Openbaar vervoer in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Het openbaar vervoer in Nederland bestaat uit een netwerk van spoor-, metro-, en tramlijnen en bus- en veerdiensten.

Met de in werking treding van de Wet personenvervoer 2000, waarin zowel het collectief openbaar vervoer als het individueel openbaar vervoer (besloten vervoer) is geregeld, is er een vorm van marktwerking in het openbaar vervoer gekomen. Op het hoofdrailnet heeft de Nederlandse Spoorwegen de concessie van het Rijk gekregen en exploiteren zij het spoor. Het regionale openbaar vervoer wordt door de provinciale overheden via openbare aanbestedingen verleend aan de beste vervoerder. De grootste regionale vervoerders in Nederland zijn: Veolia/ Connexxion, Qbuzz, Arriva, Keolis (Syntus/AllGo) en EBS. In de drie grote steden is het openbaar vervoer nog in handen van de oude inmiddels verzelfstandigde stedelijke vervoersbedrijven. In Amsterdam is dat GVB, in Rotterdam RET en in Den Haag is dat HTM.

Per dag wordt er in Nederland door één miljoen reizigers gebruikgemaakt van het openbaar vervoer. Vijf procent van alle verplaatsingen vinden plaats via het ov. Twee procent verplaatst zich met de trein en drie procent met de bus, tram of metro. Het aandeel openbaar vervoergebruik is in landelijke gebieden kleiner en in stedelijke gebieden groter. Het lage ov-gebruik in het landelijke gebied is te verklaren doordat het ov daar geen concurrerende reistijd biedt.

Het openbaar vervoer wordt voor een groot deel betaald door de overheid. In 2011 ging er vijf miljard aan belastinggeld naar bijvoorbeeld ProRail die het onderhoud van het spoor verzorgt en werd er het overige openbaar vervoer mee gesubsidieerd.[1] Per reizigerskilometer betaalt de treinreiziger zelf gemiddeld acht cent en de overheid zestien en met de bus, metro of tram betaalt de reiziger zelf gemiddeld elf cent en de overheid tweeëndertig cent. Ter vergelijking: een reiziger met de auto betaalt gemiddeld tweeëntwintig cent en de overheid vier cent per reizigerskilometer. (prijspeil 2007)

Vervoerders[bewerken]

Vervoerder Onderdeel van Concessies Opmerking
Aquabus BV Arriva en Koninklijke Doeksen Waterbus Rotterdam-Drechtsteden
Arriva Deutsche Bahn Noord- en Zuidwest-Friesland
Zuidoost-Fryslân en Wadden
Vechtdallijnen
Lelystad
Achterhoek-Rivierenland
Zuid-Holland Noord
Oost-Brabant
West-Brabant
Limburg
Breng Hermes (= Connexxion = Transdev) Arnhem-Nijmegen
Connexxion Transdev Gooi en Vechtstreek
Noord-Holland Noord
Haarlem-IJmond
Zaanstreek
Amstelland-Meerlanden
Hoeksche Waard/Goeree-Overflakkee
Streekvervoer Haaglanden
Zeeland
EBS Egged Group Waterland
Voorne-Putten en Rozenburg
GVB Gemeente Amsterdam Stadsvervoer Amsterdam
Hermes (= Connexxion = Transdev) Connexxion Zuidoost-Brabant
HTM Personenvervoer Gemeente Den Haag Rail Haaglanden (incl. RandstadRail 3 en 4)
HTMbuzz HTM Personenvervoer Stadsbus Den Haag
Keolis Nederland Keolis Stads- en streekvervoer AllGo Almere
Kamperlijntje
Spoorlijn Zwolle - Enschede
Nederlandse Spoorwegen Staat der Nederlanden Hoofdrailnet Nederland
Spoorlijn Gouda - Alphen a/d Rijn
OV Regio IJsselmond Connexxion (= Transdev) IJsselmond
Qbuzz Busitalia Groningen-Drenthe
U-OV / Bestuur Regio Utrecht
DAV-gebied
RET Gemeente Rotterdam Rail Rotterdam (incl. Rotterdamse metro)
Bus Rotterdam en omgeving
Voorne-Putten en Rozenburg
Syntus Gelderland Keolis Veluwe
Syntus Overijssel Keolis Midden-Overijssel
Syntus Twente Keolis Twente
Syntus Utrecht Keolis Provincie Utrecht (excl. Regio Utrecht)
TCR Zomerbus Renesse Lijndiensten in opdracht van o.a Connexxion

Arriva en Connexxion hebben samen verreweg het grootste deel van het Nederlandse streekvervoer in handen. Qbuzz heeft het meeste streekvervoer in de twee Noordelijke provincies in handen, plus het vervoer in de stadsregio Utrecht.

Connexxion en Veolia Transport zijn beide onderdeel van Veolia Transdev.[2]. Echter is de naam Veolia Transport per 11 december 2016 vervangen door de naam Connexxion.

Er zijn ook taxidiensten die tot het openbaar vervoer in Nederland worden gerekend zoals enkele tussenvormen tussen bus en taxi, de treintaxi, lijntaxi, ov-taxi, belbus, Regiotaxi, CVV, en de motor, fietstaxi en tukki in Amsterdam.

Grensgebied (buitenlandse vervoerders in Nederland)[bewerken]

Vervoerder Grensgebied Opmerking/werkgebied
Weser-Ems-Busverkehr NL-D (Bad Nieuweschans)
Levelink NL-D (Ter Apel/Emmen)
RVM NL-D (Enschede/Winterswijk)
DB Regio NRW NL-D (Enschede-Gronau) (Heerlen - Landgraaf - Aken)
Keolis Deutschland NL-D (Venlo) - Wuppertal - Hamm

Hengelo - Osnabrück - Bielefeld

Abellio Rail NRW NL-D Arnhem - Wesel - Duisburg Hbf - Düsseldorf Hbf
Flixbus NL-D (Groningen - Leer e.o.) (Arnhem - Essen)
NL-B (Utrecht - Antwerpen)
NIAG NL-D (Nijmegen/'s-Heerenberg/Venlo)
Look Busreisen NL-D (Millingen aan de Rijn)
SDG NL-D (Arcen - Heerlen)
WEST NL-D (Sittard e.o.)
RVE NL-D (Ubach over Worms)
ASEAG NL-D (Heerlen/Kerkrade/Vaals e.o.)
NMBS NL-B (Maastricht/Roosendaal)
TEC NL-B (Zuid-Limburg)
De Lijn NL-B (Limburg, Noord-Brabant, Zeeland)

Daarnaast gaan er ook diverse Nederlandse vervoerders de grens over.

Tarieven[bewerken]

In Nederland geldt een kilometertarief bij het reizen met bus, tram, metro en sommige treinen. Boven op het kilometertarief komt een basistarief (starttarief). Er is geen landelijk kilometertarief; de prijzen verschillen per provincie en dikwijls zijn er binnen de provincie nog verschillen afhankelijk van regio, lijn, stads- of streekvervoer, of de tijd (nachttarief).[3]

De Nederlandse Spoorwegen (NS) en de andere spoorwegmaatschappijen werken met tariefeenheden.[4] Deze tariefeenheden komen dikwijls ongeveer overeen met het aantal kilometers. Het minimumtarief bij NS is acht eenheden. Dat betekent dat korte ritten relatief zeer duur zijn, de reis van Krommenie-Assendelft naar Zaandam (acht eenheden) is even duur als de reis tussen en naar een van de drie tussengelegen stations Wormerveer, Koog Zaandijk en Koog Bloemwijk die slechts één tot drie tariefeenheden van elkaar verwijderd liggen. Meestal wordt de ritprijs berekend op grond van de kortste route tussen twee stations, maar voor bijvoorbeeld de reis van Amsterdam naar Rotterdam via de hogesnelheidslijn wordt evenveel berekend als voor de veel langere route via Haarlem en bovendien wordt er nog een toeslag in rekening gebracht. Er is geen verschil in prijs tussen het type trein. Een reis met een sprinter zonder wc of met een dubbeldekker kost evenveel als een reis met een comfortabelere trein. Alleen voor hogesnelheidstreinen wordt toeslag of hoger tarief in rekening gebracht.

Nationale Data Openbaar Vervoer[bewerken]

In het kader van het project Nationale Data Openbaar Vervoer (NDOV, ook wel geschreven ND-OV) heeft de Nederlandse overheid geconstateerd dat twee partijen, OV9292 en Stichting OpenGeo hebben laten zien bereid en in staat te zijn de functie van een "NDOV-loket" uit te voeren. Dit houdt in het ontvangen van gegevens van vervoerders en deze aan reisinformatiediensten ter beschikking stellen voor doorlevering aan reizigers. De overheid heeft hieruit geconcludeerd dat het niet nodig is dat zij zelf zo'n loket opzet.[5][6][7]

Een NDOV-loket mag voor het doorgeven van brongegevens niet meer dan € 1000 exclusief BTW per jaar per afnemer vragen. Dit kan een knelpunt zijn[8]. Het verwachte totaal aantal afnemers voor brongegevens in Nederland wordt door het reviewteam geschat op niet meer dan 30. Hierdoor is een NDOV-loket nauwelijks als commerciële activiteit uit te voeren.

OV9292 speelt bij het NDOV een viervoudige rol waardoor het door Kamerlid Carla Dik-Faber als monopoliserend werd bestempeld[9]:

  • door sommige vervoerders ingeschakelde conversiedienst tussen internationale reisinformatie standaarden en de Nederlandse BISON standaarden
  • door sommige vervoerders ingeschakelde doorleveraar van reisdata van die vervoerders naar de NDOV-loketten
  • een van de beide NDOV-loketten
  • een van de reisinformatiediensten

Voor wat betreft tariefinformatie gaat het bij NDOV voorlopig slechts om het tarief reizen op saldo vol tarief (voor de trein: alleen 2e klas).

Zie ook[bewerken]