Aarschot

Aarschot

Stad in België
Geografie
Gewest	Vlaanderen
Provincie	Vlaams-Brabant
Arrondissement	Leuven
Coördinaten	50°59′N, 4°50′E
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	62,51 km² (2009) 70,43% 15,91% 13,66%
Bevolking (Bron: Statbel)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid	28.405 (01/01/2010) 48,86% 51,14% 454 inw./km²
Leeftijdsopbouw 0–17 jaar 18–64 jaar 65 jaar en ouder	(01/01/2008) 17,08% 63,08% 19,84%
Buitenlanders	1,81% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester	André Peeters (CD&V/N-VA)
Bestuur	CD&V/N-VA, Open Vld
Zetels CD&V/N-VA Open Vld sp.a-spirit Vlaams Belang Groen! PVD	29 11 7 5 4 1 1
Economie
Gemiddeld inkomen	16.459 euro/inw. (2007)
Werkloosheidsgraad	5,23% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode 3200 3200 3201 3202	Deelgemeente Aarschot Gelrode Langdorp Rillaar
Zonenummer	013 - 016 - 014
NIS-code	24001
Politiezone	Aarschot
Website	www.aarschot.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Leuven in de provincie Vlaams-Brabant
Portaal    België

Aarschot is een stad in de Belgische provincie Vlaams-Brabant en het arrondissement Leuven. De stad telt ruim 28.000 inwoners, die Aarschottenaars of ook kasseistampers worden genoemd.

Toponymie

Volgens een legende zou het toponiem Aarschot komen van Arendschot. Het verhaal gaat dat Aurelianus een arend neerschoot, en op de plek waar die vogel neergekomen is, zou Aarschot, of Arendschot, gesticht zijn. De plaats waar de bek van de vogel neergekomen zou zijn heet nu Bekaf.

Een andere verklaring vertrekt van de eerste schriftelijke vermelding van Aarschot in 1107 als Arescod. Deze naam is afgeleid van de Germaanse woorden "arnu" (= arend, dit kan eventueel ook verwijzen naar een persoonsnaam) en "skauta" (= bebost stuk hoger gelegen land, uitspringend in een moerassig terrein). Deze verklaring past ook perfect in de Aarschotse topografie.

Een derde verklaring ten slotte stelt dat de naam afkomstig is van de woorden Arend en schot, een afgebakende ruimte. Aarschot was dan aanvankelijk "een schuilplaats voor vee, waar tevens een arend werd gezien".

Geschiedenis

Aarschot op de kaart van Jacob van Deventer uit 1570

Habsburgse Nederlanden

Zoals vele andere Vlaamse en Brabantse steden kwam Aarschot in 1488 in opstand tegen Maximiliaan van Oostenrijk. In 1488 werd Maximiliaan door de Bruggelingen gedwongen een verdrag te ondertekenen dat de Vlaamse rechten zou vastleggen. Zodra hij buiten het bereik van de Vlamingen was gaf hij echter opdracht dat de opstand in de kiem moest worden gesmoord. In 1489 stond er een leger van Mechelse collaborateurs voor de muren van Aarschot. De Kasseistampers kwamen naar buiten en versloegen de Mechelaars verpletterend. Die avond was het kermis in Aarschot en bijna alle weerbare mannen waren dronken. Rond middernacht konden de Bourgondische troepen bijna zonder weerstand de stad veroveren.

Hertog en graaf

Aan het begin van de Habsburgse periode werd het Land van Aarschot (de stad en de omliggende dorpen) een hertogdom. Deze titel had het van de koning van Spanje gekregen, waardoor Aarschot zo heel wat prestige verwierf. De stad had die titel gekregen omdat zij in die tijd een relatief welvarend handelsstadje was. Daar getuigen de twee jaarmarkten in Aarschot vandaag nog altijd van. Ook de grootte van het hertogdom wees op de belangrijke status die de stad in die tijd had, en zij was bovendien geen onderdeel van het hertogdom Brabant. Naast een hertog kent Aarschot ook nog een graaf. De hertogelijke titel was voornamelijk een eretitel, terwijl de graaf de leiding had in Aarschot. Het hertogelijk kasteel lag mogelijks, er bestaat geen uitsluitsel over, aan de Bonewijk (sommigen beweren dat de Bonewijk zelf het binnenplein van het kasteel was, maar dat is onwaarschijnlijk). Andere gebouwen, zoals de ’s Hertogenmolens, getuigen nog van de hertogelijke aanwezigheid in Aarschot. Het grafelijke kasteel is het kasteel van Schoonhoven.

De huidige hertog van Aarschot is de Prins D’Arenberg. De huidige graaf van Aarschot, is gravin Schoonhoven D’Arschot. Zij woont samen met de prins De Merode.

Eerste Wereldoorlog

Op 19 augustus 1914 werd de Duitse kolonel Johannes Stenger dodelijk gewond in Aarschot. TIjdens de daaropvolgende represailles) werden 168 burgers gefusilleerd.

Geografie

Aarschot ligt langs de rivier de Demer op de grens tussen Kempen en het Hageland. Haar patroonheilige is Sint-Rochus. Het uitzicht van Aarschot wordt gedomineerd door de hoge toren van de Onze-Lieve-Vrouwekerk.

Kernen

De gemeente bestaat naast Aarschot zelf nog uit de deelgemeenten Gelrode, Langdorp en Rillaar.

Petrologie

In de middeleeuwen en hierna werd de ijzerzandsteen in de omstreek veelvuldig als bouwmateriaal gebruikt. Zijn warmbruine kleur is typisch voor oude Hagelandse gebouwen, zoals de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Aarschot. Deze werd in de jaren 70 met steen van de Eikelberg uit Gelrode gerestaureerd.

In de jaren ’30 deed men op de IJzerenberg een poging ijzererts te ontginnen op industriële schaal voor gebruik in hoogovens, maar het ijzergehalte bleek net te laag om rendabel te zijn.

Demografie

Evolutie van het inwoneraantal

• Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; vanaf 1977= inwoneraantal per 1 januari
• 1977: aanhechting van Gelrode, Langdorp, Rillaar en een gebiedsdeel van Begijnendijk

Bezienswaardigheden

Begijnhof en toren van de Onze-Lieve-Vrouwkerk

's Hertogenmolens aan stroomafwaartse zijde

Zie Lijst van onroerend erfgoed in Aarschot voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

• De Onze-Lieve-Vrouwekerk in bruine ijzerzandsteen, gebouwd in Demergotiek-stijl, typisch voor de streek. De kerk dateert uit de 14de-15de eeuw. De renaissancespits beheerst met zijn 84 meter hoge toren het uitzicht van de stad.
• Het gerestaureerde Begijnhof
• De 's-Hertogenmolens op de Demer, uit de 16e eeuw
• Het "Canterij", kasteel gebouwd door burgemeester Coomans de Brachène tussen het begijnhof en de Onze-Lieve-Vrouwekerk
• De Aurelianustoren, een overblijfsel van de middeleeuwse stadsomwalling;
• De Sint-Rochustoren, een middeleeuwse toren in ijzerzandsteen op de Grote Markt, die ooit heeft gediend als folterkamer en gevangenis, en meer recent als politiebureau;
• Het Sint-Elisabethgasthuis, een gasthuis dat zich sinds de 13e eeuw ontfermde over de zieken en minder bedeelden. In 1578 werd het door de Spanjaarden in brand gestoken, waardoor de huidige gebouwen dateren uit de 17e eeuw en later (de fraaie Onze-Lieve-Vrouwekapel in rode baksteen werd gebouwd in het begin van de 20e eeuw). In enkele van deze gebouwen heeft het CC Het Gasthuis onderdak gevonden;
• Het kasteel van Schoonhoven.
• Het Begijnhof

Musea

• Stedelijk Museum Aarschot, het voormalige Museum voor Heemkunde en Folklore
• Virtueel museum van Aarschot

Cultuur

Bijnaam

De spotnaam van de Aarschottenaars is de kasseistampers.

Toen keizerin Maria Theresia in de 18de eeuw aan de macht kwam in de stad, heerste er onrust. De stadwacht patrouilleerde tijdens de nacht op de straten om de bewoners te beschermen tegen geweld en diefstal. De nachtwachters hadden vaak andere plannen om hun nachten te vullen: op café zitten drinken. Dit stelde de Aarschottenaars niet tevreden. Zij eisten daarom dat de stadswacht tijdens hun nachtelijke patrouilles met hun klompen op de kasseien stampten. Zo kon iedereen horen dat ze daadwerkelijk hun job aan het doen waren in plaats van op café zitten te drinken. Zo kreeg de Aarschottenaar in de loop der tijd de naam "kasseistamper".

Streekproducten

• Hagelandse wijn: Reeds vóór 1200 was er al een wijngaardberg te Rotselaar en vele andere Hagelandse gebieden volgden. Concurrentie van buitenlandse wijnen en de vele oorlogen brachten de wijnteelt in de 16e eeuw zware klappen toe. In de 19e eeuw was er een kortstondige heropleving, maar nu is de Hagelandse wijn helemaal terug van weggeweest: in 1997 werd hij erkend als kwaliteitswijn met gecontroleerde oorsprongsbenaming.

Uitgaan

In het stadscentrum is een bioscoopcomplex (Utopolis), een stadsfeestzaal, een cultureel centrum (CC Het Gasthuis) met verscheidene theaterzalen, en een jeugdcentrum (De Klinker), dat onderdak biedt aan de jeugddienst, een concertclub, het jeugdhuis en verscheidene repetitielokalen.

Evenementen

• Hageland festival: Een gratis alternatief tweedaags muziekfestival dat jaarlijks plaats vindt in de Demervallei van Aarschot.
• Carnavalstoet: op de vierde zaterdag na carnaval.
• Een jaarlijks terugkerend evenement is de Sint-Rochuskaarsjesverlichting op 15 augustus. Ter ere van Sint-Rochus, die de stad destijds redde van de pest, wordt de stad sfeervol verlicht met duizenden kaarsjes.
• Ook wordt in datzelfde weekend ieder jaar een groot middeleeuws festijn gegeven door de Orde van de Hagelanders. Re-enacters-groepen uit de gehele Benelux plus Frankrijk en Duitsland komen dan hier bijeen om de Middeleeuwen na te bootsen. Dit wordt dan afgesloten met een grootse veldslag.

Politiek

Voormalig burgemeesters

Periode	Naam	Partij
1884 - 1908	Theophiel De Becker	katholiek
1908 - 1914	Jozef Tielemans	katholiek
1919 - 1922	Oscar Coomans de Brachène	katholiek
1923 - 1926	Felix Daels	liberaal
1927 - 1940	Oscar Coomans de Brachène	katholiek
1944 - 1947	Oscar Coomans de Brachène	katholiek
1947 - 1950	Albert Coomans de Brachène	katholiek
1950 - 1973	Jan Van Nuffelen	CVP
1973- 1976	Jos Pelgrims	CVP
1977 - 1982	Jos Daems	PVV
1982 - 1989	Free Coekaerts	PVV
1989 - 1994	Rik Daems	VLD
1995 - 2006	Willy Schellens	SP-SPa
2007 - 2007	Frans Deboes	CD&V
2007	André Peeters	CD&V

Fraude

In 2005 besliste de raadkamer in Leuven dat burgemeester Willy Schellens (sp.a) en schepen van Sport Herman Pelgrims (CD&V) voor de rechter moeten verschijnen voor corruptie. Willy Schellens zou zich laten beïnvloeden hebben toen hij een contract voor afvalophaling toewees aan het bedrijf Sita. Herman Pelgrims zou gesjoemeld hebben met de aanbestedingen voor de inrichting van een sportzaal. De zaak ging aan het rollen door een anonieme klacht in 2001. Het fraudeproces begon op 16 januari 2007, en de uitspraak volgde op 25 juni 2007. Schellens kreeg 12 maanden gevangenisstraf met uitstel, Pelgims 18 maanden en schepen Els Vinckx twee maanden, de veroordeelden tekenden beroep aan tegen hun veroordeling. André Peeters werd vrijgesproken, en kon daardoor burgemeester worden vanaf 1 oktober 2007.

Economie

Aarschot in de streek ook bekend als scholen- en winkelcentrum en is er een vrij uitgebreid industrieterrein.

Bekende inwoners

Geboren in Aarschot

• Pieter-Jozef Verhaghen (1728 - 1811), kunstschilder
• Auguste Reyers (1843 - 1924), burgemeester van Schaarbeek
• Arthur Meulemans (1884 - 1966), componist en broer van Herman Meulemans
• Herman Meulemans (1893 - 1965), componist, organist, muziekpedagoog en broer van Arthur Meulemans
• Denijs Dille (1904 - 2005) , Musicoloog en Bartok-kenner; directeur Bela Bartok Archief Budapest
• Brigitte Raskin (1947), schrijfster
• Roland Rens (1952 - 2007), beeldhouwer-tekenaar, ere-burger van de stad Aarschot
• Rik Daems (1959), politicus en voormalig minister
• Dany Verlinden (1963), voetballer
• Goedele Liekens (1963), seksuologe en televisiepresentatrice
• Greet De Keyser (1963), journaliste
• Kenneth Van Goethem (1984), voetballer

Overleden in Aarschot

• Nestor Gerard (1897 - 1996), fotograaf

Afbeeldingen

• 

  Aurelianustoren

• 

  Doksaal en koor van de O.L.V.-kerk

• 

  De woning van Tielemans, burgemeester tijdens WO I

• 

  Het station

• 

  's Hertogensmolens

• 

  Toren van de Onze-Lieve-Vrouwkerk gezien van uit het zuiden

• 

  Onze-Lieve-Vrouwkerk: binnengezicht, met kerkschip, doksaal en koor

• 

  Onze-Lieve-Vrouwkerk: detail van de koorbanken

• 

  Kapel van het Sint-Elisabethgasthuis, gebouwd in 1904

Externe link

• Website van de gemeente

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• A. COECK, A. PEETERS & I. VAN HEES, Kroniek van Aarschot, deel 1: 1792-1940, Aarschot, 1993.
• J. BREUGELMANS, J. CEULEMANS, P. DE KEULENAER, A. PEETERS, R. VALVEKENS, I. VAN HEES & J. VAN HEES, Kroniek van Aarschot, deel 2: 1940-1946, Aarschot, 1997.
• L. CEULEMANS, P. DE KEULENAER, R. VALVEKENS, I. VAN HEES & J. VAN HEES, Kroniek van Aarschot, deel 3: 1944-1959', Aarschot, 2001.
• Het Oude Land van Aarschot, tijdschrift van de Hertogelijke Kring voor Heemkunde, Aarschot.

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Aarschot op Wikimedia Commons.

50° 59' NB, 4° 50' OL