Vliegveld

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paraparaumu airport in Nieuw-Zeeland; lengte van startbaan 4400 ft (1341 m)
Internationale luchthaven Moskou-Sjeremetjevo

Een vliegveld is een luchtvaartterrein met een of meer startbanen waar vliegtuigen kunnen opstijgen en landen.

Een luchthaven is een vliegveld dat gebruikt wordt voor de burgerluchtvaart. Een militair vliegveld wordt wel een vliegbasis genoemd en een helikopterlandingsplaats een helihaven. In sommige gevallen worden vliegvelden gebruikt voor zowel de burgerluchtvaart als de militaire luchtvaart. Vaak worden in dit geval de startbanen gemeenschappelijk gebruikt, maar zijn de andere faciliteiten gescheiden. Een voorbeeld van een vliegveld met een gemeenschappelijk burgerlijke en militaire functie is Vliegbasis Eindhoven.

Met uitzondering van de kleinste vliegvelden heeft elk vliegveld een communicatiepunt van waaruit luchtverkeersleiders de uitgaande en binnenkomende vliegbewegingen coördineren. Luchthavens voor passagiersvervoer hebben incheckpunten voor passagiers en bemanning.

Geschiedenis en ontwikkeling[bewerken]

twee De Havilland Mosquito's op een RAF (gras)vliegveld in Engeland
Aantal luchthavens in China in 2017

De eerste plaatsen waar vliegtuigen opstegen en landden waren grasvelden. Het vliegtuig kon van elke hoek aan komen vliegen al naar gelang de windrichting. Een kleine verbetering waren dirt-only-velden, die bij droog weer de wrijving van het gras verminderden. Uiteindelijk werden ze vervangen door verharde oppervlakten die landingen bij alle weersomstandigheden overdag en 's nachts mogelijk maakten.

De titel "het oudste vliegveld ter wereld" wordt betwist, maar het College Park Airport in Maryland, US, opgericht in 1909 door Wilbur Wright, wordt meestal gezien als het oudste volledig operationele vliegveld.[1]

Andere vliegvelden die reeds jaren als zodanig in gebruik zijn:

Het eerste gebruik van de term "airport" verscheen in een krantenartikel uit 1919, in een referentie naar Bader Field in Atlantic City, New Jersey.[4]

Het groeiende vliegverkeer tijdens de Eerste Wereldoorlog leidde tot de aanleg van vliegvelden. Vliegtuigen moesten deze van bepaalde richtingen aanvliegen wat leidde tot hulpmiddelen om de landingsrichting en de landingshoek te bepalen.

Na de oorlog voegden sommige militaire vliegvelden accommodaties toe om passagiers af te handelen. Een van de eerste was de luchthaven Le Bourget in Le Bourget bij Parijs. Het eerste internationale vliegveld dat opende was Croydon Airport in Zuid-Londen, hoewel er toen al 9 maanden een vliegveld in Hounslow als zodanig had dienstgedaan.[5] In 1922 werd het eerste vliegveld uitsluitend voor commerciële luchtvaart geopend in Königsberg in Duitsland. De vliegvelden uit die tijd waren bestraat, wat zowel nachtvluchten als zwaardere toestellen mogelijk maakte.

De eerste verlichting werd aan het einde van de jaren twintig aangebracht; in de jaren dertig begon men het Approach lighting system te gebruiken. Dit gaf de goede richting en daalsnelheid aan. De kleuren en knipperintervallen van de lichten werden standaard onder de International Civil Aviation Organization (ICAO).

Na de Tweede Wereldoorlog werd het vliegveldontwerp ingenieuzer. Passagiersgebouwen werden samen in een cirkel gezet, met startbanen in groepen rond de luchthaven.

De luchthavenconstructie groeide sterk in de jaren zestig met het toenemende straalvliegtuigverkeer. Startbanen werden breder en langer (3 kilometer of langer), gemaakt van asfalt of beton.

Naam[bewerken]

Wegwijzer naar Aéroport de Luxembourg

Vliegvelden hebben een naam om ze van andere vliegvelden te kunnen onderscheiden. Er zijn enkele mogelijkheden:

  • Het vliegveld heeft een naam van zichzelf. Het bekendste Nederlandse voorbeeld is Schiphol.
  • Het vliegveld is genoemd naar het dorp waar het ligt. Voorbeelden: Eelde, Zaventem.
  • Het vliegveld wordt aangeduid met de nabijgelegen grote stad, soms meerdere steden. Voorbeeld: Maastricht Aachen.
  • Het vliegveld is genoemd naar een bekend persoon, bijvoorbeeld een president of nationale held. Voorbeelden: Charles de Gaulle, Soekarno-Hatta. Soms worden deze namen pas in latere instantie gegeven.

In dienstregelingen, op vliegtickets e.d. wordt vrijwel steeds de naam van de grote stad gebruikt. Dus niet Schiphol maar Amsterdam, niet Eelde maar Groningen. De naam van het vliegveld wordt alleen vermeld als een stad meer dan één vliegveld heeft, zoals London Heathrow.

De naam van het vliegveld of dorp raakt vaak in vergetelheid, wordt beschouwd als niet officieel bestaand of als de voormalige naam. Voorbeeld is de naam Zestienhoven, die officieel niet meer wordt gebruikt: dat vliegveld heet thans officieel Rotterdam The Hague Airport. Ook komt het voor dat een vliegveld met alle namen wordt aangeduid, zoals Groningen Airport Eelde, wellicht om te vermijden dat men denkt dat Groningen niet hetzelfde vliegveld is als Eelde.

Zoals gezegd zijn sommige vliegvelden naar twee of meer steden genoemd: Münster-Osnabrück, Maastricht-Aachen, Bazel-Mulhouse-Freiburg. Het betreft vaak steden aan weerszijden van een internationale grens. Dit maakt het ook mogelijk, afhankelijk van de bestemming, een specifiek bilateraal luchtvaartverdrag te gebruiken. Voor vluchten volledig binnen de EU is dat niet meer van belang. Een vlucht naar Bazel-Mulhouse-Freiburg kan naar behoefte als een vlucht naar Zwitserland, Frankrijk of Duitsland geregistreerd worden.

Het Ierse vliegveld Shannon is naar een rivier genoemd, die later ook de naam van een dorp werd. Ook in dienstregelingen wordt deze naam gebruikt.

Faciliteiten[bewerken]

Luchthaven Schiphol: overzicht van de startbanen

Het verschilt per vliegveld hoeveel faciliteiten en mogelijkheden er zijn, zoals het aantal startbanen, hangars, vrachtopslagmogelijkheden, bagageafhandelingsfaciliteiten en, in het geval van luchthavens, andere op passagiers en vliegtuigen toegespitste voorzieningen.

Ondersteunende diensten[bewerken]

Tevens zijn er een groot aantal ondersteunende en dienstverlenende afdelingen of nevenbedrijven, zoals: catering- en schoonmaakdiensten. Hierbij valt ook te denken aan: toevoer van brandstof, reparaties aan vliegtuigen en vliegtuigonderdelen, brandweer en medische diensten, politiecontrole en -bewaking, faciliteiten voor cabine- en grondpersoneel en alle administratie, management, communicatie en publiciteit.

Luchtverkeersleiding[bewerken]

Toren luchtverkeersleiding in China.

Heel erg belangrijk is de lokale luchtverkeersleiding, de instantie die ervoor zorg draagt dat ieder vliegtuig veilig kan op stijgen of landen. Deze dienst wordt ook wel aangeduid met Tower Control, aangezien luchtverkeersleiding geschied vanuit een hoge toren waar vanuit het vliegveld rondom kan worden bekeken. Uiteraard is zo'n toren ook voorzien van veel aanvullende technologische voorzieningen.

Terminals[bewerken]

Incheckbalies Aeropuerto Internacional Ramón Villeda Morales.

De grote luchthavens worden in de regel gebruikt voor internationaal verkeer en hebben naast commerciële activiteiten ook uitgebreide douane- en veiligheidsvoorzieningen. Voor de passagiers zijn er op een luchthaven doorgaans informatiebalies, wachtruimtes, horecagelegenheden, winkels, wisselkantoren en soms zelfs gebeds-/meditatie-/rust-ruimtes. Op grote luchthavens zijn ook reisbureaus en/of bureaus waar transferpassagiers een korte excursie naar de dichtbij gelegen stad kunnen boeken. Al deze ruimtes bevinden zich over het algemeen in één groot gebouw, de terminal. Zo'n terminal kan qua functies min of meer met het stationsgebouw van het spoorwegstation vergeleken worden.

Hele grote luchthavens (bijvoorbeeld Charles de Gaulle (Parijs), Changi (Singapore), Flughafen Düsseldorf, Heathrow (Londen), JFK (New York) en Flughafen Zürich) beschikken soms over meerdere terminals. Tussen deze terminals wordt dan speciaal vervoer gefaciliteerd, vaak in de vorm van een soort kleine automatische metro of lightrail-trein (ook aangeduid als people mover). Soms is er (ook) een wandelverbinding.

Verbinding met de vliegtuigen[bewerken]

Vliegtuig aan een slurf op Aeropuerto Internacional Simón Bolívar.
Aansluiting slurf op vliegtuig op Melbourne Airport
Vliegtuigtrap

Er zijn verscheidene manieren om de passagiers vanuit het terminalgebouw tot het vliegtuig te brengen. Vroeger gebeurde dat, als het vliegtuig niet vlak bij het gebouw stond, meestal met een luchthavenbus. Ook momenteel worden nog weleens speciale luchthavenbussen gebouwd door verschillende firma's, al wordt het gebruik wel minder. Dergelijke bussen zijn meestal breed (om de capaciteit te verhogen); soms zelfs te breed om over de openbare weg te rijden. Het aantal zitplaatsen is klein omdat de rit toch vrij kort duurt. Eenmaal bij het vliegtuig aangekomen, stappen passagiers erin via een vliegtuigtrap, die meestal op een auto gemonteerd is. Als de afstand van terminal tot vliegtuig heel kort is, kan er ook voor gekozen worden passagiers onder begeleiding te voet naar de vliegtuigtrap te laten lopen.

De meeste luchthavens beschikken tegenwoordig over pieren, waaraan de meeste vliegtuigen "aanleggen". Dan lopen de passagiers via een vliegtuigslurf vanuit het terminalgebouw naar het vliegtuig zonder buiten te komen.

Verbindingen naar en van de terminal[bewerken]

Voorzieningen voor reizen naar en van de luchthaven zijn direct op de terminal(s) aangesloten. Het gaat dan om:

Sommige luchthavens zijn met de steden verbonden door middel van ongewone transportsystemen, zoals: monorail, people mover of zelfs magneetzweeftrein.

Kleinere vliegvelden[bewerken]

Kleinere vliegvelden zijn doorgaans alleen geschikt voor kleinere types vliegtuigen, die korte afstanden kunnen afleggen. De faciliteiten zijn navenant minder. Het allerkleinste type vliegveld is de vliegstrip, meestal niet meer dan een korte startbaan in een verder onbegaanbaar gebied. Deze kleine vliegvelden hebben weinig verkeer en er wordt "op zicht" (VFR) gevlogen, zonder radioprocedures.

Landzijde en luchtzijde[bewerken]

Bagagehal op Londen Heathrow

Luchthavens zijn doorgaans onderverdeeld in twee strikt gescheiden zones: de landzijde (landside) en luchtzijde (airside). De landzijde omvat alle gebieden en ruimtes van de luchthaven en het terminalgebouw die openbaar toegankelijk zijn voor al het publiek, zoals: de incheckbalies, openbaar vervoer, de parkeergarages, de kiss+ride-zones, een eventueel een panoramadek. De luchtzijde omvat de gebieden die (afgezien van luchthavenpersoneel) alleen toegankelijk zijn voor reizigers die vertrekken of aankomen met het vliegtuig, of overstappen van de ene naar de andere vlucht. Dit zijn onder andere de pieren en de gates en de tax-free shoppingcentra.

Reizigers die van de landzijde naar de luchtzijde gaan, moeten in het bezit zijn van een geldige boarding pass en een identiteitsbewijs / reisdocument. Zij gaan eerst door een security checkpoint, waar de handbagage en de passagier zelf worden gecontroleerd op het meedragen van verboden voorwerpen. Na de security check volgt voor reizigers die het Schengengebied verlaten nog de paspoortcontrole, in Nederland uitgevoerd door de Koninklijke Marechaussee. Daarna lopen ze in vrijwel alle gevallen het tax-free shoppingcentrum aan de luchtzijde binnen. Reizigers die binnen de Schengenlanden blijven, kunnen gelijk na de security check doorlopen. Het spreekt vanzelf dat Schengen- en niet-Schengen-reizigers elk hun eigen shoppingcentra, pieren en gates hebben, zodat ze niet bij elkaar kunnen komen. Reizigers die overstappen tussen een Schengen-vlucht en een niet-Schengen-vlucht hoeven doorgaans alleen nog door de paspoortcontrole om de andere zone te betreden.
Voor het betreden van de luchtzijde hebben passagiers hun ruimbagage al ingecheckt en afgegeven. Via de zogenaamde bagagehal wordt deze door personeel naar het goede vliegtuig gebracht.

Aankomende reizigers gaan van de luchtzijde naar de landzijde. Dit gebeurt via speciale eenrichtingssluizen: een doorgang met een aantal achter elkaar geplaatste deuren die de reiziger in slechts één richting kan passeren. Op die manier is het onmogelijk om via deze route de luchtzijde te betreden zonder langs een security checkpoint te gaan: de achter elkaar geplaatste deuren voorkomen dat mensen naar binnen kunnen glippen op het moment dat een aankomende reiziger de sluis passeert. Bij deze eenrichtingssluizen wordt de reiziger dan ook altijd nadrukkelijk gewaarschuwd dat men niet meer kan terugkeren, als men dit punt gepasseerd is.
Vlak voor de uitgangssluizen kan de bagage weer worden opgepikt in een speciaal voor reizigers toegankelijk gedeelte van de bagagehal.

Nederland[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van vliegvelden in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vliegvelden in Nederland zijn:

Locatie ICAO IATA Naam
Ameland EHAL Ameland Airport Ballum
Den Helder EHKD DHR Vliegveld de Kooy
Ede / Arnhem EHDL Vliegbasis Deelen
Drachten EHDR Vliegveld Drachten
Eindhoven EHEH EIN Vliegbasis Eindhoven
Gilze-Rijen EHGR GLZ Vliegbasis Gilze-Rijen
Eelde / Groningen EHGG GRQ Groningen Airport Eelde
Hilversum EHHV Hilversum Airport
Hoogeveen EHHO Vliegveld Hoogeveen
Budel EHBD Kempen Airport
Leeuwarden EHLW LWR Vliegbasis Leeuwarden
Lelystad EHLE LEY Lelystad Airport
Beek / Maastricht / Aken EHBK MST Maastricht Aachen Airport
Middelburg EHMZ Vliegveld Midden-Zeeland
Winschoten EHOW Vliegveld Oostwold
Rotterdam EHRD RTM Rotterdam The Hague Airport (voorheen vliegveld Zestienhoven en Rotterdam Airport)
Haarlemmermeer / Amsterdam EHAM AMS Luchthaven Schiphol
Bosschenhoofd / Hoeven EHSE Breda International Airport (voorheen vliegveld Seppe en Seppe Airport)
Sint Eustatius TNCE EUX F.D. Roosevelt Airport
Soesterberg / Utrecht EHSB UTC Vliegbasis Soesterberg
Terlet Vliegveld Terlet, (alleen zweefvliegen)
Teuge / Apeldoorn / Twello EHTE Teuge International Airport
Texel EHTX Texel International Airport
Enschede EHTW ENS Vliegbasis Twenthe / Enschede Airport Twente (zowel militaire basis als burgerluchtvaart)
Katwijk / Wassenaar EHVB LID Vliegbasis Valkenburg alleen zweef- en modelvliegen (tot januari 2008; voorheen militaire basis, gesloten per juni 2006)
Uden / Volkel EHVK UDE Vliegbasis Volkel
Woensdrecht EHWO WOE Vliegbasis Woensdrecht / Woensdrecht
Venlo TrafficPort Venlo

België[bewerken]

Kunstwerk Inuksuit[6] op Toronto Pearson International Airport

Vliegvelden in België zijn:

Locatie ICAO IATA Naam
Civiele luchthavens en vliegvelden
Antwerpen / Deurne EBAW ANR Internationale Luchthaven Antwerpen (Antwerp International Airport)
Balen EBKH Vliegveld Keiheuvel
Brasschaat EBBT Vliegveld Brasschaat
Brussel / Zaventem   EBBR BRU Brussels Airport
Charleroi EBCI CRL Brussels South Charleroi Airport
Doornik EBTY Maubray Airport
Genk EBZW Vliegveld Zwartberg
Grimbergen EBGB Vliegveld Grimbergen (Grimbergen Airfield)
Hasselt / Kiewit EBZH QHA Vliegveld Kiewit
Hoevenen EBHN Vliegveld Hoevenen
Kortrijk / Wevelgem EBKT KJK Internationale luchthaven Kortrijk-Wevelgem
Leopoldsburg / Beverlo EBLE Vliegveld Leopoldsburg
Luik EBLG LGG Liège Airport
Moorsele EBMO Luchthaven Moorsele
Namen EBNM QNM Vliegveld Suarlée
Oostende / Brugge EBOS OST Internationale Luchthaven Oostende-Brugge (Ostend-Bruges International Airport)
Saint-Ghislain EBSG Vliegveld Saint-Ghislain
Saint-Hubert EBSH Vliegveld Saint-Hubert
Sint-Truiden / Brustem EBST Vliegbasis Brustem (Limburg Regional Airport)
Spa EBSP Aérodrome de Spa-La Sauvenière
Theux EBTX Vliegveld Verviers-Theux
Militaire vliegbases
Bevekom (Beauvechain) EBBE Vliegbasis Bevekom
Bertrix EBBX Vliegbasis Jehonville
Brussel EBMB Melsbroek Air Base (valt grotendeels samen met EBBR)
Chièvres EBCV Vliegbasis Chièvres (U.S. Air Force)
Florennes EBFS Vliegbasis Florennes
Goetsenhoven ** EBTN Vliegveld Goetsenhoven
Kleine-Brogel EBBL Vliegbasis Kleine-Brogel
Koksijde ** EBFN Vliegbasis Koksijde (SAR Noordzee-Sea King) **
Saint-Hubert EBSU Vliegbasis Saint-Hubert
Ursel ** EBUL Vliegveld Ursel
Weelde ** EBWE Vliegveld Weelde
Oostmalle ** EBZR OBL Vliegbasis Oostmalle
Zutendaal ** EBSL Vliegbasis Zutendaal

"** met beperkt gebruik door recreatief burgerverkeer

Zie ook[bewerken]

Zoek dit woord op in WikiWoordenboek
Algemeen: Ecotoop · Landvorm · Landschap · Landschapselement · Nederlandse landschappen
Vlakvormig: Abschnittsmotte · Achterkade · Beekdal · Beemd · Begraafplaats · Bolle akker · Bos · Brink · Brinkdorp · Broek · Del · Dorp · Droogmakerij · Duin · Eiland · Eng · Enk · Es · Esdorp · Fort · Geriefbos · Gors · Griend · Haven · Heuvel · Houtkade · Inlaag · Karreveld · Kerkhof · Kolk · Kraag · Kreek · Kreekrug · Kromakker · Kwelder · Landgoed · Legakker · Lintdorp · Luchthaven · Maat · Made · Mede · Marke · Meer · Meerstal · Meetje · Meet · Moeras · Mijnsteenheuvel · Oeverwal · Pestbosje · Petgat · Pingoruïne · Plas · Poel · Polder · Raatakker · Rak · Redoute · Rivier · Rivierstrand · Rustbosje · Schans · Schol · Schor · Slik · Sluis · Stad · Stelle · Stinswier · Strand · Strandwal · Strang · Stroomrug · Struweel · Stuwmeer · Stuwwal · Terril · Terp · Uiterwaard · Veenkoepel · Veenlens · Veenkolonie · Veenpolder · Veenplas · Veenterp · Ven · Vesting · Viskenij · Visvijver · Vliedberg · Vliegveld · Vloeiveld · Vloeiweide · Waai · Wad · Weel · Weide · Weiland · Wiel · Wierde · Zee
Lijnvormig: Aarden dam · Aquaduct · Autosnelweg · Autoweg · Bandijk · Barrage · Beek · Berceau · Berm · Boezem · Brandsloot · Dam · Diep · Dijk · Doodweg · Dromerdijk · Enkwal · Fietspad · Fietsstrook · Gracht · Grubbe · Haag · Ha-ha · Heg · Holle weg · Houtkant · Houtsingel · Houtwal · Jaagpad · Kaai · Kade · Kanaal · Kerkpad · Krib · Laan · Landscheiding · Landgraaf · Landweer · Lijkweg · Maar · Molengang · Muraltmuur · Opvaart · Ossengang · Pad · Reeweg · Ringdijk · Ringvaart · Rivier · Schipsloot · Schipvaart · Schurveling · Singel · Singelgracht · Slaperdijk · Sloot · Snelweg · Spoorweg · Steenberg · Strandhoofd · Strekdam · Stuwdam · Tiendweg · Trambaan · Trekpad · Trekvaart · Trottoir · Tunnel · Turfvaart · Tuunwal · Uiterdijk · Vaart · Veenkade · Veendijk · Vlechtheg · Voetpad · Wakerdijk · Wandelpad · Weg · Wetering · Wieke · Wijk · Wierdijk · Wildwal · Zeedijk · Zwetsloot
Puntvormig: Banpaal · Bermmonument · Boe · Boerderij · Boerenkuil · Boô · Borg · Brug · Buitenplaats · Burcht · Coupure · Daliegat · Dobbe · Duiker · Eendenkooi · Galg · Gemaal · Grafheuvel · Grenspaal · Hagelkruis · Havezate · Hoeve · Hollestelle · Hoogholtje · Hunebed · Inlaat · Inundatiesluis · Kasteel · Kerkgebouw · Kwakel · Molen · Mottekasteel · Overlaat · Overweg · Pijp · Pomp · Ringwalburcht · Rolpaal · Schaapvolt · Stuw · Til · Turfput · Veenput · Verlaat · Viaduct · Vijver · Voorde · Waterpomp · Waterput · Watertoren