Aarschot

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Aarschot
Stad in België Vlag van België
Vlag van Aarschot Wapen van Aarschot
Aarschot
Aarschot
Geografie
Gewest Flag of Flanders.svg Vlaanderen
Provincie Flag of Flemish-Brabant.svg Vlaams-Brabant
Arrondissement Leuven
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
62,51 km² (2011)
70,07%
16,25%
13,68%
Coördinaten 50° 59' NB, 4° 50' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
29.074 (01/01/2014)
48,88%
51,12%
465,07 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0–17 jaar
18–64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
17,08%
63,08%
19,84%
Buitenlanders 2,10% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester André Peeters (CD&V)
Bestuur CD&V, Open Vld, sp.a
Zetels
CD&V
N-VA
Open Vld
sp.a
Groen
Vlaams Belang
29
12
6
4
4
2
1
Economie
Gemiddeld inkomen 18.110 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 5,23% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
3200
3200
3201
3202
Deelgemeente
Aarschot
Gelrode
Langdorp
Rillaar
Zonenummer 013 - 016 - 014
NIS-code 24001
Politiezone Aarschot
Website www.aarschot.be
Detailkaart
AarschotLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Leuven
in de provincie Vlaams-Brabant
Portaal  Portaalicoon   België

Aarschot is een stad in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De stad ligt in het arrondissement Leuven en telt ruim 28.000 inwoners, die Aarschottenaars[1] of ook kasseistampers worden genoemd.

Toponymie[bewerken]

Volgens een legende zou het toponiem Aarschot komen van Arendschot. Het verhaal gaat dat Aurelianus een arend neerschoot, en op de plek waar die vogel neergekomen is, zou Aarschot, of Arendschot, gesticht zijn. De plaats waar de bek van de vogel neergekomen zou zijn heet nu Bekaf.

Een andere verklaring vertrekt van de eerste schriftelijke vermelding van Aarschot in 1107 als Arescod. Deze naam is afgeleid van de Germaanse woorden "arnu" (= arend, dit kan eventueel ook verwijzen naar een persoonsnaam) en "skauta" (= bebost stuk hoger gelegen land, uitspringend in een moerassig terrein). Deze verklaring past ook perfect in de Aarschotse topografie.

Een derde verklaring ten slotte stelt dat de naam afkomstig is van de woorden Arend en schot, een afgebakende ruimte. Aarschot was dan aanvankelijk "een schuilplaats voor vee, waar tevens een arend werd gezien".

Geschiedenis[bewerken]

Aarschot op de kaart van Jacob van Deventer uit 1570. In 1578 viel de stad ten prooi aan een stadsbrand na de Plundering van Aarschot

Habsburgse Nederlanden[bewerken]

Zoals vele andere Vlaamse en Brabantse steden kwam Aarschot in 1488 in opstand tegen Maximiliaan van Oostenrijk. In 1488 werd Maximiliaan door de Bruggelingen gedwongen een verdrag te ondertekenen dat de Vlaamse rechten zou vastleggen. Zodra hij buiten het bereik van de Vlamingen was gaf hij echter opdracht om de opstand in de kiem te smoren. In 1489 stond er een leger van Mechelse collaborateurs voor de muren van Aarschot. De kasseistampers kwamen naar buiten en versloegen de Mechelaars verpletterend. Die avond was het kermis in Aarschot en bijna alle weerbare mannen waren dronken. Rond middernacht konden de Bourgondische troepen bijna zonder weerstand de stad veroveren.

Hertog en graaf[bewerken]

Aan het begin van de Habsburgse periode werd het Land van Aarschot (de stad en de omliggende dorpen) een hertogdom. Deze titel had het van de koning van Spanje gekregen, waardoor Aarschot zo heel wat prestige verwierf. De stad had die titel gekregen omdat zij in die tijd een relatief welvarend handelsstadje was. Daar getuigen de twee jaarmarkten in Aarschot vandaag nog altijd van. Ook de grootte van het hertogdom wees op de belangrijke status die de stad in die tijd had, en zij was bovendien geen onderdeel van het hertogdom Brabant. Naast een hertog kent Aarschot ook nog een graaf. De hertogelijke titel was voornamelijk een eretitel, terwijl de graaf de leiding had in Aarschot. Het hertogelijk kasteel lag mogelijk, er bestaat geen uitsluitsel over, aan de Bonewijk (sommigen beweren dat de Bonewijk zelf het binnenplein van het kasteel was, maar dat is onwaarschijnlijk). Andere gebouwen, zoals de ’s Hertogenmolens, getuigen nog van de hertogelijke aanwezigheid in Aarschot. Het grafelijke kasteel is het kasteel van Schoonhoven.

De huidige hertog van Aarschot is de Prins D’Arenberg. De huidige graaf van Aarschot, is gravin Schoonhoven D’Arschot. Zij woont samen met de prins De Merode[bron?].

Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Op 19 augustus 1914 werd de Duitse kolonel Johannes Stenger dodelijk gewond in Aarschot. Tijdens de daaropvolgende represailles werden meer dan 170 burgers gefusilleerd.

Geografie[bewerken]

Aarschot ligt langs de rivier de Demer op de grens van de Kempen en het Hageland. Zijn patroonheilige is Sint-Rochus. Het uitzicht van Aarschot wordt gedomineerd door de hoge toren van de Onze-Lieve-Vrouwekerk.

Kernen[bewerken]

De gemeente bestaat naast Aarschot zelf nog uit de deelgemeenten Gelrode, Langdorp en Rillaar.

Petrologie[bewerken]

In de middeleeuwen en hierna werd de ijzerzandsteen in de omstreek veelvuldig als bouwmateriaal gebruikt. Zijn warmbruine kleur is typisch voor oude Hagelandse gebouwen, zoals de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Aarschot. Deze werd in de jaren 70 met steen van de Eikelberg uit Gelrode gerestaureerd[2].

In de jaren 30 deed men op de IJzerenberg een poging ijzererts te ontginnen op industriële schaal voor gebruik in hoogovens, maar het ijzergehalte bleek net te laag om rendabel te zijn[2].

Demografie[bewerken]

Evolutie van het inwoneraantal[bewerken]

  • Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; vanaf 1977= inwoneraantal per 1 januari
  • 1977: aanhechting van Gelrode, Langdorp, Rillaar en een gebiedsdeel van Begijnendijk

Bezienswaardigheden[bewerken]

Begijnhof en toren van de Onze-Lieve-Vrouwekerk
's Hertogenmolens aan stroomafwaartse zijde
Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Aarschot voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • De Onze-Lieve-Vrouwekerk in bruine ijzerzandsteen, gebouwd in Demergotiek-stijl, typisch voor de streek. De kerk dateert uit de 14e-15e eeuw. De renaissancespits beheerst met zijn 84 meter hoge toren het uitzicht van de stad.
  • Het gerestaureerde Begijnhof
  • De 's-Hertogenmolens op de Demer, uit de 16e eeuw
  • Het "Canterij", kasteel gebouwd door burgemeester Coomans de Brachène tussen het begijnhof en de Onze-Lieve-Vrouwekerk
  • De Aurelianustoren, een overblijfsel van de middeleeuwse stadsomwalling;
  • De Sint-Rochustoren, een middeleeuwse toren in ijzerzandsteen op de Grote Markt, die ooit heeft gediend als folterkamer en gevangenis, en meer recent als politiebureau;
  • Het Sint-Elisabethgasthuis, een gasthuis dat zich sinds de 13e eeuw ontfermde over de zieken en minder bedeelden. In 1578 werd het door de Spanjaarden in brand gestoken, waardoor de huidige gebouwen dateren uit de 17e eeuw en later (de fraaie Onze-Lieve-Vrouwekapel in rode baksteen werd gebouwd in het begin van de 20e eeuw). In enkele van deze gebouwen heeft het CC Het Gasthuis onderdak gevonden;
  • Het kasteel van Nieuwland met feestzaal de Postiljon.
  • Het kasteel van Schoonhoven.

Musea[bewerken]

Cultuur[bewerken]

Bijnaam[bewerken]

De spotnaam van de Aarschottenaars is de kasseistampers.

Toen keizerin Maria Theresia in de 18e eeuw aan de macht kwam in de stad, heerste er onrust. De stadswacht patrouilleerde tijdens de nacht op de straten om de bewoners te beschermen tegen geweld en diefstal. De nachtwachters hadden vaak andere plannen om hun nachten te vullen: op café zitten drinken. Dit stelde de Aarschottenaars niet tevreden. Zij eisten daarom dat de stadswacht tijdens hun nachtelijke patrouilles met hun klompen op de kasseien stampten. Zo kon iedereen horen dat ze daadwerkelijk hun job aan het doen waren in plaats van op café zitten te drinken. Zo kreeg de Aarschottenaar in de loop der tijd de naam "kasseistamper".

