Internationaal Atoomenergieagentschap

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Nobelprijswinnaar  Internationaal Atoomenergieagentschap
Sinds 1957
Nobelprijs Vrede
Jaar 2005
Reden Voor hun inspanningen om verspreiding van kernwapens een halt toe te roepen.
Samen met Mohammed el-Baradei
Voorganger(s) Wangari Maathai
Opvolger(s) Muhammad Yunus
Grameen Bank

Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), een autonome organisatie van de Verenigde Naties, is een intergouvernementeel forum voor wetenschappelijke en technische samenwerking op het gebied van nucleaire technologie en het vreedzaam gebruik daarvan.

Ontstaan[bewerken | brontekst bewerken]

Het IAEA is opgericht in 1957 op voorstel van de Amerikaanse president Dwight D. Eisenhower, na zijn toespraak, op 8 december 1953 voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, waarin hij pleitte voor een internationaal lichaam om atoomenergie te onderzoeken en ontwikkelen.

Het bureau heeft het recht toegewezen gekregen inspecties te doen van nucleaire installaties bij de lidstaten van de Verenigde Naties. Sommige landen, zoals Israël, Iran en Noord-Korea, verzetten zich daartegen.

Onderaan staat de lijst van de gewezen en huidige Directeurs-generaal.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

In 2005 ontving het IAEA onder Mohammed el-Baradei in Oslo de Nobelprijs voor de Vrede voor de inspanningen om de verspreiding van kernwapens een halt toe te roepen. In 1985 en 1995 ontvingen ook twee instellingen deze Nobelprijs om hun werk tegen nucleaire wapens, respectievelijk de Pugwash Conferences on Science and World Affairs en International Physicians for the Prevention of Nuclear War.

In 2010 kwam de organisatie met het Peaceful Uses Initiative (PUI), waarin met de hulp van de Verenigde Staten activiteiten worden ontplooid voor het bevorderen van vreedzaam gebruik van kernenergie.

Tegenwoordig zijn 159 landen lid van het IAEA. Het hoofdkantoor zetelt in Wenen, Oostenrijk. Daarnaast zijn er kantoren in Canada, Genève, New York en Tokio. Laboratoria vindt men in Oostenrijk en Monaco. Een onderzoekscentrum in Triëst (Italië) wordt bestuurd door de UNESCO.

Lidmaatschap[bewerken | brontekst bewerken]

Lidstaten IAEA

Het proces van toetreding tot de IAEA is vrij eenvoudig. Een staat stelt de Directeur-generaal op de hoogte van de wens lid te worden en deze legt de aanvraag aan de Board of Governors voor. Als de Board de aanvraag aanbeveelt en de Algemene Conferentie keurt de aanvraag voor het lidmaatschap goed, dan moet de staat zijn akte van aanvaarding van de IAEA-Statuten naar de Verenigde Staten sturen, die functioneren als bewaarder voor de IAEA-Statuten. De staat wordt beschouwd als lid als deze akte hier is gedeponeerd. De Verenigde Staten informeert vervolgens de IAEA, die de andere IAEA-lidstaten in kennis stelt.

De IAEA telt 175 lidstaten (maart 2022). De meeste VN-leden en de Heilige Stoel zijn lid van het IAEA.

Van Kaapverdië, Tonga, San Marino, de Bahama's en Brunei is het lidmaatschap goedgekeurd door de Algemene Conferentie. Zij zullen volwaardig lid worden op het moment dat ze de benodigde juridische documenten hebben gedeponeerd.

Twee staten hebben zich teruggetrokken uit het IAEA. Cambodja werd in 1958 lid, trok in 2003 zijn lidmaatschap in, en werd opnieuw lid in 2009. Noord-Korea was een lidstaat van 1974-1994.

De niet-leden zijn:

Directeurs-generaal[bewerken | brontekst bewerken]

Nationaliteit Periode
Vlag van de Verenigde Staten W. Sterling Cole 1957–1961
Vlag van Zweden Sigvard Eklund 1961–1981
Vlag van Zweden Hans Blix 1981–1997
Vlag van Egypte Mohammed el-Baradei 1997–2009
Vlag van Japan Yukiya Amano 2009–2019 (juli)

(na overlijden van Amano, als commissaris: Cornel Feruta uit Roemenië (van 25 juli 2019 tot 3 december 2019)

Vlag van Argentinië Rafael Grossi 2019-

Gerelateerd onderwerp[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Vlag van Verenigde Naties
Fondsen en programma's:UNDP · ( UNCDF · UNV ) · UNEP · UNFPA · UN-HABITAT · UNICEF · WFP
Onderzoek en training:UNICRI · UNIDIR · UNITAR · UNRISD · UNSSC · UNU · ( UNU-OP · UNU-CRIS )
Andere entiteiten en lichamen:ITC · UNAIDS · UNCTAD · UNGEGN · UNGGIM · UNHCR · UNOPS · UNRWA · UN-WOMEN
Gerelateerde organisaties:CTBTO · IAEA · ICC · IOM · ISA · ITLOS · OPCW · WTO
Gespecialiseerde agentschappen:FAO · ICAO · IFAD · ILO · IMF · IMO · ITU · UNESCO · UNIDO · UNWTO · UPU · WHO · WIPO · WMO · Wereldbank · ( IBRD · IDA · IFC )
Regionale commissies:ECA · ECE · ECLAC · ESCAP · ESCWA
Ministeries en kantoren:EOSG · DCO · DESA · DGACM · DGC · DMSPC · DOS · DPO · DPPA · DSS · OCHA · OCT · ODA · OHCHR · OIOS · OLA · OOSA
OSAA · SRSG/CAAC · SRSG/SVC · SRSG/VAC · UNDRR · UNODC · UNOG · UN-OHRLLS · UNON · UNOP · UNOV
Overige:UNFCCC · UNHRC
Winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede

1901: Dunant, Passy · 1902: Ducommun, Gobat · 1903: Cremer · 1904: Institut de Droit International · 1905: Von Suttner · 1906: Roosevelt · 1907: Moneta, Renault · 1908: Arnoldson, Bajer · 1909: Beernaert, Balluet d'Estournelles de Constant · 1910: IPB · 1911: Asser, Fried · 1912: Root · 1913: La Fontaine · 1917: ICRC · 1919: Wilson · 1920: Bourgeois · 1921: Branting, Lange · 1922: Nansen · 1925: Chamberlain, Dawes · 1926: Briand, Stresemann · 1927: Buisson, Quidde · 1929: Kellogg · 1930: Söderblom · 1931: Addams, Butler · 1933: Angell · 1934: Henderson · 1935: Von Ossietzky · 1936: Lamas · 1937: Cecil · 1938: Office international Nansen pour les réfugiés · 1944: ICRC · 1945: Hull · 1946: Balch, Mott · 1947: Friends Service Council, American Friends Service Committee · 1949: Orr · 1950: Bunche · 1951: Jouhaux · 1952: Schweitzer · 1953: Marshall · 1954: Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR) · 1957: Pearson · 1958: Pire · 1959: Noel-Baker · 1960: Luthuli · 1961: Hammarskjöld · 1962: Pauling · 1963: ICRC, IFRC · 1964: King · 1965: UNICEF · 1968: Cassin · 1969: Internationale Arbeidsorganisatie · 1970: Borlaug · 1971: Brandt · 1973: Kissinger, Lê Đức Thọ · 1974: MacBride, Satō · 1975: Sacharov · 1976: Williams, Corrigan · 1977: Amnesty International · 1978: Sadat, Begin · 1979: Moeder Teresa · 1980: Esquivel · 1981: Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR) · 1982: Myrdal, Robles · 1983: Wałęsa · 1984: Tutu · 1985: IPPNW · 1986: Wiesel · 1987: Arias · 1988: VN-vredesmacht · 1989: Gyatso · 1990: Gorbatsjov · 1991: Suu Kyi · 1992: Menchú · 1993: Mandela, De Klerk · 1994: Arafat, Peres, Rabin · 1995: Rotblat, Pugwash Conferences on Science and World Affairs · 1996: Ximenes Belo, Ramos-Horta · 1997: ICBL, Williams · 1998: Hume, Trimble · 1999: AzG · 2000: Dae-jung · 2001: VN, Annan · 2002: Carter · 2003: Ebadi · 2004: Maathai · 2005: IAEA, El-Baradei · 2006: Grameen Bank, Yunus · 2007: Gore, IPCC · 2008: Ahtisaari · 2009: Obama · 2010: Liu · 2011: Johnson Sirleaf, Gbowee, Karman · 2012: Europese Unie · 2013: OPCW · 2014: Satyarthi, Yousafzai · 2015: Kwartet voor Nationale Dialoog in Tunesië · 2016: Santos · 2017: ICAN · 2018: Mukwege, Murad Basee · 2019: Ahmed · 2020: Wereldvoedselprogramma · 2021: Ressa, Moeratov 2022: Bjaljazki, Memorial, Centrum voor Burgerlijke Vrijheden