Openbaar vervoer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Portal.svg Portaal Openbaar vervoer
Een bus bij de halteplaats
Het interieur van een tram in Wenen

Openbaar vervoer (afgekort ov maar vaak ook geschreven als OV) is personenvervoer dat openbaar toegankelijk is, dat wil zeggen dat iedereen die dat wil van de vervoerdienst gebruik kan maken. Openbaarvervoerbedrijven hebben meestal een vervoerplicht die hen dwingt iedereen die daar om vraagt te vervoeren, mits de reiziger het geldende tarief betaalt en zich aan de gebruikelijke fatsoensregels houdt. Dit in tegenstelling tot particulier vervoer, waar de eigenaar van het vervoermiddel beslist wie wel en niet mee mag.

Vervoerdiensten kunnen ook onderscheiden worden in collectief vervoer en individueel vervoer. Bij collectief vervoer wordt het vervoermiddel gedeeld met andere reizigers, die een andere herkomst of bestemming kunnen hebben. Bij individueel vervoer wordt het vervoermiddel ingezet voor de specifieke vervoerwens van één reiziger of groep van bijeenbehorende reizigers. Bij dat laatste denkt men vooral aan taxi's. Individueel openbaar vervoer wordt ook aangeduid als besloten vervoer.

Ten slotte kan onderscheid gemaakt worden tussen lijndiensten en vraagafhankelijk vervoer. Lijndiensten rijden volgens een vaste dienstregeling, of er nu veel of weinig reizigers zijn. Het is echter zeer goed mogelijk dat een lijndienst op verzoek met twee of meer voertuigen wordt gereden, als er incidenteel veel reizigers worden verwacht. Vraagafhankelijke diensten passen zich aan aan de vraag die zich op dat moment voordoet. Vaak moet men vooraf opbellen om van een vraagafhankelijke dienst gebruik te maken.

In Nederland is op zowel collectief openbaar vervoer als op individueel openbaar vervoer (besloten vervoer) de Wet personenvervoer 2000 van toepassing.

Collectief openbaar vervoer[bewerken]

Met de term Openbaar vervoer worden over het algemeen de lijndiensten van het collectief openbaar vervoer aangeduid. Deels is dit gratis openbaar vervoer. Als het vervoer niet volgens een vaste dienstregeling rijdt, wordt het Collectief Vraagafhankelijk Vervoer (CVV) genoemd.

Openbaar vervoer wordt in Nederland uitgevoerd in opdracht van een (decentrale) overheid die daarmee de rol van OV-autoriteit vervult. OV wordt sinds 1969 mede betaald uit een speciaal daarvoor bestemde rijkssubsidie. De gebruikers van openbaar vervoer worden over het algemeen 'reizigers' genoemd. Onder openbaar vervoer valt:

Het Nederlandse begrip regionaal openbaar vervoer bevat dezelfde OV-vormen, met uitzondering van het hoofdrailnet.

Lijnnummers[bewerken]

Bij het stads- en streekvervoer wordt veel met lijnnummers gewerkt. Die nummers staan duidelijk op de voertuigen aangegeven - soms zelfs duidelijker dan de bestemming - en vaak zegt men dat een bepaalde bestemming met een bepaald lijnnummer bereikbaar is. Daarbij moet erop worden gelet dat een rit in de omgekeerde richting doorgaans hetzelfde lijnnummer heeft. Ook staan deze lijnnummers duidelijk vermeld op halteborden, zodat duidelijk te zien is welke lijnen bij de betreffende halte stoppen. De metro van Londen heeft geen lijnnummers maar lijnnamen. De metro van Parijs heeft wel lijnnummers, maar de lijnen worden meer aangeduid met de naam van het eindpunt. In die van Barcelona wordt er eerder naar de kleur van een lijn gerefereerd dan naar het nummer.

Bij treinvervoer in de Benelux zijn lijnnummers niet gebruikelijk en noemt men de naam van de eindbestemming of een tussenbestemming van de trein. In Duitsland wel, daar wordt op de trein de treinsoort (RB, RE, IRE, IC of ICE), en het nummer aangegeven met daarnaast de eindbestemming.

Vervoerders[bewerken]

Nederland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Openbaar vervoer in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Vervoerder Onderdeel van Opmerking/werkgebied
Aquabus BV (joint venture van Arriva en Koninklijke Doeksen)
Arriva Deutsche Bahn
Breng Veolia Transdev Nijmegen / Arnhem
Connexxion Veolia Transdev
EBS
GVB Amsterdam
Hermes Veolia Transdev Eindhoven en omstreken
HTMbuzz HTM Personenvervoer Den Haag
HTM Personenvervoer - Den Haag
Nederlandse Spoorwegen
OV Regio IJsselmond Connexxion IJsselmond
Qbuzz Nederlandse Spoorwegen
RET - Rotterdam
Syntus Keolis
TCR Lijndiensten in opdracht van o.a Arriva en Connexxion
Veolia Transport B.V. Veolia Transdev Limburg, Noord-Brabant, Zeeuws Vlaanderen en Haaglanden
Veolia Transport Rail B.V. Veolia Transdev Limburg

Arriva, Connexxion en Veolia Transport hebben samen verreweg het grootste deel van het Nederlandse streekvervoer in handen. Qbuzz heeft het meeste streekvervoer in de drie Noordelijke provincies in handen.

Connexxion en Veolia Transport zijn beide onderdeel van Veolia Transdev.[1]

Grensgebied[bewerken]

Vervoerder Grensgebied Opmerking/werkgebied
Weser-Ems-Busverkehr NL-D -
Publicexpress NL-D Groningen
Levelink NL-D (Ter Apel/Emmen)
RVM NL-D (Enschede/Winterswijk)
DB Regio NRW NL-D (Enschede-Gronau) (Heerlen - Landgraaf - Aken)
Eurobahn NL-D (Venlo) - Wuppertal - Hamm
Prignitzer Eisenbahn NL-D (PEG) (Enschede)
NIAG NL-D (Nijmegen/'s-Heerenberg/Venlo)
Look Busreisen NL-D (Millingen aan de Rijn)
SDG NL-D (Arcen - Heerlen)
WEST NL-D (Sittard e.o.)
RVE NL-D (Ubach over Worms)
ASEAG NL-D (Heerlen/Kerkrade/Vaals e.o.)
NMBS NL-B (Maastricht/Roosendaal)
TEC NL-B (Zuid-Limburg)
De Lijn NL-B (Limburg, Noord-Brabant, Zeeland)

Daarnaast gaan er ook diverse Nederlandse vervoerders de grens over.

België[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Openbaar vervoer in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vervoermiddelen[bewerken]

De belangrijkste vormen van openbaar vervoer zijn de trein (zie ook: treinvervoer) en de bus, die in België en Nederland algemeen voorkomen. Verder komen op verschillende plaatsen de volgende vervoermiddelen voor:

Besloten vervoer[bewerken]

Besloten vervoer wordt niet door de overheid gesubsidieerd. De gebruikers van besloten vervoer worden over het algemeen 'passagiers' genoemd. Besloten vervoer omvat besloten busvervoer, dat vaak met een touringcar wordt verricht, en taxivervoer (maximaal 8 passagiers). Ook is het mogelijk een trein, schip of vliegtuig voor een besloten groep af te huren.

Taxi[bewerken]

De taxi, die in zijn zuivere vorm niet tot het openbaar, maar tot het privévervoer gerekend moet worden (met als bijzondere variant de motor en fietstaxi en tukki in Amsterdam), en enkele tussenvormen tussen bus en taxi, zoals treintaxi, lijntaxi, OV-taxi, belbus, Regiotaxi en CVV.

In België bestaan gecombineerde formules (bus of tram voor de heenreis – taxi voor de terugreis) tegen een forfaitair bedrag (TOV-biljet). Dit heeft tot doel het uitgaan met het openbaar vervoer te bevorderen en zo het aantal weekendongevallen te beteugelen.

Veerdiensten[bewerken]

Veerponten zijn in de meeste landen openbaar vervoer; in Nederland gelden de meeste ponten echter als onderdeel van het wegennet. Het is eigenlijk geen besloten vervoer, hierbij gaat het vrijwel altijd om het oversteken van het water. Sommige veerdiensten worden wel gerekend onder het besloten collectief vervoer, met name de toeristische c.q. zomerse fiets- en voetveren en de watertaxi in diverse steden. Hierbij komt vervoer in de lengterichting van het water wel vaker voor. Vijf diensten zijn in Nederland aangemerkt als openbaar vervoer te water.

Luchtvaart[bewerken]

Ook het vervoer door de lucht met passagiersvliegtuigen kan men tot het openbaar vervoer rekenen, als de vliegmaatschappij een openbare dienst is. Voor verbindingen met het niet nabije buitenland is het vliegtuig een belangrijke vorm van openbaar vervoer, voor het verre buitenland zelfs vrijwel de enige mogelijkheid. Zie verder: burgerluchtvaart, vliegveld.

Andere vormen van openbaar vervoer[bewerken]

Riksja fietsen (betjaks) te Batavia, 1900-1940

Ook het vervoer per riksja of "betjak" (een fietstaxi in het verre oosten) en soms ook het vervoer per rijdier, zoals ezel, kameel en olifant kan tot openbaar vervoer worden gerekend.

Een automatische people mover heeft geen bestuurder en kan zowel openbaar vervoer als besloten vervoer zijn. De Parkinghopper op Schiphol is besloten vervoer.

Voor kleinere verticale en horizontale afstanden zijn er de lift, de roltrap en de rolband. Of deze laatste vormen van personenvervoer echter tot 'openbaar vervoer' moeten gerekend worden, lijkt twijfelachtig. Het is wel een vorm van personenvervoer, ongeacht of die op publieke of privé-domeinen ingericht wordt.

Nationale Data Openbaar Vervoer[bewerken]

In het kader van het project Nationale Data Openbaar Vervoer (NDOV, ook wel geschreven ND-OV) heeft de Nederlandse overheid geconstateerd dat twee partijen, OV9292 en Stichting OpenGeo hebben laten zien bereid en in staat te zijn de functie van een "NDOV-loket" uit te voeren. Dit houdt in het ontvangen van gegevens van vervoerders en deze aan reisinformatiediensten ter beschikking stellen voor doorlevering aan reizigers. De overheid heeft hieruit geconcludeerd dat het niet nodig is dat zij zelf zo'n loket opzet.[2][3][4]

Een NDOV-loket mag voor het doorgeven van brongegevens niet meer dan € 1000 per jaar per afnemer vragen. Dit kan een knelpunt zijn[5]. Het verwachte totaal aantal afnemers voor brongegevens in Nederland wordt door het reviewteam geschat op niet meer dan 30. Hierdoor is een NDOV-loket nauwelijks als commerciële activiteit uit te voeren.

OV9292 speelt bij het NDOV een viervoudige rol waardoor het door Kamerlid Carla Dik-Faber als monopoliserend werd bestempeld[6]:

  • door sommige vervoerders ingeschakelde conversiedienst tussen internationale reisinformatie standaarden en de Nederlandse BISON standaarden
  • door sommige vervoerders ingeschakelde doorleveraar van reisdata van die vervoerders naar de NDOV-loketten
  • een van de beide NDOV-loketten
  • een van de reisinformatiediensten

Voor wat betreft tariefinformatie gaat het bij NDOV voorlopig slechts om het tarief reizen op saldo vol tarief (voor de trein: alleen 2e klas).

Zie ook dienstregelinginformatie over treinen in Nederland.

Plattegronden met lijnen[bewerken]

Er worden verschillende systemen toegepast voor plattegronden met lijnen:

  • Een lijnennetkaart geeft alle lijnen weer, of alle lijnen van één vervoerder. Haltes zijn soms allemaal, soms deels[7] en soms niet aangegeven.
  • Soms zijn er aparte lijnkaarten per lijn. Dit is het geval bij Connexxion; hierbij worden alle haltes aangegeven.[8]
  • Soms zijn de lijnen ingetekend in Google Maps, met behoud van de inzoommogelijkheden en de keuze tussen een kaart en een luchtfoto met ingetekende wegen. Soms worden de haltes gemarkeerd in aanvulling op de halte-aanduidingen van Google Maps zelf (nuttig omdat niet alle bussen op alle haltes stoppen),[9] soms niet.

Prijsinformatie[bewerken]

De prijs van een bepaalde reis kan o.m. worden nagekeken op de volgende sites, tegelijk met de dienstregeling:

  • NS-reisplanner[10] - de treinprijzen staan vermeld bij 0, 20 en 40% korting; men moet zelf op basis van het dalurenabonnement dat men eventueel heeft, en afhankelijk van de dag en tijd, bepalen welke korting men heeft: 0, 20, 40 of 100%. De prijsinformatie is dus specifiek voor een bepaalde route uitgevoerd met bepaalde vervoerders, maar algemeen voor wat betreft de tijd waarop wordt gereisd. Hoewel er ook retourprijzen staan vermeld moet men bij verschillende kortingpercentages op de heen- en terugreis zelf twee enkele-reis-prijzen bij elkaar optellen. Stadstreekvervoerprijzen staan apart, alleen voor een enkele reis zonder korting. Er staan ook prijzen van trajectabonnementen (en van netabonnementen, niet gerelateerd aan het opgegeven traject). De per 1 augustus 2011 ingevoerde abonnementen staan nog niet vermeld.
  • 9292.nl[11] - de treinprijzen staan alleen vermeld bij 0 en 40% korting. Stadstreekvervoerprijzen staan apart, voor een enkele reis zonder of met korting.

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Jansen, Holger: The Netherlands. Planning Public Transport, Customer Representation and Passenger Rights. Page 221 - 228. At: Martin Schiefelbusch, Hans-Liudger Dienel (ed.): Public Transport and its Users. The Passenger’s Perspective in Planning and Customer Care. Ashgate, Farnham, Surrey, 2009

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Veoliatransdev.nl
  2. http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/formulieren/2012/08/31/kaders-voor-een-loket-voor-brongegevens-reisinformatie-openbaar-vervoer.html
  3. http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2013/09/20/stand-van-zaken-project-ndov-nationale-data-openbaar-vervoer.html
  4. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20132014-82.html
  5. http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/wob-verzoeken/2013/09/27/toetsing-nationale-data-openbaar-vervoer-ndov.html
  6. http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2013/09/20/beantwoording-kamervragen-van-het-lid-dik-faber-christenunie-over-mogelijke-monopolievorming-bij-de-nationale-databank-ov-in-relatie-tot-de-recente-ddos-aanvallen.html
  7. Zie bijvoorbeeld arriva.nl
  8. Zie bijvoorbeeld de Zuidhollandse lijn 40. Connexxion stelt overigens ook lijnennetkaarten ter beschikking, de twee soorten vullen elkaar aan.
  9. Zie bijvoorbeeld veolia-transport.nl. Na selectie van een lijn en "Toon vertrektijden" wordt de dienstregeling gegeven. Daarna kan de optie "kaart" worden aangeklikt.
  10. ns.nl
  11. 9292ov.nl