Streekproducten[bewerken]

  • Hagelandse wijn: Reeds vóór 1200 was er al een wijngaardberg in Rotselaar en vele andere Hagelandse gebieden volgden. Concurrentie van buitenlandse wijnen en de vele oorlogen brachten de wijnteelt in de 16e eeuw zware klappen toe. In de 19e eeuw was er een kortstondige heropleving, maar nu is de Hagelandse wijn helemaal terug van weggeweest: in 1997 werd hij erkend als kwaliteitswijn met gecontroleerde oorsprongsbenaming.
  • Aarschotse Bruine: Met de verkoop van brouwerij Tielemans aan brouwerij Haacht verdween de Aarschotse Bruine eind jaren 60 uit de handel. Het bier werd onder impuls van het toenmalige stadsbestuur opnieuw gebrouwen vanaf 1989, eerst door brouwerij Biertoren te Kampenhout en na overname vanaf 1993 verscheidene jaren door brouwerij Huyghe te Melle. De nieuwe Aarschotse Bruine was uiteindelijk iets minder zurig dan zijn oorspronkelijke versie en was in tegenstelling tot wat zijn naam liet vermoeden, eerder een blond bier dan een bruin bier. Uiteindelijk werd beslist in 2012 om het bier terug te brouwen in Aarschot zelf in de nieuw opgerichte stadsbrouwerij in de schuur van het cultuurcentrum Het Gasthuis. Het nieuwe bier benadert de oorspronkelijke smaak zo dicht mogelijk.

Uitgaan[bewerken]

In het stadscentrum is een bioscoopcomplex (Utopolis), een stadsfeestzaal, een cultureel centrum (CC Het Gasthuis) met verscheidene theaterzalen, en een jeugdcentrum (De Klinker), dat onderdak biedt aan de jeugddienst, een concertclub, het jeugdhuis en verscheidene repetitielokalen.

Evenementen[bewerken]

Hageland Festival 2012
  • Hageland Festival: een gratis muziekfestival in de Demervallei, dat sinds 2000 wordt georganiseerd in het tweede weekend van augustus met optredens van groepen uit de Belgische muziekscène en te ontdekken muzikaal talent uit de regio.
  • Carnavalstoet: op de vierde zaterdag na carnaval.
  • Een jaarlijks terugkerend evenement is de Sint-Rochuskaarsjesverlichting op 15 augustus. Ter ere van Sint-Rochus, die volgens de legende, de stad destijds redde van de pest, wordt de stad sfeervol verlicht met duizenden kaarsjes.
  • Ook wordt in datzelfde weekend ieder jaar een groot middeleeuws festijn gegeven door de Orde van de Hagelanders. Re-enacters-groepen uit de gehele Benelux plus Frankrijk en Duitsland komen dan hier bijeen om de Middeleeuwen na te bootsen. Dit wordt dan afgesloten met een grootse veldslag.
  • Aarschot Volkoren: een gratis, tweejaarlijks korenfestival dat sinds 2011 wordt georganiseerd in september. Op de eerste editie traden 31 koren aan, op de tweede editie zullen 55 koren uit België en Nederland optreden.

Politiek[bewerken]

De woning van Tielemans, burgemeester tijdens de Eerste Wereldoorlog

Burgemeesters[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie lijst van burgemeesters van Aarschot voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

2013-2018[bewerken]

Burgemeester is André Peeters (CD&V). Hij leidt een coalitie bestaande uit CD&V, Open Vld en sp.a. Samen vormen ze de meerderheid met 20 op 29 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[3] 10-10-1982[3] 9-10-1988[3] 9-10-1994[3] 8-10-2000[3] 8-10-2006[4] 14-10-2012[5]
Stemmen / Zetels % 29 % 29 % 29 % 29 % 29 % 29 % 29
CVP1/CD&V2 41,931 13 35,151 11 32,431 11 33,611 11 29,51 10 - 31,72 12
CD&V+N-VA - - - - - 31,18 11 -
N-VA - - - - - - 18,86 6
VU 9,07 2 7,16 1 6,6 1 - - - -
PVV1/VLD2/Open Vld3 32,031 10 31,991 10 32,651 11 29,492 10 26,542 9 22,462 7 14,593 4
LDD - - - - - - 2,18 0
SP1/sp.a2 15,881 4 25,71 7 20,51 6 22,471 7 20,661 7 16,52 5 14,572 4
AGALEV1/Groen2 - - 4,41 0 6,691 1 6,021 1 7,63 1 7,342 2
KPB 1,08 0 - - - - - -
Vlaams Blok1/Vlaams Belang2 - - 3,431 0 5,311 0 9,231 2 13,782 4 6,22 1
SWA - - - 2,44 0 - - -
AREND - - - - 4,93 0 - -
OSKAAR - - - - 3,12 0 - -
PVD - - - - - 5,63 1 3,64 0
ELVIS - - - - - 2,03 0 -
Anderen(*) - - - - - 0,81 0,93
Totaal stemmen 18621 18214 19893 20483 21024 21461 21631
Opkomst % 95,39 93,72 93,56 94,44 92,03
Blanco en ongeldig % 3,36 5,33 4,28 4,66 4,37 4,33 4,66

De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt
(*) 2006: IA.IA. 2012: Gemeentebelangen

Fraude[bewerken]

In 2005 besliste de raadkamer in Leuven dat burgemeester Willy Schellens (sp.a) en schepen van Sport Herman Pelgrims (CD&V) voor de rechter moeten verschijnen voor corruptie. Willy Schellens zou zich laten beïnvloeden hebben toen hij een contract voor afvalophaling toewees aan het bedrijf Sita. Herman Pelgrims zou gesjoemeld hebben met de aanbestedingen voor de inrichting van een sportzaal. De zaak ging aan het rollen door een anonieme klacht in 2001. Het fraudeproces begon op 16 januari 2007, en de uitspraak volgde op 25 juni 2007. Schellens kreeg 12 maanden gevangenisstraf met uitstel,[6] Pelgims 18 maanden en schepen Els Vinckx twee maanden, de veroordeelden tekenden beroep aan tegen hun veroordeling. André Peeters werd vrijgesproken, en kon daardoor burgemeester worden vanaf 1 oktober 2007.

Economie[bewerken]

Aarschot staat in de streek ook bekend als scholen- en winkelcentrum en er is een vrij uitgebreid industrieterrein. In het centrum zijn er tal van winkels die zich langs de invalstraten naar de Grote Markt vestigden. De stad heeft echter heel wat leegstand in het centrum. Sinds begin 2014 heeft de stad een reglement opgesteld dat het openen van Pop-Up-stores op korte termijn moet promoten.[7] Dit reglement heeft tot doel de leegstand op korte termijn terug te brengen. In het Hageland is Leuven de dominante handelsstad met een ruimer en gevarieerder aanbod. Aarschot is tevens gekend van een aantal grote winkeloppervlaktes. Een aantal tuincentra vestigden zich op de baan naar Rillaar. In de buurt van Aarschot situeert zich ook het Gouden Kruispunt (Tielt-Winge). Dit is een handelsconcentratie met meer dan 60 winkels.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Het station van Aarschot in 2007

Door het zuiden van de gemeente loopt de autosnelweg A2/E314, die ter hoogte van Aarschot een op- en afrit heeft. De stad ligt op het kruispunt van de gewestwegen N10 en N19. Rond het centrum loopt de ringweg R25.

Het Station Aarschot staat langs spoorlijn 35, de lijn van Hasselt naar Leuven.

Bekende inwoners[bewerken]

Geboren in Aarschot[bewerken]

Overleden in Aarschot[bewerken]

Trivia[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • A. COECK, A. PEETERS & I. VAN HEES, Kroniek van Aarschot, deel 1: 1792-1940, Aarschot, 1993.
  • J. BREUGELMANS, J. CEULEMANS, P. DE KEULENAER, A. PEETERS, R. VALVEKENS, I. VAN HEES & J. VAN HEES, Kroniek van Aarschot, deel 2: 1940-1946, Aarschot, 1997.
  • L. CEULEMANS, P. DE KEULENAER, R. VALVEKENS, I. VAN HEES & J. VAN HEES, Kroniek van Aarschot, deel 3: 1944-1959', Aarschot, 2001.
  • Het Oude Land van Aarschot, tijdschrift van de Hertogelijke Kring voor Heemkunde, Aarschot.