Openbaar vervoer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Openbaar vervoer
Een bus bij de halteplaats
Een bus bij de halteplaats
Het interieur van een tram in Wenen
Het interieur van een tram in Wenen
Algemene informatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Vlag van België België
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Economie

Openbaar vervoer (afgekort ov maar vaak ook geschreven als OV) is personenvervoer dat openbaar toegankelijk is, dat wil zeggen dat iedereen die dat wil van de vervoerdienst gebruik kan maken. Openbaarvervoerbedrijven hebben meestal een vervoerplicht die hen dwingt iedereen die daar om vraagt te vervoeren, mits de reiziger het geldende tarief betaalt en zich aan de gebruikelijke fatsoensregels houdt. Dit in tegenstelling tot particulier vervoer, waar de eigenaar van het vervoermiddel beslist wie wel en niet mee mag.

Vervoerdiensten kunnen ook onderscheiden worden in collectief vervoer en individueel vervoer. Bij collectief vervoer wordt het vervoermiddel gedeeld met andere reizigers, die een andere herkomst of bestemming kunnen hebben. Bij individueel vervoer wordt het vervoermiddel ingezet voor de specifieke vervoerwens van één reiziger of groep van bijeenbehorende reizigers. Bij dat laatste denkt men vooral aan taxi's. Individueel openbaar vervoer wordt ook aangeduid als besloten vervoer.

Ten slotte kan onderscheid gemaakt worden tussen lijndiensten en vraagafhankelijk vervoer. Lijndiensten rijden volgens een vaste dienstregeling, of er nu veel of weinig reizigers zijn. Het is echter zeer goed mogelijk dat een lijndienst op verzoek met twee of meer voertuigen wordt gereden, als er incidenteel veel reizigers worden verwacht. Vraagafhankelijke diensten passen zich aan aan de vraag die zich op dat moment voordoet. Vaak moet men vooraf bellen om van een vraagafhankelijke dienst gebruik te maken.

Collectief openbaar vervoer[bewerken]

Met de term Openbaar vervoer worden over het algemeen de lijndiensten van het collectief openbaar vervoer aangeduid. Deels is dit gratis openbaar vervoer. Als het vervoer niet volgens een vaste dienstregeling rijdt, wordt het Collectief Vraagafhankelijk Vervoer (CVV) genoemd.

Openbaar vervoer wordt in Nederland uitgevoerd in opdracht van een (decentrale) overheid die daarmee de rol van OV-autoriteit vervult. OV wordt sinds 1969 mede betaald uit een speciaal daarvoor bestemde rijkssubsidie. De gebruikers van openbaar vervoer worden over het algemeen 'reizigers' genoemd. Onder openbaar vervoer valt:

Het Nederlandse begrip regionaal openbaar vervoer bevat dezelfde OV-vormen, met uitzondering van het hoofdrailnet.

Lijnnummers[bewerken]

Bij het stads- en streekvervoer wordt veel met lijnnummers gewerkt. Die nummers staan duidelijk op de voertuigen aangegeven - soms zelfs duidelijker dan de bestemming - en vaak zegt men dat een bepaalde bestemming met een bepaald lijnnummer bereikbaar is. Daarbij moet erop worden gelet dat een rit in de omgekeerde richting doorgaans hetzelfde lijnnummer heeft. Ook staan deze lijnnummers duidelijk vermeld op halteborden, zodat duidelijk te zien is welke lijnen bij de betreffende halte stoppen. De metro van Londen heeft geen lijnnummers maar lijnnamen. De metro van Parijs heeft wel lijnnummers, maar de lijnen worden meer aangeduid met de naam van het eindpunt. In die van Barcelona wordt er eerder aan de kleur van een lijn gerefereerd dan aan het nummer.

Bij treinvervoer in de Benelux zijn lijnnummers niet gebruikelijk en noemt men de naam van de eindbestemming of een tussenbestemming van de trein. In Duitsland wel, daar wordt op de trein de treinsoort (RB, RE, IRE, IC of ICE), en het nummer aangegeven met daarnaast de eindbestemming.

Vervoermiddelen[bewerken]

De belangrijkste vormen van openbaar vervoer zijn de trein (zie ook: treinvervoer), de tram en de bus, die in België en Nederland algemeen voorkomen. Verder komen op verschillende plaatsen de volgende vervoermiddelen voor:

Op sporen[bewerken]

Op de rijweg[bewerken]

Besloten vervoer[bewerken]

Besloten vervoer wordt niet door de overheid gesubsidieerd. De gebruikers van besloten vervoer worden over het algemeen 'passagiers' genoemd. Besloten vervoer omvat besloten busvervoer, dat vaak met een touringcar wordt verricht, en taxivervoer (maximaal 8 passagiers). Ook is het mogelijk een trein, schip of vliegtuig voor een besloten groep af te huren.

Taxi[bewerken]

De taxi, die in zijn zuivere vorm niet tot het openbaar, maar tot het privévervoer gerekend moet worden (met als bijzondere variant de motor en fietstaxi en tukki in Amsterdam), en enkele tussenvormen tussen bus en taxi, zoals treintaxi, lijntaxi, OV-taxi, belbus, Regiotaxi en CVV.

In België bestaan gecombineerde formules (bus of tram voor de heenreis – taxi voor de terugreis) tegen een forfaitair bedrag (TOV-biljet). Dit heeft tot doel het uitgaan met het openbaar vervoer te bevorderen en zo het aantal weekendongevallen te beteugelen.

Veerdiensten[bewerken]

Veerponten zijn in de meeste landen openbaar vervoer; in Nederland gelden de meeste ponten als onderdeel van het wegennet. Het is geen besloten vervoer, hierbij gaat het vrijwel altijd om het oversteken van het water. Sommige veerdiensten worden wel gerekend onder het besloten collectief vervoer, met name de toeristische c.q. zomerse fiets- en voetveren en de watertaxi in diverse steden. Hierbij komt vervoer in de lengterichting van het water wel vaker voor. Vijf diensten zijn in Nederland aangemerkt als openbaar vervoer te water.

Luchtvaart[bewerken]

Ook het vervoer door de lucht met passagiersvliegtuigen kan men tot het openbaar vervoer rekenen, als de vliegmaatschappij een openbare dienst is. Voor verbindingen met het niet nabije buitenland is het vliegtuig een belangrijke vorm van openbaar vervoer, voor het verre buitenland zelfs vrijwel de enige mogelijkheid. Zie verder: burgerluchtvaart, vliegveld.

Andere vormen van openbaar vervoer[bewerken]

Riksja fietsen (betjaks) te Batavia, 1900-1940

Ook het vervoer per riksja of "betjak" (een fietstaxi in het verre oosten) en soms ook het vervoer per rijdier, zoals ezel, kameel en olifant kan tot openbaar vervoer worden gerekend.

Een automatische people mover heeft geen bestuurder en kan zowel openbaar vervoer als besloten vervoer zijn. De Parkinghopper op Schiphol werd gerekend tot het besloten vervoer.

Voor kleinere verticale en horizontale afstanden zijn er de lift, de roltrap en de rolband. Of deze laatste vormen van personenvervoer tot 'openbaar vervoer' moeten gerekend worden, lijkt twijfelachtig. Het is een vorm van personenvervoer, ongeacht of die op publieke of privé-domeinen ingericht wordt.

Vervoerders[bewerken]

Nederland[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Openbaar vervoer in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

België[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Openbaar vervoer in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Plattegronden met lijnen[bewerken]

Er worden verschillende systemen toegepast voor plattegronden met lijnen:

  • Een lijnennetkaart geeft alle lijnen weer, of alle lijnen van één vervoerder. Haltes zijn soms allemaal, soms deels[1] en soms niet aangegeven.
  • Soms zijn er aparte lijnkaarten per lijn. Dit is het geval bij Connexxion; hierbij worden alle haltes aangegeven.[2]
  • Soms zijn de lijnen ingetekend in Google Maps, met behoud van de inzoommogelijkheden en de keuze tussen een kaart en een luchtfoto met ingetekende wegen. Soms worden de haltes gemarkeerd in aanvulling op de halte-aanduidingen van Google Maps zelf (nuttig omdat niet alle bussen op alle haltes stoppen), soms niet.

OpenStreetMap (OSM) heeft de optie Transport Map. Spoorlijnen met uitsluitend goederenvervoer worden echter hetzelfde weergegeven als spoorlijnen met personenvervoer. Op basis van OSM zijn er nog een aantal versies[3][4], zoals ÖPNVKarte[5][6] die spoorlijnen met personenvervoer wel prominenter weergeeft. Er is ook een versie waar bij een lijnnummer ook het begin- en eindpunt van de lijn vermeld staat.[7]

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Openbaar vervoer

Literatuur[bewerken]

  • Jansen, Holger: The Netherlands. Planning Public Transport, Customer Representation and Passenger Rights. Page 221 - 228. At: Martin Schiefelbusch, Hans-Liudger Dienel (ed.): Public Transport and its Users. The Passenger’s Perspective in Planning and Customer Care. Ashgate, Farnham, Surrey, 2009

Externe links[bewerken]