Prokaryoten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Schematische voorstelling van een prokaryotische cel.

Een prokaryoot organisme is een eencellig organisme zonder celkern. Hiermee onderscheidt het zich van organismen die tot het domein van de Eukaryota worden gerekend. Deze laatsten hebben wel een celkern. De prokaryoten omvatten de bacteriën en de archaea.[1] Het domein met de naam Prokaryota wordt tegenwoordig niet meer erkend.

Kenmerken[bewerken]

Prokaryoten hebben circulair DNA dat zich los in de cel bevindt, dit in tegenstelling tot eukaryoten. Eukaryoten hebben lineair DNA dat zich in de celkern bevindt.

Bij prokaryoten bevindt het DNA zich los in de cel, terwijl dit bij eukaryoten in een door een membraan afgescheiden compartiment (de celkern) binnenin de cel is. Andere organellen ontbreken, met de planctomycetes als uitzondering hierop.

Buiten het chromosomaal DNA bevat de prokaryoot vaak verschillende plasmiden. Deze laten toe om genetische informatie tussen bacteriën uit te wisselen.

Prokaryoten zijn zeer klein. Deze groep is groot en divers.

Voorbeelden[bewerken]

Tot de prokaryote organismen behoren de domeinen van de bacteriën en de Archaea. Deze twee domeinen werden eerder samen als het domein Prokaryota of Monera gerekend, maar deze groep blijk parafyletisch te zijn: de Archaea zijn meer verwant met de Eukaryota dan met de Bacteria.

Blauwalgen (cyanobacteriën), die behoren tot de bacteriën, zijn fotosynthetische organismen. De bladgroenkorrels (chloroplasten: organellen die in eukaryotische cellen fotosynthetiseren) zijn volgens de endosymbiontentheorie ontstaan uit vrijlevende cyanobacteriën.

Andere prokaryoten leven in endosymbiose met eukaryoten, waarvoor ze energie vrijmaken, terwijl de gastheer voor een geschikt milieu zorgt. De endosymbiontentheorie stelt dat dit in eukaryote cellen onder andere ten oorsprong ligt aan de mitochondriën en plastiden. Zowel bladgroenkorrels als mitochondriën hebben eigen ringvormig DNA en ribosomen van een type zoals dat voorkomt bij prokaryoten.

Verschillen met Eukaryota[bewerken]

Verschil tussen prokaryoten en eukaryoten
Kenmerken prokaryoten eukaryoten
celdiameter omstreeks 0,2 - 2,0 μm omstreeks 10 - 100 μm
celkern en nucleolus afwezig echte kern met kernmembraan en nucleolus
organellen enkel ribosomen lysosoom, Golgi-apparaat, endoplasmatisch reticulum, mitochondrion, plastiden, ribosomen
flagellen twee eiwit-bouwstenen complex, meerdere microtubuli
glycocalyx als kapsel of slijmlaag bij sommige als celwand ontbreekt
celwand gewoonlijk aanwezig, chemisch complex (vaak peptidoglycaan) indien aanwezig: chemisch eenvoudig
celmembraan geen sterolen een koolhydraten sterolen een koolhydraten (receptoren)
cytoplasma geen cytoskelet, geen plasmastroming cytoskelet, plasmastroming
ribosomen kleiner (70S) groter (80S), in organellen kleiner (70S)
chromosomen één cirkelvormig chromosoom en plasmiden meerdere lineaire chromosomen, met histonen
één cirkelvormig in mitochondrion en plastide
celdeling binaire deling mitose
geslachtelijke voortplanting geen meiose, soms overdracht DNA-fragmenten gaat samen met meiose

Indeling[bewerken]

Haeckel (1894)
3 rijken
Whittaker (1969)
5 rijken
Woese (1977)
6 rijken
Woese (1990)
3 domeinen
Cavalier-Smith (1998)
2 domeinen en
6 rijken
Keeling (2004)
3 domeinen en
5 supergroepen
Animalia Animalia Animalia Eukarya Eukaryota Animalia Eukaryota Unikonta
Plantae Fungi Fungi Fungi Excavata
Plantae Plantae Plantae Archaeplastida
Protista Protista Chromista Chromalveolata
Protista
(niet behandeld
door Linnaeus)
Protozoa Rhizaria
Monera Archaebacteria Archaea Prokaryota Bacteria Archaea
Eubacteria Bacteria Bacteria
Cladogram domeinen en supergroepen

Domein Eubacteria[bewerken]

Domein Eubacteria = Bacteriën

Domein Archaea[bewerken]

Domein Archaea

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties