Landen (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Landen
Stad in België Vlag van België
Vlag van Landen Wapen van Landen
Landen (België)
Landen (België)
Geografie
Gewest Flag of Flanders.svg Vlaanderen
Provincie Flag of Flemish-Brabant.svg Vlaams-Brabant
Arrondissement Leuven
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
54,05 km² (2011)
82,56%
7,35%
10,08%
Coördinaten 50° 45' NB, 5° 5' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
15.783 (01/01/2014)
48,96%
51,04%
291,99 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
18,41%
63,11%
18,48%
Buitenlanders 2,39% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester Gino Debroux (SP.A)
Bestuur sp.a, Open VLD, N-VA
Zetels
CD&V
sp.a
Open Vld
N-VA
Kies Landen
23
9
6
4
3
3
Economie
Gemiddeld inkomen 17.922 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 5,91% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
3400
3400
3400
3400
3400
3400
3400
3400
3401
3401
3401
3401
3404
3404
Deelgemeente
Landen
Eliksem
Ezemaal
Laar
Neerwinden
Overwinden
Rumsdorp
Wange
Waasmont
Walsbets
Walshoutem
Wezeren
Attenhoven
Neerlanden
Zonenummer 011 - 016 - 019
NIS-code 24059
Politiezone Lan
Website www.landen.be
Detailkaart
LandenLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Leuven
in de provincie Vlaams-Brabant
Portaal  Portaalicoon   België

Landen is een stad in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. Ze telt ongeveer 15.000 inwoners. De stad ligt in het uiterste zuidoosten van de provincie, tegen de grens met Limburg, Waals-Brabant en Luik.

Toponymie[bewerken]

Landen[bewerken]

Toponymisch is Landen verwant met Londen. De oudste vormen van Landen zijn: circa 1050 Landane (genitief), 1080 Landen, 1116 Landenes, 1132 Landinis, enz. Landen is te reconstrueren als Londhiniom, wat zoveel betekent als "de nederzetting van Londhinios". De grondvorm in Landen, net als in Londen, is het adjectief londo "wild". In de tweede eeuw voor Christus vangt de eerste germanisering aan. Van oorsprong "Belgische" toponiemen worden dan fonetisch gegermaniseerd. Ze nemen deel aan de laatste fase van de Germaanse consonantverschuiving. Ook ontsnappen ze niet aan het samenvallen van o en a in het Germaans. Londhiniom werd aldus Landhiniom. Bovendien werd de Indo-Europese dh na een n in het Oud-Germaans d.[1]

Samengevat: Landen(en) ontwikkelde zich uit Londhiniom, een afleiding van de persoonsnaam Londhinios, met als grondvorm londo "wild". Landen betekent dus: nederzetting van de wilde.[1]

De naam Pippijn[bewerken]

Volgens de (onjuiste) overlevering hoorde de Borg toe aan de Frankische hofmeier Pippijn I of de Oude (580-640), later Pepijn van Landen genoemd. De naam Pepijn is een half-vernederlandste vorm van het Franse Pépin. Volgens prof. K. Roelandts, in Naamkunde 1979 p. 15, luidde de middeleeuwse vorm Pippin (de tweede i is lang), een naam uit de kindertaal die ontstond uit Wil of Wig + het tweede lid bald of berht. Deze vorm evolueerde tot Wibbo en Wippo. De W in het begin van het woord werd in de kindertaal vervangen door een P. In de geschiedenis van Landen is het derhalve beter van Pippijn te spreken die historisch aansluit bij de oudste bronnen[1].

Roeferdingen[bewerken]

In de 5de eeuw na Christus ontstonden in Vlaanderen veel nederzettingsnamen op -ingas, toegevoegd aan een Germaanse persoonsnaam. In Landen is dit type vertegenwoordigd door de gehuchtnaam Roeferdingen. Het eerste lid is de tweestammige Germaanse naam Hrodfried (lees: Chrod-fried). Hij bestaat uit hroti "roem" en frithu "vrede". Beide elementen komen in heel wat persoonsnamen voor. Zo is hrod het eerste element in Robrecht en Rudolf, en fried het tweede element in Godfried en Elfriede. Besluit: Roeferdingen betekent "bij de lieden van Hrodfried"[1].

De deelgemeenten[bewerken]

  • Eliksem: 1107 Alenthcurth, 1139 Helingessem, 1146 Halincourt, 1262 Elijschem. Betekent woning (resp. hof) van Aling[1].
  • Ezemaal: 1066 Hisemale, 1080 Esemal. Mogelijk een samenstelling uit hees "bos van kreupelhout" en maal "moerassige grond", maar ook "helling" zoals in Orsmaal[1].
  • Wange: 1131 UUanga, 1280 iacobus de wange. Betekent waarschijnlijk golvend terrein[1].
  • Laar: 1065 Lare. Opklimmend tot hlari, was laar een voor bewoning geschikte open plek in het bos[1].
  • Winden: 976 UUinethe. De grondvorm is Germaans winjo "weide", uitgebreid met een verzamelsuffix -ithja. Winden betekent dus verzameling van weiden[1].
  • Neerwinden: uitbreiding van Winden, zie hierboven[1].
  • Overwinden: uitbreiding van Winden, zie hierboven[1].
  • Neerlanden: 1139 Landen, 1166 Nederlanden. Uitbreiding van Landen, zie daar. Neerlanden staat in oppositie tot Oplanden[1].
  • Oplanden: 1312 apud oplanden, 1390 salamon de landenen superiori. Idem als Landen, staat in oppositie tot Neerlanden[1].
  • Rumsdorp: 1280 apud rumsedorp. Is te reconstrueren als Germaans *rumas-thorpa, "dorp van Rumo". Het eerste lid, uit hrôm "roem", is een bekende Germaanse voornaam, die niets met Romeinen te maken heeft[1].
  • Attenhoven: 1189 Ottonis curtem, 1262 attenhouen (lees: -hoven). De dorpsnaam komt uit Germaans Ottan hofum, resp. Romaans Otton curtis, en betekent boerderij van Otto[1].
  • Waasmont: 946 UUasmont, eind 12e eeuw in Uaso monte. Bestaat uit een Germaans en een Romaans element: wasu "drassige grond" en montem (accusatief) "berg"[1].
  • Walsbets: 1139 Beche, 1221 Walsbeche. Bets is een geromaniseerde vorm van Germaans baki "beek". De toevoeging Wals wijst op de nabijheid van de taalgrens[1].
  • Walshoutem: 1118 Holtheim, 1262 houthem, 1548 Wals-Houtem. Uit de Germaanse samenstelling hulta "hoogstammig bos" + haima "woning". De naam is vergelijkbaar met talrijke andere Houtems, zoals Sint-Margriet Houtem bij Tienen. Houtem bij Landen werd uitgebreid met Wals. Het dorp werd in 1036 geschonken aan de bisschop van Luik. Vandaar de naam Houtain-l'Evêque, in het Nederlands Bisschopshoutem, met als oude vormen: 1269 Houthem episcopi Leodiensis, 1349 Houtaing le Vesque, 1731 Bisschops houthem[1].
  • Wezeren, later Walswezeren: 1108 Wesere, 1262 walschweseren, 1308 Wesere gallicorum. Wezeren is een oude waternaam, met Indo-Europees wes- "uitbuigend". Het dorp ligt aan een opvallende bocht van de Zevenbronnenbeek. De naam is vergelijkbaar met Wezer, nu Melkwezer[1].

Geschiedenis[bewerken]

De Merovingische tijd (6de-7de eeuw) was voor het vruchtbare Haspengouw een periode van betrekkelijke rust en tevens een periode van kerstening. Pepijn van Landen, of juister Pippijn I van Landen, zoon van Karloman, is waarschijnlijk in 580 in Landen geboren. Hij zou hofmeier worden van de Merovingische koningen en zou in 640 gestorven zijn. Hij werd de stamvader van een geslacht van prinsen en vorsten. Zijn dochter Begga (620-695) huwde Ansegisel. Uit dit huwelijk sproot Pepijn van Herstal (650-714). Dan volgde de verdere stamboom: Karel Martel (689-741), Pepijn de Korte (714-768) en uiteindelijk Karel de Grote (742-814). Te Landen werd Gertrud geboren (626-659), dochter van Pepijn van Landen, latere abdis van Nijvel, heilig verklaard (patrones van Landen). Zij zou Amandus (patroonheilige van Wezeren) ondersteunen in zijn kersteningswerk. De zoon van Pepijn van Landen - Grimoald I (615-656) - wilde voortijdig de koningskroon grijpen maar werd, samen met zijn zoon, te Parijs in duistere omstandigheden vermoord. Aan de Frankische periode herinnert het domein Sinte-Gitter met twee motheuvels (kunstmatige heuvels met woontoren) en de belangrijkste overblijfselen van de primaire Merovingische kerk die thans in het museum is blootgelegd en tentoongesteld[2].

Na de Karolingische tijd kwam het Landens domein toe aan Lotharingen en nadien, bij afstamming, aan de Brabantse hertogen. Wanneer de graven van Leuven hun titel veranderden in deze van hertogen van Brabant, was reeds een verdeling van de gronden ingetreden en behoorde de Sint-Gertrudiskerk toe aan het prinsbisdom Luik. In het begin van de 13de eeuw, namelijk in 1211, streefde Hendrik I van Brabant ernaar de handelseconomie naar het Rijngebied te bevorderen en zou hierbij rechtstreeks te Landen een stad in het leven roepen met de daaraan verbonden persoonlijke voorrechten en de economische vrijheid voor de inwoners, een versterkte stad. Elk dorp beleefde een eigen geschiedenis gedurende vele eeuwen. Doorheen de middeleeuwen bleven de afzonderlijke dorpen verder bestaan, maar verder gescheiden door twee staten. Enkele behoorden tot de prinsbisschoppelijke Staat van Luik: Walsbets, Walshoutem en Wezeren en enkele behoorden tot het hertogdom Brabant: Eliksem, Ezemaal, Laar, Neerwinden, Overwinden, Wange, Neerlanden, Rumsdorp, Waasmont en de kleine stad Landen. Het dorp Attenhoven kreeg het statuut van vrijheerlijheid en zou gedurende vele jaren een twistgebied vormen tussen Brabant en Luik[2].

De tweede inval van de Fransen in België - op 29 juli 1794 verjoeg de Franse generaal Kleber de Oostenrijkers uit het Landense - betekende het einde van het Ancien Régime en betekende de invoering van de gemeentelijke structuren. Tijdens de week van 20-25 augustus 1795 stelde de Franse overheid de oprichting voor van een 30ste kanton bij het departement van de Ourte (de latere provincie Luik): het kanton Landen met de Kleine Gete als afbakening. Ezemaal verhuisde naar het kanton Hoegaarden, maar het Landens kanton kreeg nog twee Nederlandstalige gemeenten erbij (Neerhespen en Overhespen) en de Franstalige gemeenten Avernas-le-Bauduin, Cras-Avernas, Grand-Hallet, Petit-Hallet, Lijsem, Raatshoven (was toen tweetalig), Truielingen en Wansin. Het Comité du Salut Public van 31 augustus 1795 bekrachtigde dit voorstel en het kanton Landen zou tot 31 augustus 1963 blijven bestaan[2].

Al deze gemeenten zouden tijdens het Directoire (1795-1799) één kantonmunicipaliteit vormen met een voorzitter en een agent en een adjunct-agent in iedere deelgemeente, de voorloper van de huidige fusie. De consulaire staatsgreep van Napoléon op 18 Brumaire jaar XII (9 november 1799) bood de Fransen een nieuwe grondwet. Na de wet van 28 Pluviôse jaar VIII (17 februari 1800) verwierven de gemeenten opnieuw hun autonomie, legden in 1802 hun grenzen definitief vast, verkozen een eigen bestuur, maar bleven behoren tot het kanton Landen. Reeds in 1803 trachtte Napoléon de Landense gemeenten te fuseren. Hierin slaagde hij niet. Intussen, bij Besluyt van 24 Prairial, jaar III van de Franse Republiek (13 juni 1795), had Landen de stadstitel verloren[2].

De Grondwet van 1815 van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden bepaalde onder artikel 2 dat de nieuwe provincie Luik het territorium van het vroegere departement van de Ourthe omvat. Een voorstel tot provinciale grenswijzigingen van de Landense gemeenten van 23 oktober 1816 kreeg geen uitvoering. Een onderzoek van de gouverneur van 1822 en een voorstel van een bijzondere commissie van 1823 brachten evenmin wijzigingen aan de bestaande toestand. Verscheidene voorziene samenvoegingen van gemeenten in 1821 en 1829 kenden geen succes[2].

Na de onafhankelijkheid van België in 1830 poogden de verschillende opeenvolgende regeringen de Landense gemeenten te fuseren of de grenzen van het kanton te wijzigen, echter vruchteloos. Men moest wachten tot 15 december 1917, toen de Duitse bezettende overheid bij besluit van de gouverneur-generaal het hele kanton overplaatste naar Limburg. De Präsident der deutschen Zivilverwaltung hernam de uitvoeringsmodaliteiten op 13 maart 1918, maar alles bleef beperkt tot papieren veranderingen. De Commissie Harmel voorzag op 13 december 1951 de overgang van de Landense gemeenten van Luik naar Brabant. Na heel wat gepalaver zou dit effectief intreden op 1 september 1963: het kanton Landen verhuisde naar de provincie Brabant. Nadien volgde een eerste samenvoeging van gemeenten en per 1 januari 1977 ontstond het huidige Landen[2].

Een wetsvoorstel van 1981 van volksvertegenwoordiger Gust Bogaerts voorzag de teruggave van de stadstitel aan Landen. Een wet van 5 juni 1985 zou dit bekrachtigen. Landen is bijgevolg een kanton, een stad met veertien deelgemeenten. Vlag en wapen zijn toegekend door het ministerieel besluit van 10 december 1986[2].

Sedert 1 januari 1995 maakt deze stad deel uit van de nieuw opgerichte provincie Vlaams-Brabant.

Geografie[bewerken]

Deelgemeenten[bewerken]

De huidige stad Landen kwam tot stand op 1 januari 1977 ingevolge een fusie van 14 dorpen die op hun beurt, voordien reeds, samengevoegd waren: Attenhoven (deelgemeenten Attenhoven en Neerlanden), Landen (deelgemeenten Landen en Rumsdorp), Neerwinden (deelgemeenten Eliksem, Ezemaal, Laar, Neerwinden, Overwinden, Wange) en Walshoutem (deelgemeenten Waasmont, Walsbets, Walshoutem en Wezeren).

Omgeving[bewerken]

De Vlaams-Brabantse gemeente Landen behoort geografisch tot westelijk Brabants Haspengouw in het zuiden van Vlaanderen. Zijn oppervlakte van 55 km² en zijn 43 km lange grenzen worden afgeboord door de gemeenten Gingelom en Sint-Truiden in het oosten, Zoutleeuw en Linter in het noorden, Tienen en Hélécine in het westen en tenslotte Lijsem en Hannuit in het zuiden. Landen-centrum is een levendige, kleine stad die binnen een straal van 15 km omgeven wordt door de steden Hannuit (Frans: Hannut), Geldenaken (Frans: Jodoigne), Sint-Truiden, Tienen en Borgworm (Frans: Waremme).

Bezienswaardigheden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Landen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Politiek[bewerken]

Burgemeesters[bewerken]

  • 2007-2012: Kris Colsoul (CD&V)
  • 2013-2015: Gino Debroux (sp.a)
  • 2016-2018: Iris Vander Schelde (Open Vld)

2013-2018[bewerken]

Burgemeester is Gino Debroux (sp.a). Hij leidt een coalitie bestaande uit sp.a, Open Vld en N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 13 op 25 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[3] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[4] 14-10-2012[5]
Stemmen / Zetels % 23 % 23 % 23 % 23 % 23 % 23 % 25
CVP1/CD&V2 34,761 8 27,961 7 34,311 8 30,191 7 26,511 6 - 30,942 9
CD&V+N-VA - - - - - 27,27 7 -
N-VA - - - - - - 12,75 3
VU 2,78 0 3,64 0 - - - - -
PVV1/VLD2/Open Vld3 20,731 4 23,81 6 27,791 7 28,842 7 25,72 6 22,962 6 16,923 4
SP1/sp.a2 41,731 11 38,841 10 33,021 8 32,321 8 30,091 8 20,692 5 22,452 6
AGALEV - - - - 10,52 2 - -
Vlaams Blok1/Vlaams Belang2 - - - - 7,171 1 10,542 2 4,652 0
VSDVB - 5,77 0 - - - - -
VSD - - 4,88 0 - - - -
ALTER - - - 8,64 1 - - -
SPiL - - - - - 10,51 2 -
Wakker Landen - - - - - 8,03 1 -
kies Landen - - - - - - 12,28 3
Totaal stemmen 10284 10894 10990 10872 10925 11363 11454
Opkomst % 96,29 95 94,74 95,67 93,48
Blanco en ongeldig % 2,09 3,41 3,88 4,53 4,49 4,81 4,84

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt

Cultuur[bewerken]

Streekproducten[bewerken]

  • In De Proefbrouwerij wordt voor De Kale Ridders het streekbier Tumulus gebrouwen. Er zijn drie varianten van, met name de Tumulus Magna, de Tumulus Nera en de Tumulus 800.

Festivals[bewerken]

Landen is onder meer bekend van het meerdaagse muziekfestival Rock Landen, een Belgisch alternatief festival. Het festival vindt meestal plaats in de eerste weken van september.

Mobiliteit[bewerken]

Landen ligt op de spoorlijn van Brussel naar Luik (aan het gedeelte tussen Tienen en Ans dat geopend werd in 1838) en aan het begin van de spoorlijn Landen-Hasselt-Genk (geopend in 1839). Andere spoorverbindingen vanuit Landen naar Statte en Tamines werden rond ca. 1960 afgeschaft en vervangen door busdiensten.

Voor het wegverkeer is Landen te bereiken via de afrit nr. 28 (Walshoutem) van de autosnelweg A3-E40.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties