Malabsorptie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Malabsorptie is de toestand die ontstaat, wanneer door een tekortschietende spijsvertering of absorptie voedingsstoffen onvoldoende in het bloed worden opgenomen vanuit het maag-darmkanaal. Oftewel een verstoring van de vertering, absorptie en het vervoer van voedingsstoffen.[1]
Dit kan betrekking hebben op één bepaalde of op een hele reeks voedingsstoffen. Er kan ondervoeding of bloedarmoede ontstaan.[2]

Malabsorptie kan in drie groepen verdeeld worden:[3]

(1) selectieve malabsorptie, zoals bij lactose-intolerantie;
(2) partiële malabsorptie, zoals bij beta-lipoproteinemie, en
(3) volledige malabsorptie zoals bij coeliakie.


Malabsorptie
Ziekte van Whipple: Duidelijk vergrote darmvlok met talrijke macrofagen
Ziekte van Whipple: Duidelijk vergrote darmvlok met talrijke macrofagen
Coderingen
ICD-10 (K90)
ICD-9 579
DiseasesDB 7698
MedlinePlus 000299
eMedicine med/1384
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Spijsvertering[bewerken]

Het maag-darmkanaal heeft als taak het voedsel te verteren en de voedingsstoffen in het bloed op te nemen (absorptie). De belangrijkste voedingsstoffen zijn: suikers (ontstaan door de vertering van koolhydraten), vetzuren (ontstaan door de vertering van vet), aminozuren (ontstaan door de vertering van eiwitten), vitamines, sporenelementen, water en elektrolyten.

De vertering begint in de mond, waar het voedsel door kauwen wordt verkleind. Vervolgens wordt het in de maag en de dunne darm fijn gemaakt. De eigenlijke vertering geschiedt in de darmen met behulp van enzymen, die afkomstig zijn uit de maagwand, de alvleesklier en de darmwand. Ook gal uit de lever speelt een rol. De eindproducten worden tenslotte opgenomen via de darmvlokken van de darmen.

Oorzaken van malabsorptie[bewerken]

Malabsorptie kan veroorzaakt worden door:[4]

  • beschadiging van het slijmvlies van de dunne darm
  • aangeboren of verworven vermindering van absorberend oppervlak
  • stoornissen van de enzymatische afbraak
  • stoornissen van het transport van water en zouten
  • onvoldoende werking van de alvleesklier
  • verstoring van de heropname van galzure zouten


Infectieuze oorzaken Door afwijkende of beschadigde structuur[5]
Door afwijkingen van het slijmvlies
  • coeliakie
  • koemelkallergie
  • soja-intolerantie
Door enzym deficiëntie
  • lactase deficiëntie lactose intolerantie
  • sacharose (sucrose) intolerantie
  • intestinale disaccharidase deficiëntie
  • intestinale enteropeptidase deficiëntie
Door gebrekkige vertering
  • alvleesklier-insufficiëntie door:
  • malabsorptie van galzure zouten
    • ziekte van het laatste stuk van de dunne darm
    • geelzucht door afsluiting van de galwegen
    • verstoring van de darmbacteriën
Door ziekten buiten het maag-darmkanaal

Verschijnselen[bewerken]

Dunne darm: belangrijkste plaats van absorptie

De presentatie van malabsorptie is afhankelijk van het onderliggende lijden. Bij ernstige malabsorptie zullen er klachten van het maag-darmkanaal zijn, bij minder ernstige vormen kunnen die ontbreken.

Waterige, frequente, overvloedige ontlasting, zowel overdag als ’s nachts geeft aan dat er duidelijke malabsorptie is. De diarree wordt veroorzaakt doordat water en zout niet voldoende kunnen worden teruggenomen, of door prikkeling door de vetzuren. Opboeren, winderigheid en buikpijn komen later voor. Krampende pijn wijst vooral op vernauwing, bijvoorbeeld bij de ziekte van Crohn.

Diagnose[bewerken]

Er is geen speciale test voor malabsorptie. Zoals voor de meeste kwalen geldt, krijgt het onderzoek richting door de klachten en de verschijnselen.

Bloedonderzoek

Een microcytaire bloedarmoede kan op ijzergebrek wijzen, een macrocytaire bloedarmoede wijst op vitamine B12- of foliumzuurgebrek. Laag cholesterol of triglyceride wijzen op de malabsorptie van vet, terwijl malabsorptie van calcium en vitamine D uit een laag calciumgehalte kunnen blijken.

  • Ook kan men specifieke vitamines, zoals vitamine D of sporenelementen zoals zink bepalen. Vetoplosbare vitamines (A, D, E & K) zijn verlaagd bij de malabsorptie van vet. Een verlengde protrombinetijd kan wijzen op vitamine K-gebrek.
  • Antistoffen tegen gluten
Om coeliakie uit te sluiten kunnen antistoffen tegen TTG (Anti-Tissue Transglutaminase ) worden bepaald.

Onderzoek van de ontlasting

  • Microscopisch onderzoek kan parasieten aantonen
  • Microscopisch onderzoek naar vetbolletjes
  • Laag elastase wijst op alvleesklier insufficiëntie. Bepaling van pancreasenzymen is tegenwoordig mogelijk.[8]

Röntgenonderzoek

  • Dunne-darmpassage om de structuur van de dunne darm zichtbaar te maken.
  • Colon-inloop foto’s kunnen ook het laatste stukje van de dunne darm in beeld brengen.
  • CT-scan van de buik kan onder meer de alvleesklier in beeld brengen.
  • MRI-scan of ERCP.

Endoscopie en biopten

Dunnedarmbiopt van een coeliakiepatiënt met plompe darmvlokken, ontstekingscellen in de krypten

.

  • Endoscopisch onderzoek wordt vaak verricht, maar de dunne darm (die 7 meter lang is!) kan hiermee slechts zeer beperkt worden onderzocht.
    • Duodenoscopie (endoscopie van slokdarm, maag en twaalfvingerige darm) met biopten kan coeliakie, tropische spruw, ziekte van Whipple en andere aantonen.
    • Coloscopie ( kan biopten in het ileum mogelijk maken.
    • ERCP maakt onderzoek van de alvleesklier mogelijk.

Overige onderzoeksmethoden

  • Verschillende isotopenonderzoeken.
  • Waterstof-bepaling in de uitademingslucht (bij verstoring van de darmflora).
  • D-xylose resorptietest.

Beleid[bewerken]

De behandeling wordt grotendeels bepaald door de onderliggende oorzaak.

  • Aanvulling via een infuus van tekorten aan voedingsstoffen, zouten of water kan noodzakelijk zijn. Vaak is advies van een diëtist hier nodig.
  • Toevoeging van enzymen uit de alvleesklier kan nodig zijn.
  • Aanpassing van het dieet is soms belangrijk. Vermijden van voedingsstoffen bij gebleken intolerantie is soms levenslang nodig.
  • Voor een verstoorde darmflora kan een antibioticum nodig zijn.
  • Colestyramine bindt galzuren en kan de diarree bij malabsorptie van galzure zouten verminderen.

Zie ook: Intolerantie | allergie | Voedselallergie en voedselintolerantie

Externe links[bewerken]

  • (en) Practice guideline from World Gastroenterology Organisation [2]
  • (en) Tests for malabsorption; from British Society for Gastroenterology (2003)[3]

Noten[bewerken]

  1. Bai J (1998). Malabsorption syndromes. Digestion 59 (5): 530-46 . PMID:9705537.
  2. Jensen, Jonathan E. Malabsorption Syndromes - Page 1. Colorado center for digestive disorders Geraadpleegd op 2013-04-07
  3. Gasbarrini G, Frisono M: Critical evaluation of malabsorption tests; in G. Dobrilla, G. Bertaccini, G. Langman (Editor), Problems and Controversies in Gastroenterology, Raven Pr, New York, 1986, p. 123-130 ISBN 88-85037-75-5.
  4. Walker-Smith J, Barnard J, Bhutta Z, Heubi J, Reeves Z, Schmitz J (2002). Chronic diarrhea and malabsorption (including short gut syndrome): Working Group Report of the First World Congress of Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. 35 Suppl 2: S98-105 . PMID:12192177.
  5. M. S Losowsky,, Malabsorption in clinical practice, Churchill Livingstone, Edinburgh ISBN 0-443-01007-2.
  6. Bertomeu A, Ros E, Barragán V, Sachje L, Navarro S (1991). Chronic diarrhea with normal stool and colonic examinations: organic or functional?. J. Clin. Gastroenterol. 13 (5): 531-6 . PMID:1744388.
  7. Read N, Krejs G, Read M, Santa Ana C, Morawski S, Fordtran J (1980). Chronic diarrhea of unknown origin. Gastroenterology 78 (2): 264-71 . PMID:7350049.
  8. Thomas P, Forbes A, Green J, Howdle P, Long R, Playford R, Sheridan M, Stevens R, Valori R, Walters J, Addison G, Hill P, Brydon G (2003). Guidelines for the investigation of chronic diarrhoea, 2nd edition. Gut 52 Suppl 5: v1-15 . PMID:12801941.[1].