Geraardsbergen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Geraardsbergen
Stad in België Vlag van België
Vlag van Geraardsbergen Wapen van Geraardsbergen
Geraardsbergen
Geraardsbergen
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen
Arrondissement Aalst
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
79,71 km² (2011)
78,86%
11,84%
9,3%
Coördinaten 50° 46' NB, 3° 53' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
32.995 (01/01/2014)
49,40%
50,60%
413,91 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
19,39%
62,37%
18,24%
Buitenlanders 2,99% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester Guido De Padt (Open Vld)
Bestuur CD&V, Open VLD
Zetels
sp.a-Groen
Open VLD
CD&V
Vlaams Belang-VLOT
N-VA
31
8
12
5
1
5
Economie
Gemiddeld inkomen 16.779 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 6,51% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
9500
9500
9500
9500
9500
9500
9500
9500
9500
9506
9506
9506
9506
9506
9506
9506
Deelgemeente
Geraardsbergen
Goeferdinge
Moerbeke
Nederboelare
Onkerzele
Ophasselt
Overboelare
Viane
Zarlardinge
Grimminge
Idegem
Nieuwenhove
Schendelbeke
Smeerebbe-Vloerzegem
Waarbeke
Zandbergen
Zonenummer 054
NIS-code 41018
Politiezone Geraardsbergen - Lierde
Website www.geraardsbergen.be
Detailkaart
MnpGeraardsbergenLocation.png
ligging binnen het arrondissement Aalst
in de provincie Oost-Vlaanderen
Portaal  Portaalicoon   België

Geraardsbergen (Frans: Grammont) is een stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. De stad ligt in de Denderstreek, aan de Dender en tegen de Oudenberg aan. De stad telt ruim 32.000 inwoners (2010), die Geraadsbergenaars[1] worden genoemd. In de wielrennerswereld is de stad berucht omwille van de steile en hobbelige helling van de Muur van Geraardsbergen. De stad is ook bekend om zijn mattentaart. Het jaarlijkse feest van Krakelingen en Tonnekensbrand is door UNESCO erkend als Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. De heilige Bartholomeus en Adrianus zijn haar patroonheiligen. De plaatselijke benaming voor Geraardsbergen luidt Giesbaargen.

Geschiedenis[bewerken]

Geraardsbergen in 1649 door J. Blaeu
Het stadhuis

Geraardsbergen werd na 1060 gesticht door Boudewijn VI van Vlaanderen wegens zijn strategische ligging op een heuvel aan de rechteroever van de Dender op de grens met het hertogdom Brabant en het graafschap Henegouwen. Het graafschap Vlaanderen was tot 1046 in het westen begrensd door de Schelde. In dat jaar palmde Boudewijn V, graaf van Vlaanderen het gebied tussen de Schelde en de Dender in. De westgrens werd vanaf dan de Dender en de steden op deze rivier moesten het nieuw verworven gebied beschermen. Vervolgens kocht Boudewijn de heuvel met het omringend gebied van Geraard van Hunnegem, vandaar de naam Geraardsbergen die hij aan de nieuwe plaats gaf. Maar de plaatsnaam Geroaldi Montem, de Latijnse vertaling van Geraldsberg, is al eerder geattesteerd nog voor Geraardsbergen als oppidum is gesticht. Dit gegeven roept op zijn minst toch vragen op over de stelling als zou het oppidum genoemd zijn naar de lokale heer Geraard van Hunnegem. Is dit oppidum gesticht op de plaats die bekendstaat onder de naam Geraards­ber­gen en moet deze stichting dan niet worden gezien als een verschui­ving van niveau waarbij de bestaande nederzet­ting Ge­raards­bergen promoveert tot de status stad? De pre-stedelijke Frankische nederzetting Hunnegem ligt trouwens op de linkeroever en buiten de oorspronkelijke ommuurde stadskern op de rechteroever op de flank van de Oudenberg. In 1068 ontving de plaats reeds stadsrechten van de nieuwe graaf Boudewijn VI. De stadskeure werd op het einde van de 12e eeuw schriftelijk bevestigd door Filips van de Elzas.

In 1081 overtuigde Robrecht I de Fries, hierin geruggensteund door de heer van Boelare, de Benedictijnen om hun abdij te verhuizen van Dikkelvenne naar Geraardsbergen. Zo ontstond de Sint-Pietersabdij. In 1175 werden de relieken van Sint-Adrianus overgebracht naar Geraardsbergen waarbij de abdij werd omgedoopt naar de naam Sint-Adrianusabdij. De abdij, die van grote betekenis zou worden voor de stad, kende een grote bloei en een belangrijk abdijcomplex werd uitgebouwd. De verering van Sint-Adrianus als beschermheilige tegen de pest gaf Geraardsbergen zulk een uitstraling dat de stad ook wel Adrianopolis werd genoemd. Verscheidene mirakels zouden toegeschreven zijn aan de verering van de heilige Adrianus.

Vanaf de 12e eeuw werd Geraardsbergen een centrum van lakennijverheid en kende een grote bloei. De stad ontwikkelde zich vanaf de 13e eeuw verder op de linkeroever van de Dender. In 1332 werden er nieuwe vestingmuren, torens en zes stadspoorten gebouwd. In Geraardsbergen ontwikkelde zich een middeleeuws stadspatroon met een hoge stad en een lage stad.

In de 15e en 16e eeuw was Geraardsbergen, net als Oudenaarde, Brussel, Aalst en Edingen, bekend door de productie van wandtapijten (verdures). De productie was van een zeer hoogstaand niveau. Pronkstukken zijn wereldwijd verspreid in musea van o.a. Boston, Wenen en Madrid.

De bloei van de stad stagneerde verscheidene malen door belegeringen, branden en epidemieën. In de strijd tussen de graven van Vlaanderen en de stad Gent koos Geraardsbergen de kant van Gent en werd in 1381 hierom door de troepen van de graaf platgebrand. De stad werd in grootte voorbijgestreefd door steden zoals Aalst en Oudenaarde. In de 16e eeuw werd Geraardsbergen geteisterd door een grote brand in 1549 en door verscheidene pestepidemieën tussen 1558 en 1585. Op het einde van de 16e eeuw waren er nog slechts 182 huizen bewoond.

Vanaf de 17e eeuw begon Geraardsbergen terug te bloeien. De lakennijverheid kende haar hoogtepunt en in 1697 deed de kantnijverheid haar intrede. Vooral de zware Chantillykant uit Geraardsbergen werd wereldwijd verhandeld. Vooral tussen 1840 en 1870 kende de kantindustrie haar grootste bloei.

1rightarrow blue.svg Zie Kantproductie in Geraardsbergen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ondertussen was er in 1838 een luciferfabriek opgericht en in 1849 werd er begonnen met het produceren van sigaren. Geraardsbergen werd een steeds belangrijker wordende industriestad en werd ontsloten door de spoorlijn naar Aalst en Brussel in 1855 en een spoorlijn naar Melle en 's-Gravenbrakel in 1867.

Geraardsbergen groeide in de 20e eeuw uit tot een regionale stad. Wegens de te kleine oppervlakte van de stad begonnen de inwoners na de Tweede Wereldoorlog uit Geraardsbergen weg te trekken naar de aangrenzende randgemeenten. Hier werden belangrijke uitbreidingen gerealiseerd die aansloten bij het stadscentrum van Geraardsbergen. De aangrenzende randgemeenten werden bij de fusie in 1971 opgenomen bij de stad. De verder gelegen randgemeenten bleven landelijk en werden in 1977 bij de stad gevoegd.

Kernen[bewerken]

De gemeente Geraardsbergen bestaat naast Geraardsbergen zelf nog uit de deelgemeenten Onkerzele, Overboelare, Goeferdinge en Nederboelare (alle gefusioneerd in 1971) en Schendelbeke, Idegem, Moerbeke, Viane, Zarlardinge, Ophasselt, Smeerebbe-Vloerzegem, Grimminge, Zandbergen, Nieuwenhove en Waarbeke (in 1977).

# Naam Oppervlakte
(km²)
Bevolking
(31/12/2005)
I Geraardsbergen 1,91 6.445
II Overboelare 7,60 3.916
III Zarlardinge 6,53 962
IV Goeferdinge 3,83 2.609
V Nederboelare 2,16 923
VI Schendelbeke 5,89 1.754
VII Ophasselt 7,49 1.662
VIII Smeerebbe-Vloerzegem 3,66 760
IX Idegem 3,41 1.631
X Zandbergen 6,90 1.614
XI Nieuwenhove 1,99 467
XII Waarbeke 2,58 236
XIII Grimminge 4,41 934
XIV Onkerzele 8,31 2.738
XV Moerbeke 6,43 2.968
XVI Viane 6,59 1.740
Bron: Stad Geraardsbergen

Bezienswaardigheden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Geraardsbergen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • Grote Markt met
    • de basilicale neogotische Sint-Bartholomeuskerk
    • het neogotisch stadhuis
    • een Manneken Pis, een standbeeldje aan de voet van het stadhuis, dat enigszins lijkt op het Manneken Pis van Brussel. Oude stadsrekeningen bewijzen dat het Geraardsbergse kereltje 160 jaar ouder is dan dat van Brussel.
    • de Marbol, een fontein en bron op de Grote Markt, voor het stadhuis. Het is een replica van de oorspronkelijke fontein die in 1930 werd verhuisd. Reeds in de 14e eeuw wordt een bron vermeld.
    • de Liberale Kring in empirestijl.
  • Oud-Hospitaal met barok hospitaalkerkje uit 1761-1763
  • De Sint-Adriaansabdij, gesticht in 1096, een van de machtige benedictijnenabdijen in Vlaanderen tot haar sluiting in de Franse periode (eind 18e eeuw).
  • Hunnegem romaans kerkje en priorij, pre-stedelijke nederzetting op de linkeroever van de stad. Het interieur van de kerk en paxzaal zijn parels van de neogotische schilderkunst.
  • De Oudenberg met de Muur van Geraardsbergen, de koninginnenhelling van verschillende wielerwedstrijden, waaronder tot 2011 de Ronde van Vlaanderen. De stad werd in 2004 eenmaal aangedaan door de Ronde van Frankrijk. De Muur is vooral een kuitenbijter doordat de kasseien met hun loopvlak horizontaal liggen en dus eigenlijk trapjes vormen, waardoor hij heel moeilijk te beklimmen is met de fiets. De muur is een helling van de Oudenberg, die op de top plaats biedt aan de Kapel van OLV van de Oudenberg, een bedevaartsoord. Een andere helling uit het wielrennen is de Bosberg op de grens tussen Geraardsbergen en Galmaarden
  • De Permanensje: audiovisueel streekbezoekerscentrum van de Vlaamse Ardennen.
  • Geraardsbergen heeft tevens een historisch reuzenkoppel, Goliath en Agnes, met als dochter Kinneke Baba. Kinneke Baba is eveneens de benaming van een vereniging van Geraardsbergse en Oost-Vlaamse studenten aan de Vrije Universiteit Brussel. De studenten aan de Universiteit Gent en de Gentse hogescholen verenigden zich sinds 1973 in de studentenclub De Geeraard.

Politiek[bewerken]

Burgemeesters[bewerken]

2013-2018[bewerken]

Burgemeester is Guido De Padt (Open Vld). Hij leidt een coalitie bestaande uit Open Vld en CD&V. Samen vormen ze de meerderheid met 17 op 32 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[2] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[3] 14-10-2012[4]
Stemmen / Zetels % 31 % 31 % 31 % 31 % 31 % 35 % 32
CVP1/CD&V2 47,871 16 38,231 14 39,491 14 27,161 10 21,211 7 - 16,752 5
CD&V+N-VA - - - - - 21,45 7 -
N-VA - - - - - - 15,66 5
VU 7,99 1 5,67 1 5,52 1 - - - -
PVV1/VLD2/Open Vld3 19,471 6 22,391 7 24,091 8 29,162 10 36,442 13 29,452 10 35,993 12
SP1/sp.a2 24,671 8 25,341 8 26,161 8 31,821 11 30,431 10 30,432 10 -
sp.a-Groen - - - - - - 24,34 8
AGALEV1/Groen!2 - 2,31 0 3,881 0 3,591 0 4,381 0 3,552 0 -
KP - - 0,85 0 - - - -
Vlaams Blok - - - 4,62 0 7,55 1 - -
GEMBEL - 6,07 1 - - - - -
VOLKS - - - 2,27 0 - - -
W.O.W. - - - 1,38 0 - - -
Vlaams Belang-Vlott - - - - - 14,45 4 7,4 1
Nieuwe Partij - - - - - 0,67 0 -
Totaal stemmen 22441 22564 22879 22921 23060 23438 23471
Opkomst % 96,21 94,27 93,37 94,64 91,98
Blanco en ongeldig % 1,74 2,6 3,23 3,77 3,95 3,54 4,26

De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen bij elke verkiezing opkwamen.
De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt

Sport[bewerken]

In Geraardsbergen spelen de voetbalclubs Jong Geraardsbergen, KSV Geraardsbergen, Sparta Geraardsbergen, Wilskracht Idegem, FC Eendracht Moerbeke, FC Eendracht Onkerzele, Rapide Club Ophasselt, KVR Overboelare en SK Zandbergen

Cultuur[bewerken]

Jaarlijks wordt in de maand februari het einde van de winter gevierd met Krakelingen en Tonnekensbrand. Dit eeuwenoude dubbelfeest werd opgenomen in de Inventaris van Immaterieel Cultureel Erfgoed Vlaanderen (2009) en ingeschreven op de Representatieve Lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO (2010).

Elk jaar vindt in Geraardsbergen op de tweede zondag van september een festival plaats. Het Internationaal Hooghuysfestival voor Draaiorgelspelers brengt in het afgesloten stadscentrum draaiorgels uit meerdere Europese landen samen.

Toponymie[bewerken]

In de geschiedenis, de letterkunde en geschriften komt de naam Geraardsbergen onder verschillende vormen voor :Geroaldi monte (1034-58), Geraldimontem (1081), Geraldimons (1096), de Geraldi monte (1107), Geraldimontensis (1093-1110), Geromontensis (1142), de monte Geraldi (1166), Geralmont (1167), de Geraudi monte (1195), Graumont (1195), Geromontis (XIIe), Geraumont ( 1201), Gerautmont (1201), Geramont (1211), Gerardi monte (1225) , Gerardimontium, Geroaldimontem, Gheeraerdsberghe, Gheerardsberghe, Gheraertsberghe, Gheeroutsberghe, Gheroudsberghe, Geroudsberge, Geroutsberghe, Gheeroudsberghe, Gheroustberge, Geertsbergen,Geeraerdsbergen, Gramont, Grandmont, Grantmont, Grammont.

Toerisme[bewerken]

Met zijn heuvelachtige landschap waaronder de Oudenberg behoort Geraardsbergen tot de Vlaamse Ardennen. Door de stad loopt onder meer de Denderroute zuid en Denderende steden.

Culinair[bewerken]

Mattentaart

De mattentaart is een gebak bereid op basis van verzuurde melk. De Geraardsbergse mattentaart verkreeg in 2007 van de Europese Unie het label beschermde geografische aanduiding. Het is het eerste Vlaamse streekproduct dat deze Europese bescherming geniet.

Natuur[bewerken]

Recent heeft de gemeente zich geëngageerd om, in samenspraak met de gemeenten Galmaarden en Ninove, de provinciebesturen van Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant, AMINAL en het Vlaams Gewest, het stilte karakter van de streek te vrijwaren, in het kader van het pilootproject Stiltegebied Dender-Mark. Geraardsbergen omvat de volgende natuurgebieden: Moenebroek, Boelaremeerse, Gemene Meers, Raspaillebos, Kortelake en Rietbeemd.

Media[bewerken]

Geraardsbergen heeft sinds 1981 een eigen radiostation MIG wat oorspronkelijk de afkorting was voor 'Muziek in Geraardsbergen'. De radiozender brengt voornamelijk hits en regionale informatie.

Geboren of woonachtig in Geraardsbergen[bewerken]

12de - 19de eeuw[bewerken]

Gabriel Grupello

19de - 20ste eeuw[bewerken]

  • Arthur Vierendeel (1852-1940) bracht zijn jeugd door in Geraardsbergen, professor te Leuven, ingenieur, uitvinder van "het vierendeelprincipe"
  • Benjamin De Lestré (1865- Elsene 1928) befaamd art-nouveau architect alsook aanhanger van de electische stijl.
  • Victor Fris, (1877-1925), historicus, professor aan de Gentse universiteit, stadsarchivaris te Gent, bibliograaf
  • Albrecht Lefebvre (1879-1951), kunstschilder, impressionist
  • Paul Van Steenberge (1884-1962), bierbrouwer, hoogleraar en politicus
  • Graaf Paul Auguste Cyrille de Launoit (Geraardsbergen 15/11/1891 - Brussel 31/07/1981)
  • Jan De Cooman (1893-1949), kunstschilder
  • Robert de Foy (Geraardsbergen 23 maart 1893 - Brussel 15 augustus 1960) magistraat en administrateur van de Belgische Staatsveiligheid.

20e eeuw[bewerken]

20ste - 21ste eeuw[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties