorstelijke bezoeken werd ook door het Belgisch koningshuis in ere gehouden: de koningsparen Boudewijn I en Fabiola en Albert II en Paola bezochten de stad. Na het huwelijk van kroonprins Filip en prinses Mathilde schonk het prinsenpaar het bruidsboeket van de prinses aan de kerk van Halle.

Als laatste blijk van hoge waardering van de Mariaverering in Halle verleende paus Pius XII in 1946 de Martinuskerk de eretitel verleende van "Onze-Lieve-Vrouwebasiliek".

Het huidige Halle ontstond bij de bestuurlijke hervorming van 1977 door samenvoeging van de opgeheven gelijknamige gemeente met Buizingen en Lembeek.

Op 24 november 1974 betoogden in wat bekend staat als de "TAK-betoging", tienduizenden Vlamingen en vertegenwoordigers van van alle Vlaamse partijen tegen een ontwerp-akkoord dat door de Vlaamse onderhandelaars 'vreemd genoeg' werd goedgekeurd en voorzag in de invoering van mini-faciliteiten in alle gemeenten van Vlaams-Brabant. Het ontwerp kreeg nooit wettelijke kracht.

Op 9 mei 2004 vond er een betoging van 13.000 mensen van de Vlaamse Beweging plaats om de communautaire eis tot splitsing van het arrondissement en de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde kracht bij te zetten. Deze eis was geformuleerd door de 19 burgemeesters van de Vlaamse Rand, verenigd in Haviko.

[bewerken] Namen door de geschiedenis aan Halle gegeven

Men treft tal van namen, vooral op kaarten, aan:

  • Nederlands: Halle dat op internationale kaarten veruit het vaakst voorkomt;
  • Latijn: Hallensis (oudst geschreven bron uit 1152);
  • Frans: Hal, Halen, Hau en Haulx (op het retabel van Jehan Mone in de Sint-Martinuskerk);
  • Italiaans: Hala;
  • Spaans: Halla en Hao (In: Alonso Vasquez, Los sucesos de Flandes y Francia, del tiempo de Alejandro Farnese);
  • Duits: Halle en Halle;
  • bedevaartbenamingen: N.D. de Hau, N.D. de Halle, N.D. de Hault en N. dáe de hault.

[bewerken] Geografie

Heilig-Hartkerk te Breedhout

[bewerken] Kernen

Er zijn kernen in de deelgemeenten Buizingen en Lembeek. In de deelgemeente Halle zijn er enkele gehuchten (Breedhout, Essenbeek, Sint-Rochus en Hondzocht) en verschillende wijken.

Halle grenst aan de volgende gemeenten:

[bewerken] Geologie

Geografisch ligt Halle op het grensgebied tussen de Vlaamse Laagvlakte (met dikke leemlaag) en het Brabantse Massief (dunne leemlaag, heuvelachtig).

[bewerken] Verkeer en vervoer

[bewerken] Wegen en snelwegen

Ten oosten van Halle loopt het zuidwestelijk gedeelte van de R0 (grote ring rond Brussel). Ten zuiden van de stad loopt de A8/E429, die via de N203a aansluiting vindt met de R0.

Verschillende gewestwegen doen de gemeente aan. Dit zijn:

[bewerken] Openbaar vervoer

Station Halle

De stad Halle geniet van een vrij uitgebreid bus- en treinaanbod.

[bewerken] Bezienswaardigheden

[bewerken] Gebouwen

[bewerken] Evenementen

  • In Halle wordt elk jaar, gedurende 3 dagen in het midden van de vasten, carnaval gevierd. Het is een kleurrijke bedoening waarbij elke groep zijn eigen praalwagen, kostuum en dans ontwerpt. Het Halse carnaval wordt sinds 1905 met kortere en langere onderbrekingen georganiseerd en is de laatste jaren uitgegroeid tot een van de grotere carnavals in België.
  • Op Pinksterzondag gaat de eeuwenoude jaarlijkse Mariaprocessie uit door de stad. De laatste jaren is het een tweejaarlijks evenement geworden, waarin zowat 700 figuranten deelnemen.

[bewerken] Kunstenaars

[bewerken] Bekende Hallenaars

[bewerken] Geboren

  • Jan Boon (1898–1960), een van de pioniers van de televisie in België, gewezen hoofdredacteur (1929 tot 1939) van het dagblad De Standaard, en vanaf 1945 bezielend administrateur-directeur-generaal van het Belgisch Nationaal Instituut voor Radio-Omroep (NIR, thans VRT).
  • Patrick De Bruyn (22 augustus 1955), misdaadauteur.
  • Mark Demesmaeker (12 september 1958), voormalig nieuwslezer en presentator, politicus (N-VA)
  • Ghislain Laureys (21 september 1924 - Halle, 13 januari 1995), dichter.
  • DJ Massiv, Kevin Vandyck (8 oktober 1984), DJ/Producer
  • Georges Nélis (22 mei 1886 - Elsene, 2 maart 1929), "vader van de Belgische luchtvaart"
  • Ewout Pierreux (8 maart 1978), pianist.
  • Adrien François Servais (1807-1866), Belgisch cellist en componist, wel eens de Paganini van de cello genoemd, wiens standbeeld op de Grote Markt van Halle staat. Hij is sinds 2007 ereburger van Halle.
  • Jan van den Weghe (29 april 1920 - 16 maart 1988), dichter, proza- en toneelschrijver, en literair criticus.
  • Francois Van Walleghem (28 februari 1968), voormalig radio DJ en wereldreiziger, reisjournalist.
  • Rik Wouters (dichter) (2 april 1956), dichter, prozaschrijver en literair criticus, plastisch kunstenaar, geschiedkundige, reporter en toeristische gids. Lid van het 2de panel van "Jan Publiek", VRT-programma.
  • Michel Massot (1960), jazztrombonist en -tubaïst
  • Jef Colruyt, CEO van de Colruyt Groep.

[bewerken] Woonachtig

  • Jozef Cardijn (Schaarbeek, 13 november 1882 - Leuven, 24 juli 1967), kardinaal, bracht zijn jeugd door in Halle
  • Louis Thevenet, meestal verkeerdelijk als Thévenet geschreven (Brugge, 12 februari 1874 - Halle, 16 augusutus 1930), woonde en schilderde vanaf 1916 tot zijn dood in Halle. Buitenschools schilder die meestal Brabants fauvist genoemd wordt.
  • Leopold Sluys (Oudenaken, 19 januari 1922 - Halle, 6 december 1988), kunstenaar, was kapelmeester-organist van de Sint-Martinusbasiliek en directeur-voorzitter van het Mariakoor. Tevens was hij professor aan het Koninklijk Muziekconservatorium te Brussel en directeur van de Stedelijke Muziekacademie van Halle. Hij was ook de eerste laureaat van de internationale orgelwedstrijd J.S. Bach te Gent. Hij werd vereerd met het gouden Sint-Romboutskruis en het pauselijke ereteken "Pro Ecclesia et Pontifice". Hij componeerde o.m. de vier- tot achtstemmige jubileummis "Laudamus Te" (re klein), georchestreerd voor 75 jaar Mariakoor.

[bewerken] Beruchte Hallenaars

Beruchte Hallenaars zijn François Goossens en een zoon en schoonzoon van toenmalig CVP-burgemeester Jan Niklaas Devillé, de moordenaars van Julien Lahaut, leider van de Belgische communisten. Deze zou op 11 augustus 1950 tijdens de eedaflegging van prins Boudewijn, die zijn vader Leopold III als koning opvolgde, "Vive la République" (Leve de republiek) geroepen hebben, ook al was dit waarschijnlijk niet Lahaut die dit riep. Hoewel tal van Hallenaars, de politie en het hoofd van de politie, toenmalig CVP-burgemeester Jan Niklaas Devillé, wisten dat François Goossens met zijn 'heldendaad' liep te pronken, is de moordenaar nooit verhoord, opgepakt of veroordeeld.

[bewerken] Zustergemeenten

[bewerken] Trivia

  • Halle is de filmlocatie van de Vlaamse politiereeks Witse.
  • Halle komt in de poëzie van Rik Wouters (dichter) uitgebreid aan bod.
  • Zowel voor de buitenlocatie van de VTM-comedy Café Majestic als voor de buitenlocatie van de VRT-soap/comedy Ramona werd de Grote Markt van Halle gebruikt. Het toeval wil dat beide huizen vlak bij elkaar lagen.
  • De landelijke omgeving van Halle wordt vaak gebruikt voor allerhande series en reclamespotjes.

[bewerken] Externe links


Mariabedevaartsoorden
Internationaal: Lourdes · Fatima · Częstochowa · Heede · Kevelaer · Altötting · Einsiedeln · Walsingham · Knock · Loreto · Montserrat · Sevilla · Tinos · Mexico-stad · Medjugorje · San Juan de los Lagos · Wietmarschen · Pontmain · Parijs · Pellevoisin
België: Banneux · Beauraing · Conjoux · Oostakker · Halle · Scherpenheuvel · Gaverland
Nederland: De Sterre der Zee · Onze Lieve Vrouw van het Heilig Hart · Onze Lieve Vrouwe van Schilberg · Onze Lieve Vrouwe in 't Zand · Onze-Lieve-Vrouwe van Ommel · Onze-Lieve-Vrouwe ter Eik · Onze-Lieve-Vrouwe van Aarle-Rixtel · Onze-Lieve-Vrouwe van Handel · De Vreugderijke · De Zoete Moeder · Onze Lieve Vrouw van Eiteren · De Vrouwe van alle Volkeren · Onze Lieve Vrouwe van Frieswijk · De Hertogin van Drenthe · Onze Lieve Vrouwe ter Nood · Onze-Lieve-Vrouwe van Sevenwouden · Onze Lieve Vrouwe van Leeuwarden · Onze-Lieve-Vrouwe van de Besloten Tuin
Gemeenten in de provincie Vlaams-Brabant Vlag van de provincie Vlaams-Brabant

Aarschot · Affligem · Asse · Beersel · Begijnendijk · Bekkevoort · Bertem · Bever · Bierbeek · Boortmeerbeek · Boutersem · Diest · Dilbeek · Drogenbos · Galmaarden · Geetbets · Glabbeek · Gooik · Grimbergen · Haacht · Halle · Herent · Herne · Hoegaarden · Hoeilaart · Holsbeek · Huldenberg · Kampenhout · Kapelle-op-den-Bos · Keerbergen · Kortenaken · Kortenberg · Kraainem · Landen · Lennik · Leuven · Liedekerke · Linkebeek · Linter · Londerzeel · Lubbeek · Machelen · Meise · Merchtem · Opwijk · Oud-Heverlee · Overijse · Pepingen · Roosdaal · Rotselaar · Scherpenheuvel-Zichem · Sint-Genesius-Rode · Sint-Pieters-Leeuw · Steenokkerzeel · Ternat · Tervuren · Tielt-Winge · Tienen · Tremelo · Vilvoorde · Wemmel · Wezembeek-Oppem · Zaventem · Zemst · Zoutleeuw

België - Provincies - Gemeenten
Wikimedia Commons
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken